Дыскусія І. Л. Гарамыкіна і С. Ю. Вітэ аб Земскай рэформе ў заходніх губернях (канец 1890-х гг.) - Маторава, Надзея Сяргееўна (Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя, 2025)
Разгледжана дыскусія па праекце Земскай рэформы ў заходніх губернях Расійскай імперыі, якая разгарнулася ў канцы 1890-х гг. паміж міністрам унутраных спраў І. Л. Гарамыкіным і міністрам фінансаў С. Ю. Вітэ. Прааналізаваны афіцыйныя справаводныя матэрыялы, іх канфідэнцыяльныя запіскі, успаміны і дзённікі. Асветлена перадгісторыя распрацоўкі праекта Земскай рэформы для Заходняга краю (меркавалася, што сістэма земскага самакіравання будзе рэалізавана ў дзевяці губернях, у тым ліку ў пяці беларускіх губернях), прыведзены яго асноўныя палажэнні, ахарактарызавана абмеркаванне гэтага законапраекта з губернатарамі і генерал-губернатарамі. Значная ўвага нададзена пазіцыі І. Л. Гарамыкіна як ініцыятара рэформы і поглядам С. Ю. Вітэ як яго апанента. Адзначана, што пры абмеркаванні законапраекта накіраванне дыскусіі змянілася. І. Л. Гарамыкін разглядаў увядзенне земстваў у заходніх губернях як інструмент уніфікацыі агульнаімперскай прасторы і ўзмацнення рускага ўплыву. С. Ю. Вітэ зрушыў акцэнт на праблему ўзаемаадносін земскага самакіравання і самадзяржаўя, паслядоўна адстойваў неабходнасць рэфармавання мясцовага губернскага кіравання і адмовы ад стварэння земстваў у Заходнім краі. У выніку законапраект, распрацаваны Міністэрствам унутраных спраў Расійскай імперыі, не быў зацверджаны, а І. Л. Гарамыкін быў адпраўлены ў адстаўку. Абмеркаванне пытання правядзення Земскай рэформы ў заходніх губернях прадоўжылася і прывяло да ўтварэння ў 1903 г. упраўленняў па справах земскай гаспадаркі, а таксама да фарміравання ў 1911 г. сістэмы земскага самакіравання. Гэтыя пераўтварэнні былі ажыццёўлены ў трох беларускіх (Віцебскай, Мінскай і Магілёўскай) губернях і трох украінскіх (Кіеўскай, Валынскай і Падольскай) губернях.
Keywords: заходнія губерні; мясцовае самакіраванне; земства; Земская рэформа; законапраект