Факторы, определяющие динамику температуры поверхностных вод в отдельных озерах Польши и Беларуси по десятилетиям в период изменения климата

Авторы

  • Раймонд Скоурон Независимый исследователь, г. Торунь, Польша
  • Нина Юрьевна Суховило Белорусский государственный университет, пр. Независимости, 4, 220030, г. Минск, Беларусь
  • Томаш Ящук Независимый исследователь, г. Торонто, Канада

Ключевые слова:

озеро, температура поверхностного слоя воды озера, изменение климата, Польша, Беларусь

Аннотация

Рассматриваются изменения температуры поверхностного слоя воды 13 озер, расположенных в Беларуси и на севере Польши, за 60-летний период (1961–2020), а также причины этих изменений. С помощью графических программ Excel, Corel Quattro Pro (версия 8) и Corel Draw (версия 9) были рассчитаны и представлены среднегодовые и среднемесячные значения, экстремальные значения, а также среднегодовые и среднемесячные тренды изменения температуры поверхностных вод по десятилетиям (дополнены данными о среднемесячных температурах воздуха для 13 метеорологических станций). Исследование показало, что температура во всех озерах характеризуется положительным трендом: в среднем она изменяется на 0,044 °C в год. Наибольшее повышение температуры воды отмечено в оз. Червоное в Беларуси (0,066 °C в год), а наименьшее – в оз. Ганча в Польше (0,029 °C в год). Эти значения коррелируют со средними температурами воздуха в декабре – марте и с зимним индексом североатлантического колебания.

Биографии авторов

  • Раймонд Скоурон, Независимый исследователь, г. Торунь, Польша

    доктор географических наук; независимый исследователь

  • Нина Юрьевна Суховило, Белорусский государственный университет, пр. Независимости, 4, 220030, г. Минск, Беларусь

    кандидат географических наук; заведующий научно-исследовательской лабораторией озероведения факультета географии и геоинформатики

  • Томаш Ящук, Независимый исследователь, г. Торонто, Канада

    независимый исследователь

Библиографические ссылки

  1. Skowron R. Zrożnicowanie i zmienność wybranych elementow reżimu termicznego w jeziorach na Niżu Polskim. Torun: Wydawnictwo Uniwersytetu M. Kopernika; 2011. 345 s.
  2. Sobolewski W, Borowiak D, Borowiak M, Skowron R. Baza danych jezior Polski i jej wykorzystanie w badaniach limnologicznych. Lublin: Picador Komunikacja Graficzna; 2014. 198 s.
  3. Skowron R, Sukhovilo N. The surface temperature of water in Polish and Belarusian lakes during the period of climate change. Limnological Review. 2022;22(1):35–43. DOI: 10.2478/limre-2022-0004.
  4. Trepińska J. Termiczne skrajności w «umiarkowanym» klimacie Polski. W: Bogdanowicz E, Kossowska-Cezak U, Szkutnicki J, redaktorzy. Ekstremalne zjawiska hydrologiczne i meteorologiczne. Warszawa: Polskie Towarzystwo Geofizyczne; 2005. s. 55–63.
  5. Przybylak R, Majorowicz J, Wojcik G, Zielski A, Chorążyczewski W, Marciniak K, et al. Temperature changes in Poland from the 16th to the 20th centuries. International Journal of Climatology. 2005;25:773–791. DOI: 10.1002/joc.1149.
  6. Kaszewski B. Zmiany klimatu Polski w pracach polskich klimatologów. Przegląd Geofizyczny. 2015;3–4:217–235.
  7. Fortuniak K, Kożuchowski K, Żmudzka E. Trendy i okresowość temperatury powietrza w Polsce w drugiej polowie XX wieku. Przegląd Geofizyczny. 2001;4:283–303.
  8. Marsz A, Styszyńska A. Surface temperature changes of the southern Baltic Sea (1854–2005). W: Kejna M, Pzybylak R, redaktorzy. Streszczenia Międzynarodowej konferencji naukowej «Klimat ziem polskich w czasach historycznych na tle klimatu Europy»; 11–13 października 2007 r.; Toruń, Polska. Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika; 2007. s. 42–45.
  9. Uscka-Kowalkowska J. Bezpośrednie promieniowanie sloneczne w Polsce w latach 1966–2010. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika; 2019. 257 s.
  10. Boryczka J. Mit efektu cieplarnianego. Przegląd Geofizyczny. 2004;49:43–56.
  11. Bukantis A, Geubinas Z, Kazakevicius S, Kilkus K, Mikelinskiene A, Mokrunaite R ir kitas. Klimato svyraminu poveikis fiziniams geografiniams procesams Lietuvoje. Vilnius: Vilnius Universitetas; 2001. 280 p.
  12. Bijak S. Wahania temperatury powietrza w Warszawie i Tallinnie w latach 1779–2000. W: Bogdanowicz E, Kossowska-Cezak U, Szkutnicki J, redaktorzy. Ekstremalne zjawiska hydrologiczne i meteorologiczne. Warszawa: Polskie Towarzystwo Geofizyczne; 2005. s. 81–88.
  13. Danilovish I. Influence of climate warming on hydrological regime of lakes and reservoirs in Belarus. In: Jankowski AT, Rzętała M, editors. Lakes and artificial water reservoirs – natural processes and socio-economic importance. Sosnowiec: Polish Limnological Society; 2005. p. 53–58.
  14. Nazarova L. Climate of the Republic of Karelia (Russia): air temperature, variability and changes. Geopolitics and EcogeoDynamics of Regions. 2014;1:746 –749.
  15. Czarnecka M, Nidzgorska-Lencewicz J. Zmienność termicznej zimy w Polsce w latach 1960–2015. Acta Agrophysica. 2017;24(2):205–220.
  16. Skowron R. Letnia stratyfikacja termiczna wody w jeziorach na Niżu Polskim. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika; 2022. 330 s.
  17. Witek M, Bednorz E, Forycka-Lawniczak H. Kontynentalizm termiczny w Europie. Badania Fizjograficzne. Seryja A, Geografia fizyczna. 2015;6:171–182.
  18. Kożuchowski K, Żmudzka E. Ocieplenie w Polsce: skala i rozklad sezonowy zmian temperatury powietrza w drugiej polowie XX wieku. Przeglad Geofizyczny. 2001;1–2:81–90.
  19. Wypych A. Variability of the European climate on the basis of differentiation of indicators of continentalism. In: Przybylak R, editor. The Polish climate in the European context: an historical overview. Dordrecht: Springer; 2010. p. 473–484.
  20. Gronskaya TP, Lemeshko NA, Arvola L, Jarvinen M. Lakes of European Russia and Finland as indicators of climate change. World Resource Review. 2002;2:189–203.
  21. Järvet A. Climatological calendar of Estonian lakes and its long-term changes. Nordic Hydrological Programme Report. 2002;47(2):677–687.
  22. Noges T, Tuvikene L, Noges P. Contemporary trends of temperature, nutrient loading, and water quality in large Lakes Peipsi and Vortsjarv, Estonia. Aquatic Ecosystem Health & Management. 2010;13(2):143–153. DOI: 10.1080/14634981003788987.
  23. Dokulil MT. Impact of climate warming on European inland waters. Inland Waters. 2013;4:27–40. DOI: 10.5268/IW-4.1.705.
  24. Woolway RI, Dokulil MT, Marszelewski W, Schmid M, Bouffard D, Merchant ChJ. Warming of Central European lakes and their response to the 1980s climate regime shift. Climatic Change. 2017;142:505–520. DOI: 10.1007/s10584-017-1966-4.
  25. Choiński A, Ptak M, Skowron R, Strzelczak A. Changes in ice on Polish lakes from 1961 to 2010 related to location and morphometry. Limnologica. 2015;53:42–49.
  26. Straile D, Livingstone DM, Weyhenmeyer GA, George DG. The response of freshwater ecosystems to climate variability associated with the North Atlantic oscillation. Freshwater ecosystem response to NAO variability. Geophysical Monograph Series. 2003;134:263–279.
  27. Adrian R, O’Reilly CM, Zagarese H, Baines SB, Essen DO, Keller W, et al. Lakes as sentinels of climate change. Limnology and Oceanography. 2009;54(6):2283–2297.
  28. Arvola L, George DG, Livingstone DM, Järvinen M, Blenckner T, Dokulil MT, et al. The impact of the changing climate on the thermal characteristics of lakes. In: George DG, editor. The impact of climate change on European lakes. Dordrecht: Springer; 2010. p. 85-101.
  29. Livingstone DM, Dokulil MT. Eighty years of spatially coherent Austrian lake surface temperatures and their relationship to regional air temperature and the North Atlantic oscillation. Limnology and Oceanography. 2001;5:1220–1227.
  30. Суховило НЮ. Влияние метеорологических и климатических условий на термические процессы в разнотипных озерах Беларуси. Acta Geographica Silesiana. 2019;13(3):47–60.
  31. Apsite E, Elferts D, Zubaničs A, Latkovska I. Long-term changes in hydrological regime of the lakes in Latvia. Hydrology Research. 2014;3:308–321.
  32. Naumenko MA, Guzivaty VV, Karetnikov SG. Climatic trends of the water surface temperature in Lake Ladoga during ice-free periods. Doklady Earth Sciences. 2006;409(5):675–678.
  33. Pernaravičiūtė B. The impact of climate change on thermal regime of Lithuanian lakes. Ekologija. 2004;2:58–63.
  34. Kilkus K, Valiuškevičius G. Klimato svyravimų atspindţiai eţerų ir upių hidrologiniuose bei hidrofizikiniuose rodikliuose. In: Bukantis A, Gulbinas Z, Kazakevičius S, Kilkus K, Mikelinskienė A, Morkūnaitė R, et al., editors. Klimato svyravimų poveikis fiziniams geografiniams procesams Lietuvoje. Vilnius: Vilniaus universitetas; 2001. p. 194–232.
  35. Skowron R. Surface water thermal seasons in Polish lakes, their distribution and spatial differentiation. Limnological Review. 2001;1:251–263.
  36. Skowron R, Jaszczyk T. Thermal regime of lakes in the southern and eastern part of the Baltic Sea catchment area during the period of climate change. Bulletin of Geography. Physical Geography Series. 2023;25:39–50. DOI: 10.12775/bgeo-2023-000.
  37. Toffolon M, Piccolroaz S, Calamita E. On the use of averaged indicators to assess lakes’ thermal response to changes in climatic conditions. Environmental Research Letters. 2020;15:034060.
  38. Hurrell JW. Decadal trends in the North Atlantic oscillation: regional temperatures and precipitation. Science. 1995;269:676 – 679.
  39. Wrzesiński D, Choiński A, Ptak M, Skowron R. Effect of the North Atlantic oscillation on the pattern of lake ice phenology in Poland. Acta Geophysics. 2015;63:1664–1684. DOI: 10.1515/acgeo-2015-0055.

Опубликован

2026-03-10

Как цитировать

[1]
Скоурон, Р. и др. 2026. Факторы, определяющие динамику температуры поверхностных вод в отдельных озерах Польши и Беларуси по десятилетиям в период изменения климата. Журнал Белорусского государственного университета. География. Геология. 2 (мар. 2026), 16–29.