Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
type: channel
publisher: Belarusian State University
language: be
publication name: Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
issn: 2520-6338
copyright: Аўтары, якія публікуюцца ў гэтым часопісе, пагаджаюцца з наступным: 1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на работу і перадаюць часопісу права першай публікацыі работы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0). 2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, звязаныя з неэксклюзіўным распаўсюджаннем версіі работы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыя ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе. 3. Аўтары маюць права размяшчаць сваю работу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да і ў час працэсу разгляду яе гэтым часопісам, паколькі гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную работу. (Гл. The Effect of Open Access).
items: Евангельска-баптысцкі рух у Беларусі ў гістарычных даследаваннях: да пытання тэрміналагічнага дыскурсу
items: Алег Антонавіч Яноўскі
items: Менькоўскі В. І., Жарабцоў І. Л., Касяк М. А. Палітыка памяці новых незалежных дзяржаў Цэнтральнай Азіі (1991–2020-я гады)
items: Таласкі курултай 1269 г. і распад iмперыі Чынгісхана
items: «Найвышэйшы пляц» ці «гарадскі бульвар»? Статыстыка, памяць і асабістыя рахункі ў канфлікце вакол публічнай прасторы Полацка (1830-я гг. – 1908 г.)
items: Візіт Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі Аляксія I у Фанар у 1960 г.: пазіцыя Канcтанцінопальскага патрыярхату
items: Наменклатура дыпламатычных агентаў як крыніца па гісторыі англiйскага дыпламатычнага корпусу Генрыха VII
items: Уплыў Турцыі на палітыку нейтралітэту і знешнюю палітыку Туркменістана (1995–2016)
items: Гісторыка-філасофскае асэнсаванне сутнасці і ролі этнічных стэрэатыпаў у сучасным свеце
items: Вывучэнне крэдытна-фінансавай сістэмы Расійскай імперыі (1861–1914) у дарэвалюцыйнай гістарыяграфіі: універсітэцкія школы Украіны
items: Агляд падыходаў да вывучэння мадэлі ўлада – уласнасць у Савецкай Расіі сталінскага перыяду
items: Сведчанні пра неапазнаныя «аэрапланы» ў Віцебскай губерні ў 1914–1915 гг.: погляд праз прызму эпохі
items: Масавыя крыніцы па асабовым складзе праваслаўнага і рымска-каталіцкага духавенства канца XVIII – пачатку ХХ ст.
items: «Савецкія навукоўцы былі на сваім пасту»: вывучэнне і выкладанне археалогіі і гісторыі першабытнага грамадства ў БДУ ў ваенныя і першыя пасляваенныя гады
items: «У гэтае пытанне ўнесена занадта шмат ідэалагічнай жорсткасці»: перапіска У. М. Андрэева і М. Фінлі
items: Канцэпцыя макрагісторыі Ю. Н. Харары: вытокі папулярнасці і акадэмічны статус
items: Элементы мілітарызацыі ў носьбітаў атбасарскай і батайскай культур Паўночнага Казахстана
items: Аналіз старадаўняй традыцыі аб пакараннях у Спарце
items: Погляды Вандаліна Шукевіча на сацыяльную ролю археалагічнай навукі
items: Ад Антычнасці да Парыжскай камуны: С. А. Ляскоўскі ў Беларускім дзяржаўным універсітэце
items: Сярэдняя плыня Дзясны на рубяжы 1-га тысячагоддзя да нашай эры – 1-га тысячагоддзя нашай эры: погляд археазаолага
items: Харчовае забеспячэнне на неакупіраванай тэрыторыі Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны
items: «Хай захоўвае Вас Гасподзь і дасць шмат сіл для навуковай працы»: А. В. Флароўскі і беларуская віленская славістыка другой паловы 1930-х гг.
items: Poloni і Rutheni, католікі і праваслаўныя, natio і confessio ў летапісанні сярэдневяковай Усходняй Еўропы
items: Італьянскія інтэрніраваныя вайскоўцы ў нацысцкім лагеры Шталаг-352 у Масюкоўшчыне (1943–1944)
items: А. В. Мішулін і фарміраванне ў СССР маскоўскага цэнтра вывучэння гісторыі Старажытнага свету ў 1930–40-х гг.
items: Непрадказальная стабільнасць: губернатарскі корпус у Беларуска-Літоўскім краі пры Паўле I у 1796–1801 гг.
items: Служба праваслаўнага ваеннага духавенства на акупаванай тэрыторыі Галіцыі ў гады Першай сусветнай вайны
items: Фемінізм Марыі Спарталі-Сцілман супраць гендарных стэрэатыпаў мастацтва Братэрства прэрафаэлітаў
items: Ваенны пастой і пастойная павіннасць у Беларусі (сярэдзіна 1850-х – сярэдзіна 1870-х гг.)

Евангельска-баптысцкі рух у Беларусі ў гістарычных даследаваннях: да пытання тэрміналагічнага дыскурсу
type: item
description: Сістэматызаваны існуючыя падыходы да намінацыі евангельска-баптысцкага руху ў гістарычных даследаваннях, і абгрунтаваны выбар тэрміна, які найбольш рэлевантна адлюстроўвае генезіс, эвалюцыю і канфесійную ідэнтычнасць руху ў кантэксце рэлігійнай гісторыі Беларусі. Выяўлена, што асаблівасцю намінацыі пратэстанцкіх плыней з’яўляецца множнасць падыходаў. Устаноўлена, што ў навуковым і грамадска-палітычным дыскурсе да евангельска-баптысцкага руху прымяняюцца тэрміны «секта», «позні пратэстантызм», «неапратэстантызм» і «новыя рэлігійныя рухі». Зроблена выснова аб тым, што для гістарычных даследаванняў, у рамках якіх вывучаюцца генезіс, эвалюцыя і інстытуцыйнае афармленне евангельска-баптысцкага руху ў Беларусі ў XIX–XXI стст., найбольш рэлевантным з’яўляецца тэрмін «позні пратэстантызм», які фіксуе месца евангельска-баптысцкага руху ў гістарычным развіцці пратэстантызму, азначае храналагічныя рамкі яго ўзнікнення (XVII–XIX стст.), не мае ацэначнай канатацыі і дазваляе размежаваць евангельска-баптысцкі рух, неапратэстантызм і новыя рэлігійныя рухі канца XX ст. Дадзены тэрмін забяспечвае навуковую аб’ектыўнасць і ўлічвае дынаміку інстытуцыйнага развіцця евангельска-баптысцкага руху ад сектанцкай формы да дэнамінацыі.
subject: Гісторыя Беларусі
  topic: section
subject: Беларусь
  topic: keywords
subject: позні пратэстантызм
  topic: keywords
subject: неапратэстантызм
  topic: keywords
subject: новыя рэлігійныя рухі
  topic: keywords
subject: евангельска-баптысцкі рух
  topic: keywords
subject: секта
  topic: keywords
creator: Таццяна Вітальеўна Лісоўская
rights: Copyright (c) 2026 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-05-22
publication date: 2026-05-22
starting page: 22
ending page: 32
doi: 10.33581/2520-6338-2026-2-%p

Алег Антонавіч Яноўскі
type: item
subject: Юбілеі
  topic: section
creator: Аляксандр Генадзьевіч Каханоўскі
creator: Вячаслаў Іванавіч Менькоўскі
creator: Сцяпан Мікалаевіч Цемушаў
rights: Copyright (c) 2026 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-06-04
publication date: 2026-06-04
starting page: 86
ending page: 88
doi: 10.33581/2520-6338-2026-2-%p

Менькоўскі В. І., Жарабцоў І. Л., Касяк М. А. Палітыка памяці новых незалежных дзяржаў Цэнтральнай Азіі (1991–2020-я гады)
type: item
subject: Рэцэнзii
  topic: section
creator: Марына Аляксееўна Шабасава
rights: Copyright (c) 2026 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-06-18
publication date: 2026-06-18
starting page: 84
ending page: 85
doi: 10.33581/2520-6338-2026-2-%p

Таласкі курултай 1269 г. і распад iмперыі Чынгісхана
type: item
description: Разгледжаны гістарычны Таласкі курултай 1269 г., які паклаў пачатак распаду вялізнай імперыі Чынгісхана. Гэта знамянальная падзея адбылася вясной у Таласкай даліне на тэрыторыі сучаснага Кыргызстана. Рака Талас і мясцовасць Талас са старажытных часоў мелі сакральнае значэнне і невыпадкова былі выбраны ханам Хайду ў мэтах правядзення лёсавызначальнага для імперыі Чынгісхана і Чынгісідаў курултая. На гэтым курултаі было заключана пагадненне, згодна з якім кожны з Чынгісідаў аб’яўляўся кіраўніком самастойнай дзяржавы. Таласкі курултай быў апошнім усемангольскім курултаем. Пасля яго ў незалежных дзяржавах, уключаючы Хайду, былі праведзены грашовыя, падатковыя і палітычныя рэформы, якія захавалі вельмі шмат з таго, што было закладзена ў Ясе Чынгісхана.
subject: Усеагульная гісторыя
  topic: section
subject: Талас
  topic: keywords
subject: курултай
  topic: keywords
subject: Чынгісіды
  topic: keywords
subject: хан Хайду
  topic: keywords
subject: улусы
  topic: keywords
subject: дзяржавы Чынгісідаў
  topic: keywords
subject: рэформы
  topic: keywords
creator: Байбалот Капаравіч Абытаў
creator: Алег Валер'евіч Перзашкевіч
rights: Copyright (c) 2026 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-06-09
publication date: 2026-06-09
starting page: 66
ending page: 73
doi: 10.33581/2520-6338-2026-2-%p

«Найвышэйшы пляц» ці «гарадскі бульвар»? Статыстыка, памяць і асабістыя рахункі ў канфлікце вакол публічнай прасторы Полацка (1830-я гг. – 1908 г.)
type: item
description: На аснове прымянення мікрагістарычнага падыходу і аналізу архіўных матэрыялаў даследуецца шматгадовая барацьба (1830-я гг. – 1908 г.) паміж Полацкім кадэцкім корпусам і гарадскім грамадствам за кантроль над цэнтральнай плошчай. Паказваецца, як у гэтым прыватным казусе пераламіліся ключавыя супярэчнасці імперскай Расіі мяжы XIX–XX стст. Рэканструююцца 5 фаз супрацьстаяння – ад лакальных сутыкненняў да разгляду ў вышэйшых органах улады (Сенат, Дзяржаўная рада), што адлюстроўвае эвалюцыю кіраўніцкіх механізмаў ад манаршага дыктату да бюракратычнага арбітражу. Адмысловая ўвага надаецца двум аспектам, якія вызначылі вастрыню канфлікту: 1) яго глыбокай персаналізацыі праз постаці дырэктара корпуса генерала А. П. Тыртава і гарадскога галавы М. В. Літвінава, чые асабістыя матывы і кар’ерныя траекторыі сталі каталізатарам эскалацыі канфлікту; 2) дыскурсіўнай барацьбе (пагрозы маральнага разлажэння, санітарнай небяспекі, апаганьвання сімвала воінскай славы, дэмаграфічнага захопу і вобраз абложанай крэпасці, якія канструяваліся корпусам, супрацьпастаўляліся прававым і гаспадарчым аргументам гарадскога самакіравання). Робіцца выснова аб тым, што спрэчка пра пляц была не проста маёмасным канфліктам, а сутыкненнем прынцыпова розных мадэляў публічнай прасторы – закрытай ваенна-дысцыплінарнай і адкрытай агульнагарадской.
subject: Гісторыя Беларусі
  topic: section
subject: Полацкі кадэцкі корпус
  topic: keywords
subject: гарадское самакіраванне
  topic: keywords
subject: публічная прастора
  topic: keywords
subject: лакальны канфлікт
  topic: keywords
subject: М. В. Літвінаў
  topic: keywords
subject: А. П. Тыртаў
  topic: keywords
subject: дыскурс
  topic: keywords
subject: гістарычная памяць
  topic: keywords
subject: Расійская імперыя
  topic: keywords
subject: Віцебская губерня
  topic: keywords
creator: Андрэй Міхайлавіч Лукашэвіч
rights: Copyright (c) 2026 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-05-19
publication date: 2026-05-19
starting page: 5
ending page: 21
doi: 10.33581/2520-6338-2026-2-%p

Візіт Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі Аляксія I у Фанар у 1960 г.: пазіцыя Канcтанцінопальскага патрыярхату
type: item
description: Рэканструявана ўспрыманне першага ў гісторыі візіту Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі Аляксія I (Сіманскага) у Фанар (23–26 снежня 1960 г.) Канстанцінопальскім патрыярхатам і турэцкай грамадскасцю. На аснове супастаўлення руска-, англа- і турэцкамоўных публікацый, а таксама архіўных матэрыялаў паказана, якія чаканні і асцярогі меў Канстанцінопальскі патрыярхат у дачыненні да Маскоўскага патрыярхату ў канцы 1950-х – пачатку 1960-х гг., якія тэмы паднімаліся на сустрэчы Аляксія I з Афінагорам I (руская дыяспара ў ЗША, кананічныя юрысдыкцыі, дыялог з іншаслаўнымі, манаства на г. Афон) і як у турэцкім медыядыскурсе, які фарміраваўся ў цені кіпрскага крызісу і ўнутрыпалітычных змен 1960 г., тлумачыўся гэты царкоўны кантакт. Выяўлена розніца ў інтэрпрэтацыях гэтай сустрэчы бакамі: для СССР візіт стаў поспехам царкоўнай дыпламатыі, для Канстанцінопальскага патрыярхату – асцярожнай спробай вывесці міжправаслаўны дыялог з рэжыму ўзаемных падазрэнняў, не аддаючы сваёй каардынацыйнай ролі.
subject: Усеагульная гісторыя
  topic: section
subject: Аляксій I
  topic: keywords
subject: Афінагор I
  topic: keywords
subject: Канстанцінопальскі патрыярхат
  topic: keywords
subject: Фанар
  topic: keywords
subject: турэцкая прэса
  topic: keywords
subject: кіпрскі крызіс
  topic: keywords
subject: Афон
  topic: keywords
subject: дыяспара
  topic: keywords
subject: царкоўная дыпламатыя
  topic: keywords
creator: Нікадзім Алегавіч Пашкоў
rights: Copyright (c) 2026 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-06-03
publication date: 2026-06-03
starting page: 42
ending page: 50
doi: 10.33581/2520-6338-2026-2-%p

Наменклатура дыпламатычных агентаў як крыніца па гісторыі англiйскага дыпламатычнага корпусу Генрыха VII
type: item
description: Прадстаўлены вынікі аналізу выкарыстання дыпламатычнай наменклатуры ў перыяд праўлення Генрыха VII. Вылучаны 12 тэрмінаў для пазначэння англійскіх амбасадараў, пры гэтым адзначаны пяць тэрмінаў, якія выкарыстоўваліся найболей часта. Адзначаецца, што дыпламатычная наменклатура была ўпарадкавана слаба, тэрміналогія не адлюстроўвала функцыянальныя абавязкі асоб, якія накіроўваліся ў місіі. Выключэннем з’яўляліся місіі па атрыманні грашовых выплат па дагаворы з Францыяй. Працэс уніфікацыі дыпламатычнай наменклатуры знайшоў адлюстраванне ў выкарыстанні ўстойлівых формул у тэкстах пасольскіх даверанасцей. На падставе аналізу дыпламатычнай наменклатуры зроблена выснова аб тым, што на мяжы XV–XVI стст. іерархія паслоў не сфарміравалася.
subject: Усеагульная гісторыя
  topic: section
subject: Англія
  topic: keywords
subject: Генрых VII
  topic: keywords
subject: дыпламатыя
  topic: keywords
subject: амбасадар
  topic: keywords
subject: пракуратар
  topic: keywords
subject: ambaxiator
  topic: keywords
creator: Дзмітрый Валер'евіч Мазарчук
rights: Copyright (c) 2022 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2022-11-02
publication date: 2022-11-02
starting page: 28
ending page: 34
doi: 10.33581/2520-6338-2022-4-28-34

Уплыў Турцыі на палітыку нейтралітэту і знешнюю палітыку Туркменістана (1995–2016)
type: item
description: Прасочваецца стаўленне Турцыі да палітыкі нейтралітэту Туркменістана ў перыяд з 1995 па 2016 г. На аснове вывучэння геапалітычнай сітуацыі ў рэгіёне Цэнтральнай Азіі ў постсавецкі перыяд выяўляюцца наступныя прычыны прыняцця Туркменістанам нейтральнага статусу: пагаршэнне сітуацыі ў рэгіёне, імкненне вялікіх дзяржаў і рэгіянальных лідараў умацаваць свае пазіцыі ў Цэнтральнай Азіі, у тым ліку ў энергетычным сектары, імкненне Турцыі ў постсавецкі перыяд развіваць палітычныя, энергетычныя, гуманітарныя кантакты, жаданне рэжыму С. Ніязава абмежаваць уплыў іншых дзяржаў на ўнутраную і знешнюю палітыку краіны. Адзначаецца ўздзеянне статусу нейтралітэту на рэалізацыю знешняй палітыкі Туркменістана, аналізуецца стаўленне да гэтага працэсу з боку Турцыі. У развіцці палітыкі нейтралітэту Туркменістана ўмоўна вылучаюцца два этапы: 1995–2006 гг., калі гэта палітыка межавала з ізаляцыянізмам і сур’ёзна стрымлівала кантакты Турцыі з Туркменістанам; 2007–2016 гг., калі назіралася пашырэнне супрацоўніцтва Туркменістана з Турцыяй, у тым ліку ў сферы бяспекі. У 2007–2016 гг. Турцыя імкнулася пашырыць свой геапалітычны ўплыў у дачыненні да Туркменістана, падтрымліваючы нейтралітэт краіны, што прывяло да фарміравання цеснага палітычнага і эканамічнага дыялогу Анкары і Ашхабада.
subject: Усеагульная гісторыя
  topic: section
subject: Турцыя
  topic: keywords
subject: Туркменістан
  topic: keywords
subject: палітыка нейтралітэту
  topic: keywords
subject: знешняя палітыка
  topic: keywords
subject: бяспека
  topic: keywords
subject: Цэнтральная Азія
  topic: keywords
creator: Нурбібі Хулагулыеўна Худайбердзіева
rights: Copyright (c) 2020 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2020-04-30
publication date: 2020-04-30
starting page: 51
ending page: 58
doi: 10.33581/2520-6338-2020-2-51-58

Гісторыка-філасофскае асэнсаванне сутнасці і ролі этнічных стэрэатыпаў у сучасным свеце
type: item
description: Прадстаўлена гісторыка-філасофскае асэнсаванне этнічнага стэрэатыпу ў сучасным глабальным свеце. Актуальнасць даследавання прадыктавана, з аднаго боку, узрастаючым узроўнем трывожнасці і агрэсіўнасці ў віртуальнай і рэальнай прасторы, эскалацыяй этнакультурнай напружанасці, этнафобіі, а таксама этнічнай стэрэатыпізацыяй у грамадстве, з другога боку, дэфіцытам комплексных і сістэмных даследаванняў праблемы этнічных стэрэатыпаў ва ўмовах сучасных калізій. Прапануецца прадметны гісторыка-філасофскі аналіз прыроды этнічных стэрэатыпаў, які раскрывае не толькі структурныя кампаненты і асаблівасці этнічнага стэрэатыпнага мыслення, але і значэнне этнічных стэрэатыпаў у дыягностыцы перспектыў этнакультурнага ўзаемадзеяння. Дыферэнцыруюцца аўтэнтычныя і штучна міфалагізаваныя этнічныя стэрэатыпы. Раскрываецца асаблівая роля этнічнага стэрэатыпу ў якасці інструмента як для эскалацыі напружання, так і для збліжэння этнакультурных супольнасцей. Аналізуюцца два карэлюючых узроўня стэрэатыпнага ўспрымання – кагнітыўны і эмацыйна-каштоўнасны. Яны аказваюць непасрэдны ўплыў на пазітыўную ці негатыўную канатацыю ў этнічнай стэрэатыпізацыі. Абгрунтоўваецца ўзаемасувязь паміж рознымі скажонымі варыянтамі этнічнага самавыяўлення ў гіперпазітыўнай і літатызаванай форме і этнічнымі стэрэатыпамі, якая праяўляецца ў этнакультурнай дэвіяцыі: этнафобіі, пачуцці калектыўнай віны, этнафаварытызме, этнафанатызме i г. д. Падкрэсліваецца, што ва ўмовах адкрытых глабальных межаў прыпісаная катэгарызацыя носіць умоўны характар і таму гетэрастэрэатыпы заўсёды будуць выступаць як разумовы канструкт. Акцэнтуецца практычнае значэнне атрыманых высноў аб важнасці своечасовага выяўлення трансфармацыі этнічных стэрэатыпаў, якія з’яўляюцца своеасаблівым індыкатарам этнакультурнай напружанасці і ўплываюць на перспектыву этнакультурнага ўзаемадзеяння ў сучасным поліэтнічным свеце.
subject: Этналогія
  topic: section
subject: этнічная агульнасць
  topic: keywords
subject: этнічны стэрэатып
  topic: keywords
subject: этнічная ідэнтычнасць
  topic: keywords
subject: аўтастэрэатып
  topic: keywords
subject: гетэрастэрэатып
  topic: keywords
subject: этнафобія
  topic: keywords
subject: этнакультурнае ўзаемадзеянне
  topic: keywords
creator: Вольга Уладзіславаўна Курбачова
rights: Copyright (c) 2022 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2022-10-27
publication date: 2022-10-27
starting page: 53
ending page: 62
doi: 10.33581/2520-6338-2022-4-53-62

Вывучэнне крэдытна-фінансавай сістэмы Расійскай імперыі (1861–1914) у дарэвалюцыйнай гістарыяграфіі: універсітэцкія школы Украіны
type: item
description: Разглядаюцца ўкраінскія ўніверсітэцкія школы, якія распрацоўвалі пытанні крэдыту і фінансаў Расійскай імперыі другой паловы XIX – пачатку XX ст. у дарэвалюцыйны перыяд. Мэтай артыкула з’яўляецца вызначэнне асноўных навуковых дасягненняў кіеўскай, харкаўскай і адэскай школ фінансавага права ў вывучэнні крэдытна-фінансавай сістэмы Расійскай імперыі (1861–1914) шляхам устанаўлення асаблівасцей дарэвалюцыйнай украінскай гістарыяграфіі, выяўлення характэрных рыс і прадстаўнікоў кожнай з названых навуковых школ. Актуальнасць даследавання заключаецца ў аналізе навуковай спадчыны найбольш прагрэсіўных школ фінансавага права, прадстаўнікі якіх не толькі ўдзельнічалі ў заканатворчай дзейнасці (падрыхтоўка праектаў заканадаўчых актаў па рэалізацыі выкупной аперацыі, правядзенні фінансавай рэформы 1895–1897 гг., а таксама законапраектаў у сферы дробнага крэдыту), уваходзілі ў склад калегіяльных органаў кіравання найбуйнейшых банкаў, але і вылучалі арыгінальныя ідэі як практычнага, так і тэарэтычнага характару. Многія прапановы ўкраінскіх эканамістаў леглі ў аснову новых кірункаў эканамічнай думкі (М. І. Туган-Бараноўскі з’яўляецца заснавальнікам інстытуцыяналізму). Іх спадчыну можна скарыстоўваць пры вырашэнні сучасных стратэгічных задач дзяржавы. Навізна даследавання абумоўліваецца тым, што ўпершыню сістэматызаваны ідэі ўкраінскіх эканамічных школ адносна крэдыту і фінансаў Расійскай імперыі другой паловы XIX – пачатку XX ст. Вызначаны характэрныя рысы кіеўскай (выдатныя прадстаўнікі, прагрэсіўныя погляды, уклад у развіццё інстытуцыяналізму), харкаўскай (папулярызацыя ідэй крэдытнай кааперацыі, правядзенне навуковых семінараў па актуальных эканамічных пытаннях) і адэскай (крытыка банкаў, іх класіфікацыя) навуковых школ. Адзначаны найбольш распаўсюджаныя тэмы для даследавання, пералічаны вядомыя прадстаўнікі.
subject: Гiстарыяграфiя
  topic: section
subject: крэдытна-фінансавая сістэма
  topic: keywords
subject: украінская гістарыяграфія
  topic: keywords
subject: кіеўская школа
  topic: keywords
subject: харкаўская школа
  topic: keywords
subject: адэская школа
  topic: keywords
subject: інстытуцыяналізм
  topic: keywords
creator: Кацярына Анатольеўна Бруханчык
rights: Copyright (c) 2020 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2020-07-29
publication date: 2020-07-29
starting page: 83
ending page: 92
doi: 10.33581/2520-6338-2020-3-83-92

Агляд падыходаў да вывучэння мадэлі ўлада – уласнасць у Савецкай Расіі сталінскага перыяду
type: item
description: Прыводзіцца агляд падыходаў да вывучэння мадэлі ўлада – уласнасць у Савецкай Расіі ў канцы 1920-х – пачатку 1950‑х гг. Прадстаўлены высновы айчынных і замежных, пераважна еўрапейскіх, даследаванняў у сферы эканомікі ў савецкі і постсавецкі перыяды. Разглядаюцца асноўныя інстытуты расійскай уладна-ўласніцкай сістэмы, суб’екты ўласніцкіх правоў, прынцып падзеленага права ўласнасці і інш. Прапанаваныя падыходы ставяць перад гістарычнай навукай новыя задачы па вывучэнні расійскай эканомікі ва ўнікальны сталінскі перыяд.
subject: Усеагульная гісторыя
  topic: section
subject: сталінскі перыяд
  topic: keywords
subject: эканамічнае развіццё
  topic: keywords
subject: улада
  topic: keywords
subject: уласнасць
  topic: keywords
subject: метадалогія даследаванняў
  topic: keywords
creator: Міхаіл Аляксеевіч Безнін
creator: Таццяна Міхайлаўна Дзімоні
rights: Copyright (c) 2022 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2022-08-08
publication date: 2022-08-08
starting page: 49
ending page: 60
doi: 10.33581/2520-6338-2022-3-49-60

Сведчанні пра неапазнаныя «аэрапланы» ў Віцебскай губерні ў 1914–1915 гг.: погляд праз прызму эпохі
type: item
description: Разглядаецца антыаэрапланавая кампанія 1914–1915 гг., звязаная з супрацьдзеяннем чуткам пра з’яўленне за лініяй фронту аэрапланаў і дырыжабляў непрыяцеля, якiя хутка распаўсюдзілiся па губернях. Аналізуюцца дакументы і матэрыялы з фондаў Нацыянальнага гiстарычнага архiва Беларусi, Дзяржаўнага архiва Расiйскай Федэрацыi i Дзяржаўнага архiва Пскоўскай вобласцi, звязаныя з праверкай паведамленняў аб аэрапланах у Віцебскай губерні. Адзначаецца, што масавае з’яўленне чутак пра аэрапланы прайшло ў Віцебскай губерні некалькі этапаў: спачатку відавочцы апісвалі іх толькі як «бясформенную лятучую масу», а пазней звесткі сталі больш канкрэтнымі, правяраліся нават паведамленні пра спуск апаратаў на тэрыторыю губерні. Усё гэта прывяло да сур’ёзнай праблемы: праз паніку павялiчылася колькасць абстрэлаў расійскіх аэрапланаў прымхлiвымi салдатамі, што магло наўпрост адбіцца на ходзе ваенных дзеянняў, у прыватнасці, на забеспячэнні перадавой сучаснай зброяй і апошнімі разведданымі. Заўважны ўплыў аказвалі гэтыя падзеі і на тыл, што вылілася перш за ўсё ў пашырэнні насельніцтвам чутак, накіраваных супраць багатых землеўладальнікаў, і рост сацыяльнай напружанасці. Паказана, што мясцовая антыаэрапланавая кампанія мела прыбалтыйскі і пскоўскі «налёт». Зроблена выснова, што ў большасці паведамленняў з Віцебскай губерні і яе памежжа прыводзяцца не назіранні за рэальнай баявой або разведвальнай авіяцыяй праціўніка, а няправільная інтэрпрэтацыя відавочцамі пэўных прыродных ці астранамічных аб’ектаў і з’яў або сведчанні пра рух расійскіх аэрапланаў. Гэта абумоўлена ўплывам фабiчных вобразаў новай тэхнікі, узмоцненых у вачах мясцовага насельніцтва ваеннай істэрыяй і мілітарысцкім псіхозам.
subject: Гісторыя Беларусі
  topic: section
subject: Першая сусветная вайна
  topic: keywords
subject: авіяцыя
  topic: keywords
subject: аэраплан
  topic: keywords
subject: дырыжабль
  topic: keywords
creator: Ілья Станіслававіч Бутаў
rights: Copyright (c) 2020 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2020-07-15
publication date: 2020-07-15
starting page: 23
ending page: 33
doi: 10.33581/2520-6338-2020-3-23-33

Масавыя крыніцы па асабовым складзе праваслаўнага і рымска-каталіцкага духавенства канца XVIII – пачатку ХХ ст.
type: item
description: У архіўных фондах праваслаўных і рымска-каталіцкіх кансісторый Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі захоўваюцца маладаследаваныя масавыя крыніцы – кліравыя ведамасці і фармулярныя спісы духавенства. Яны дазваляюць ажыццяўляць шырокае кола даследаванняў па гісторыі канфесій у Беларусі і сумежных краінах, штодзённасці народаў, па генеалогіі і іншых праблемах. Аднак увядзенне ў навуковы ўжытак такiх крынiц выклікае складанасці, пераважна звязаныя з узроўнем захаванасці дакументаў і аб’ёмам інфармацыі ў іх. Аўтар артыкула шляхам параўнальнага аналізу фармуляраў і зместу дакументаў вызначае падыходы да стварэння масавых крыніц па асабовым складзе духавенства ў справаводстве абедзвюх канфесій і кола асноўных і дадатковых звестак у іх, што спрыяе пашырэнню базы і дыверсіфікацыі навуковых даследаванняў.
subject: Гісторыя Беларусі
  topic: section
subject: крыніцазнаўства Беларусі
  topic: keywords
subject: канфесіянальнае крыніцазнаўства
  topic: keywords
subject: праваслаўная царква
  topic: keywords
subject: Рымска-каталіцкая царква
  topic: keywords
subject: кліравыя ведамасці
  topic: keywords
subject: фармулярныя спісы рымска-каталіцкага духавенства
  topic: keywords
creator: Зінаіда Васільеўна Антановіч
rights: Copyright (c) 2020 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2020-05-08
publication date: 2020-05-08
starting page: 11
ending page: 18
doi: 10.33581/2520-6338-2020-2-11-18

«Савецкія навукоўцы былі на сваім пасту»: вывучэнне і выкладанне археалогіі і гісторыі першабытнага грамадства ў БДУ ў ваенныя і першыя пасляваенныя гады
type: item
description: Даследуюцца малавядомыя старонкі гісторыі беларускай навукі і адукацыі, а іменна выкладанне дысцыплін археалагічнага профілю ў БДУ ў 1940‑я – пачатку 1950‑х гг. Адзначаецца, што ў гэты час на гістарычным факультэце БДУ чыталіся два базавыя курсы, па археалогіі і гісторыі першабытнага грамадства. Заняткі вялі штатныя супрацоўнікі БДУ, а таксама маскоўскія навукоўцы і супрацоўнікі Інстытута гісторыі АН БССР. Навуковая дзейнасць у галіне археалогіі і сумежных дысцыплін стрымлівалася кадравымі і матэрыяльна-тэхнічнымі праблемамі. Універсітэцкія інтэлектуалы правялі вялікую працу па аднаўленні гісторыка-археалагічнага музея БДУ, аднак у сувязі з адсутнасцю выставачных плошчаў абноўленая экспазіцыя так і не была адкрыта.
subject: Да стагоддзя стварэння БДУ
  topic: section
subject: археалогія
  topic: keywords
subject: гісторыя першабытнага грамадства
  topic: keywords
subject: музей
  topic: keywords
subject: гістарычны факультэт БДУ
  topic: keywords
subject: гісторыя адукацыі
  topic: keywords
creator: Аляксандра Уладзіміраўна Вайтовіч
rights: Copyright (c) 2021 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2021-10-25
publication date: 2021-10-25
starting page: 80
ending page: 90
doi: 10.33581/2520-6338-2021-4-80-90

«У гэтае пытанне ўнесена занадта шмат ідэалагічнай жорсткасці»: перапіска У. М. Андрэева і М. Фінлі
type: item
description: Аналізуюцца лісты гісторыкаў М. Фінлі і У. М. Андрэева. Іх перапіска паказвае, што савецкі навуковец быў не толькі сітуацыйным фінлеанцам, але і свядома прытрымліваўся прынцыпаў працы М. Фінлі з крыніцамі. Погляды англійскага вучонага значна паўплывалі на У. М. Андрэева – ён стаў яго паслядоўнікам і працаваў па-за межамі навуковых школ савецкага антыказнаўства. Перапіска з М. Фінлі паказвае высокую ступень уключанасці У. М. Андрэева ў актуальны парадак сусветнай навукі аб Антычнасці ў канцы 1950-х – першай палове 1960-х гг., аднак закрытасць савецкай навуковай супольнасці, адсутнасць паўнавартасных міжнародных зносін не спрыялі ўспрыманню ідэй савецкага вучонага заходнімі калегамі. У. М. Андрэеў быў для М. Фінлі толькі адным з яго шматлікіх паслядоўнікаў па ўсім свеце. Адсутнасць асабістага кантакту не дазволіла змяніць гэтае становішча. Сам факт таго, што ў пытаннях метадалогіі савецкі вучоны прытрымліваўся парад буржуазнага вучонага, сведчыў аб тым, што з канца 1950-х гг. савецкую гістарыяграфію старажытнасці ужо немагчыма ўспрымаць як адзіны струмень, і аб тым, што з гэтага часу савецкі гістарычны наратыў эпохі адлігі перастаў быць уніфікаваным.
subject: Дакументы
  topic: section
subject: У. М. Андрэеў
  topic: keywords
subject: М. Фінлі
  topic: keywords
subject: адліга
  topic: keywords
subject: СССР
  topic: keywords
subject: старажытная гісторыя
  topic: keywords
subject: савецкая гістарыяграфія
  topic: keywords
creator: Сяргей Георгіевіч Карпюк
rights: Copyright (c) 2022 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2022-10-31
publication date: 2022-10-31
starting page: 72
ending page: 79
doi: 10.33581/2520-6338-2022-4-72-79

Канцэпцыя макрагісторыі Ю. Н. Харары: вытокі папулярнасці і акадэмічны статус
type: item
description: Беспрэцэдэнтна высокі ўзровень папулярнасці асобы Ю. Н. Харары, прафесара гістарычнага факультэта Яўрэйскага ўніверсітэта ў Іерусаліме, а таксама асноўных кніг яго вядомай трылогіі актуалізуе праблему інтэрпрэтацыі і тлумачэння так званага феномена харарыманіі, які стаў прыкметнай падзеяй у акадэмічнай супольнасці. Мэтай артыкула з’яўляецца гісторыка-філасофская рэканструкцыя творчай эвалюцыі Ю. Н. Харары з акцэнтам на выяўленні сэнсавызначальнага статусу яго канцэпцыі макрагісторыі. Абгрунтоўваецца ўнутраная супярэчлівасць гэтай канцэпцыі, якая ў значнай меры абумовіла дваісты характар яе ўспрымання ў масмедыя і прафесійна-акадэмічных дыскусіях. Пазначаная мэта артыкула дасягаецца праз рашэнне наступных базавых задач: экспліцыраваць найважнейшыя этапы прафесійнай сацыялізацыі Ю. Н. Харары, патлумачыць прычыны, якія абумовілі яго пераход ад праблем медыявістыкі да праблем макрагісторыі, вычленіць тэматычныя прыярытэты макрагістарычнай канцэпцыі Ю. Н. Харары, сярод якіх асаблівая ўвага надаецца трансфармацыі homo sapiens у homo deus, характарызаваць асветніцкую ролю канцэпцыі макрагісторыі Ю. Н. Харары, асабліва тую яе частку, якая звязана з папулярызацыяй сучаснай навукі і яе футуралагічнага патэнцыялу, правесці кантэкстуальны аналіз ідэі Ю. Н. Харары аб новай гуманістычнай рэвалюцыі, у працэсе якой класічныя ўяўленні аб гуманізме і лібералізме павінны саступіць месца тэхнагуманізму і рэлігіі даных. Навізна артыкула заключаецца ў тым, што ён уяўляе сабой адну з першых спроб рэалізаваць не толькі гістарычную, але і філасофска-канцэптуальную рэканструкцыю асноўных ідэй Ю. Н. Харары, выкладзеных у яго вядомай трылогіі. Пры гэтым упершыню асноўная ўвага надаецца аналізу канцэпцыі макрагісторыі ізраільскага прафесара. Гэта дазваляе дыстанцыравацца ад большасці публікацый пра вучонага, выкананых у жанры кароткіх рэцэнзій і асабліва апісальных літаратурных аглядаў. Новым аспектам пры разглядзе творчай эвалюцыі ізраільскага гісторыка з’яўляецца таксама прапанаваная інтэрпрэ…
subject: Усеагульная гісторыя
  topic: section
subject: канцэпцыя макрагісторыі Ю. Н. Харары
  topic: keywords
subject: дынаміка цывілізацый
  topic: keywords
subject: міфы і інтэрсуб’ектыўная рэальнасць
  topic: keywords
subject: тэхнагуманізм
  topic: keywords
subject: рэлігія даных
  topic: keywords
subject: гуманістычная рэвалюцыя і эпоха постчалавека
  topic: keywords
creator: Анатоль Ізотавіч Зелянкоў
creator: Яна Аляксандраўна Ягела
rights: Copyright (c) 2022 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2022-10-28
publication date: 2022-10-28
starting page: 15
ending page: 27
doi: 10.33581/2520-6338-2022-4-15-27

Элементы мілітарызацыі ў носьбітаў атбасарскай і батайскай культур Паўночнага Казахстана
type: item
description: Паказваецца, што пасля даместыкацыі каня ў пачатку эпохі палеаметалу ў сацыяльнай арганізацыі грамадства адбыліся значныя змены ў галіне матэрыяльнай і духоўнай культуры. З’явіліся новыя віды прылад працы, якія маглі выкарыстоўвацца ў якасці зброі. Наканечнікі коп’яў, стрэл, дроцікаў, нажы, гарпуны, молаты, боласы і іншыя артэфакты, знойдзеныя на тэрыторыі больш чым 200 помнікаў Паўночнага Казахстана, якія адносяцца да атбасарскай (7–3-е тыс. да н. э.) і батайскай (4–3-е тыс. да н. э.) культур, даюць магчымасць даследаваць формы ранняй мілітарызацыі старажытных грамадстваў. Адзначаецца, што некаторыя прылады працы маглі быць універсальнымі і выкарыстоўвацца як у гаспадарцы, так і ў ваенных сутыкненнях. Пасля даместыкацыі каня свет палеаметалу ўступіў у паласу войнаў новага пакалення, накіраваных на знішчэнне саперніка конніцай. У гэтым заключаецца прынцыповая змена характару ўзброеных канфліктаў у старажытнасці. Робіцца выснова аб тым, што калі для паляўнічых-збіральнікаў, якімі былі носьбіты атбасарскай культуры, варожыя канфлікты з’яўляліся лакальнымі, то для батайцаў яны выйшлі ўжо на міжрэгіянальны ўзровень.
subject: Археалогія
  topic: section
subject: Паўночны Казахстан
  topic: keywords
subject: неаліт
  topic: keywords
subject: энеаліт
  topic: keywords
subject: паляванне
  topic: keywords
subject: конегадоўля
  topic: keywords
subject: канфлікт
  topic: keywords
subject: мілітарызацыя
  topic: keywords
creator: Дасбол Сулейменавіч Байгунакаў
creator: Віктар Фёдаравіч Зайберт
creator: Гульміра Есбатыраўна Сабденава
rights: Copyright (c) 2022 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2022-11-03
publication date: 2022-11-03
starting page: 43
ending page: 52
doi: 10.33581/2520-6338-2022-4-43-52

Аналіз старадаўняй традыцыі аб пакараннях у Спарце
type: item
description: Разглядаецца сістэма пакаранняў, што прымянялася ў Спарце за адмову ад жаніцьбы і за баязлівасць, праяўленую ў баі. Аналізуецца пералік пакаранняў, прадстаўлены старажытнымі аўтарамі, у прыватнасці Ксенафонтам і Плутархам. Адзначаецца, што тых, хто правініўся, пазбаўлялі статусу паўнапраўнага грамадзяніна. Пазасудовыя пакаранні мелі ў асноўным відовішчны характар і праходзілі ў грамадскіх месцах. У павучальных мэтах асаблівая роля ў ганьбаванні парушальнікаў адводзілася моладзі. Адзначаецца, што нешматлікія сведчанні не даюць магчымасці выявіць, ці прымяняліся пакаранні за адмову ад жаніцьбы і за баязлівасць і як канкрэтна яны афармляліся. Зроблена выснова аб тым, што карціна, намаляваная старажытнымі аўтарамі, не ў поўнай меры адпавядае рэчаіснасці і з’яўляецца вынікам спартанскай прапаганды. Пісьменнікі-лаканафілы, такія як Ксенафонт і Крытый, выкарыстоўвалі гэты матэрыял дзеля стварэння ідэальнага вобраза Спарты.
subject: Усеагульная гісторыя
  topic: section
subject: Спарта
  topic: keywords
subject: спартыяты
  topic: keywords
subject: Ксенафонт
  topic: keywords
subject: Плутарх
  topic: keywords
subject: гімнапедыі
  topic: keywords
subject: атымія
  topic: keywords
subject: халасцякі
  topic: keywords
subject: «тыя, што пабаяліся»
  topic: keywords
creator: Ларыса Гаўрыілаўна Пячатнава
rights: Copyright (c) 2022 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2022-07-27
publication date: 2022-07-27
starting page: 41
ending page: 48
doi: 10.33581/2520-6338-2022-3-41-48

Погляды Вандаліна Шукевіча на сацыяльную ролю археалагічнай навукі
type: item
description: У артыкуле прапануецца рэканструкцыя поглядаў В. Шукевіча на праблему вызначэння месца археалогіі ў жыцці грамадства. Навуковец не пакінуў сістэматызаванага тлумачэння сваёй пазіцыі, аднак аналіз навуковай, публіцыстычнай і эпісталярнай спадчыны дазваляе аднавіць асноўныя палажэнні яго канцэпцыі. Усведамляючы каштоўнасць старажытнасцяў, славуты археолаг дбаў аб прыцягненні ўвагі суйчыннікаў да мясцовых помнікаў даўніны. На працягу ўсяго свайго навуковага жыцця ён разважаў, якія канкрэтныя праблемы павінны вырашаць археолагі і аматары мінуўшчыны. Да ліку першачарговых спраў В. Шукевіч аднёс інвентарызацыю археалагічных помнікаў. Ён заклікаў грамадскасць забяспечваць належную ахову археалагічнай спадчыны. Даследчык разумеў важнасць задачы па стварэнні агульнанароднага музею, пры гэтым абгрунтоўваў выкарыстанне навуковых падыходаў да камплектавання археалагічных фондаў. Не забываў ён аб неабходнасці папулярызацыі ведаў аб мінулым, прапаноўваўваючы і рэалізуючы розныя формы працы ў гэтым кірунку. В. Шукевіч успрымаў археалагічныя аб’екты ў якасці істотных чыннікаў станаўлення нацыянальнай самасвядомасці і заклікаў адмыслоўцаў да актыўнага ўдзелу ў грамадскім жыцці.
subject: Археалогія
  topic: section
subject: гісторыя археалогіі
  topic: keywords
subject: тэорыя археалогіі
  topic: keywords
subject: папулярызацыя навукі
  topic: keywords
subject: грамадства
  topic: keywords
subject: Вандалін Шукевіч
  topic: keywords
subject: Беларусь
  topic: keywords
creator: Аляксандра Уладзіміраўна Вайтовіч
rights: Copyright (c) 2022 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2022-08-02
publication date: 2022-08-02
starting page: 15
ending page: 23
doi: 10.33581/2520-6338-2022-3-15-23

Ад Антычнасці да Парыжскай камуны: С. А. Ляскоўскі ў Беларускім дзяржаўным універсітэце
type: item
description: Апісваецца навуковая і выкладчыцкая дзейнасць С. А. Ляскоўскага – прадстаўніка пакалення выпускнікоў Маскоўскага ўніверсітэта пачатку ХХ ст., чыё станаўленне прыйшлося на гады вайны і рэвалюцыі. З’яўляючыся вучнем Р. Ю. Віпера, С. А. Ляскоўскі спецыялізаваўся на антычнай і раннесярэднявечнай гісторыі. У першыя гады савецкай улады ён выкладаў у правінцыяльных расійскіх вузах, у 1924–1927 гг. – у БДУ. Праца С. А. Ляскоўскага ў БДУ стала для яго своеасаблівым водападзелам: прыйшлося перапрафілявацца са старажытнай і сярэднявечнай гісторыі на гісторыю Новага і Найноўшага часу як у выкладанні, так і ў навуковых інтарэсах. Замацавацца ў БДУ яму не ўдалося. Выкладаемыя ім курсы значна арганічней глядзеліся ў нагрузцы новых выкладчыцкіх кадраў, якія часта не мелі ўніверсітэцкай адукацыі, але маглі пахваліцца «правільным» паходжаннем і рэвалюцыйным бэкграўндам. Вярнуцца да паўнавартаснай навуковай працы ў галіне сваёй спецыялізацыі пасля звальнення з БДУ С. А. Ляскоўскі не змог. У 1930-я гг. ён выдаў толькі некалькі артыкулаў па гісторыі Антычнасці і паступова пераключыўся на агляды замежнай і савецкай літаратуры па гісторыі антычнага свету, а пасля заняўся бібліяграфічнай працай.
subject: Да стагоддзя стварэння БДУ
  topic: section
subject: С. А. Ляскоўскі
  topic: keywords
subject: Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт
  topic: keywords
subject: БДУ
  topic: keywords
subject: медыявістыка
  topic: keywords
subject: антыказнаўства
  topic: keywords
creator: Алег Іванавіч Малюгін
rights: Copyright (c) 2022 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2022-01-31
publication date: 2022-01-31
starting page: 64
ending page: 73
doi: 10.33581/2520-6338-2022-1-64-73

Сярэдняя плыня Дзясны на рубяжы 1-га тысячагоддзя да нашай эры – 1-га тысячагоддзя нашай эры: погляд археазаолага
type: item
description: Абагульнены рэгіянальныя звесткі аб фаўне помнікаў почапскай культуры (Варабейня-2, Кудзеярка, Почап, Курава-7). Устаноўлена, што сярод жывёл дамінуюць буйная рагатая жывёла i свіння. На гарадзішчы Кудзеярка анамальна пераважае авечка. Параўнанне з папярэдняй юхноўскай культурай дэманструе рэзкае адрозненне структуры статка і значэння палявання. Гэта абумоўлена зменай насельніцтва і ландшафту, хоць у культуры прасочваюцца юхноўскія рэлікты. Для кіеўскай культуры, якая змяніла почапскую, вывучаны астэалагічны матэрыял з поўначы арэала (Хатылёва-2, Наваямскае-3а). Зроблена выснова аб тым, што ў статку дамінуюць буйная рагатая жывёла і свіння, дробнай рагатай жывёлы прыкметна менш. Носьбіты почапскіх і кіеўскіх традыцый, у адрозненне ад прадстаўнікоў юхноўскай культуры, практычна не ўжывалі ў ежу мяса каня, выкарыстоўваючы яго як верхавую і цяглавую жывёлу. Па даных археазаалогіі, юхноўская культура не дэманструе сувязі з почапскай і кіеўскай культурамі.
subject: Археалогія
  topic: section
subject: сярэдняя плыня р. Дзясны
  topic: keywords
subject: археазаалогія
  topic: keywords
subject: юхноўская культура
  topic: keywords
subject: почапская культура
  topic: keywords
subject: кіеўская культура
  topic: keywords
creator: Артур Артуравіч Чубур
rights: Copyright (c) 2022 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2022-08-02
publication date: 2022-08-02
starting page: 24
ending page: 40
doi: 10.33581/2520-6338-2022-3-24-40

Харчовае забеспячэнне на неакупіраванай тэрыторыі Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны
type: item
description: Разглядаецца праблема арганізацыі харчовага забеспячэння цывільнага насельніцтва неакупіраваных беларускіх губерняў у гады Першай сусветнай вайны. Адзначана, што ў 1914 г. для яе вырашэння выкарыстоўваўся традыцыйны метад рэгулявання цэн праз выданне такс. Пачынаючы з 1915 г. для прадухілення дэфіцыту тавараў і спекулятыўнага гандлю ў структуры органаў мясцовага самакіравання сталі стварацца харчовыя камітэты і камісіі, якім былі даручаны арганізацыя закупак і размеркаванне харчавання, утрыманне харчовых складоў і распрацоўка такс. Для фінансавага забеспячэння іх дзейнасці выкарыстоўваліся сродкі з мясцовых бюджэтаў і крэдыты, атрыманыя ў банках пад гарантыі казны ці ад урадавых устаноў. Паказана, што мясцовыя органы ўлады не маглі эфектыўна вырашыць праблему забеспячэння грамадзянскага насельніцтва харчаваннем з-за адсутнасці адзінай канцэпцыі харчовай палітыкі на дзяржаўным узроўні. У найбольшай ступені гэта выявілася ў арганізацыі паставак харчавання з цэнтральных рэгіёнаў Расійскай імперыі ў прыфрантавыя губерні. Адзначаецца, што Міністэрства земляробства Расійскай імперыі пры вызначэнні раёнаў паставак не ўзгадняла план перавозак з Ваенным міністэрствам Расійскай імперыі, якое кантралявала чыгункі. Ведамства таксама сутыкалася з супрацьдзеяннем з боку Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай імперыі. Гэта прыводзіла да дэфіцыту харчовых тавараў, спекуляцый і росту цэн. Зроблена выснова аб тым, што ў канцы 1916 – пачатку 1917 г. у беларускіх губернях, не акупіраваных нямецкімі войскамі, востры харчовы крызіс стаў адным з асноўных фактараў дэстабілізацыі ўнутранай сітуацыі, што прывяло да Лютаўскай рэвалюцыі і змены дзяржаўнага ладу.
subject: Гісторыя Беларусі
  topic: section
subject: харчовае забеспячэнне
  topic: keywords
subject: такса
  topic: keywords
subject: харчовыя камітэты і камісіі
  topic: keywords
subject: дэфіцыт
  topic: keywords
subject: спекуляцыя
  topic: keywords
subject: прадуктовыя карткі
  topic: keywords
creator: Надзея Сяргееўна Маторава
rights: Copyright (c) 2022 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2022-08-01
publication date: 2022-08-01
starting page: 5
ending page: 14
doi: 10.33581/2520-6338-2022-3-5-14

«Хай захоўвае Вас Гасподзь і дасць шмат сіл для навуковай працы»: А. В. Флароўскі і беларуская віленская славістыка другой паловы 1930-х гг.
type: item
description: Паказваецца, што к сярэдзіне 1930-х гг. дзякуючы намаганням расійскіх вучоных-эмігрантаў Прага стала буйным цэнтрам вывучэння славянскай гісторыі, у прыватнасці гісторыі культурных сувязей Чэхіі з іншымі буйнымі цэнтрамі славянскай культуры на Усходзе. Адзначаецца, што гісторык А. В. Флароўскі ў сярэдзіне – другой палове 1930-х гг. працаваў над шэрагам даследаванняў па гісторыі славянскай культуры. У значнай ступені яго намаганні былі накіраваны на рэканструкцыю біяграфіі беларускага асветніка Ф. Скарыны. У Архіве РАН захоўваюцца матэрыялы, якія дазваляюць рэканструяваць ход даследаванняў А. В. Флароўскага па вывучэнні гісторыі культурных кантактаў некалькіх цэнтраў славянскай культуры – Вільні, Прагі, Масквы. Гэта лісты, адрасаваныя яму беларускімі славістамі А. І. Луцкевічам, У. І. Самойлам, Ф. Ільяшэвічам і В. Талочкам. Корпус гэтых крыніц па гісторыі беларускай славістыкі дапоўнены за кошт атрыбуцыі раней невядомага ліста А. І. Луцкевіча. Сукупнасць дадзеных матэрыялаў дазволіла ўдакладніць дату складання і ідэнтыфікаваць рукапіс артыкула А. В. Флароўскага «Пачатковыя этапы развіцця кнігадрукавання ва ўсходніх славян». Лісты беларускіх славістаў А. В. Флароўскаму паказваюць механізм працы гісторыкаў ва ўмовах жорсткага палітычнага падзелу Еўропы, адрыву ад бібліятэчных і архіўных сховішчаў, абмеркавання важных навуковых гіпотэз. Завяршэнне гэтых кантактаў было звязана з рэзкай зменай палітычнай сітуацыі ва Усходняй Еўропе ў 1939–1940 гг.
subject: Гісторыя Беларусі
  topic: section
subject: славістыка
  topic: keywords
subject: беларуская навука ў эміграцыі
  topic: keywords
subject: Усходняя Еўропа
  topic: keywords
subject: Цэнтральная Еўропа
  topic: keywords
subject: Ф. Скарына
  topic: keywords
subject: А. В. Флароўскі
  topic: keywords
subject: Прага
  topic: keywords
creator: Міхаіл Дзмітрыевіч Бухарын
rights: Copyright (c) 2022 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2022-02-04
publication date: 2022-02-04
starting page: 28
ending page: 42
doi: 10.33581/2520-6338-2022-1-28-42

Poloni і Rutheni, католікі і праваслаўныя, natio і confessio ў летапісанні сярэдневяковай Усходняй Еўропы
type: item
description: Прааналізавана ўзаемадзеянне канфесійных і этнічных элементаў у пабудове ўяўленняў аб паляках, рускіх і рутэнах у старажытнарускім, украінска-беларускім і польскім летапісанні XII–XVI стст. Выяўлена, што ў вывучаных старажытнарускіх крыніцах канфесійнае сцірае племянное і этнічнае, у адрозненне ад польскіх і ўкраінскабеларускіх помнікаў, у якіх хрысціянскія рэферэнцыі не супярэчаць этнічным.
subject: Гісторыя Беларусі
  topic: section
subject: старажытнарускае
  topic: keywords
subject: украінска-беларускае
  topic: keywords
subject: рутэнскае
  topic: keywords
subject: польскае
  topic: keywords
subject: сярэдневяковыя хронікі
  topic: keywords
subject: этнічнае
  topic: keywords
subject: канфесійнае
  topic: keywords
subject: хрысціянства
  topic: keywords
creator: Міхаіл Уладзіміравіч Дзмітрыеў
rights: Copyright (c) 2022 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2022-02-04
publication date: 2022-02-04
starting page: 5
ending page: 18
doi: 10.33581/2520-6338-2022-1-5-18

Італьянскія інтэрніраваныя вайскоўцы ў нацысцкім лагеры Шталаг-352 у Масюкоўшчыне (1943–1944)
type: item
description: Аналізуецца беларуская і замежная гістарыяграфія праблемы, звязанай са знаходжаннем італьянскіх інтэрніраваных вайскоўцаў у лагеры Шталаг-352 у Масюкоўшчыне ў 1943–1944 гг. У навуковы зварот уводзяцца новыя звесткі, заснаваныя на дакументах з асабістага архіва Э. Бардзіньёна, родны дзед якога знаходзіўся ў гэтым лагеры ў якасці зняволенага. На прыкладзе Даменіка Арзані разглядаюцца бытавыя ўмовы ўтрымання італьянскіх ваеннапалонных, а таксама іх далейшы лёс.
subject: Гісторыя Беларусі
  topic: section
subject: Шталаг-352
  topic: keywords
subject: Масюкоўшчына
  topic: keywords
subject: італьянскія інтэрніраваныя вайскоўцы
  topic: keywords
subject: савецкія ваеннапалонныя
  topic: keywords
subject: Вялікая Айчынная вайна
  topic: keywords
subject: акупацыя
  topic: keywords
subject: ахвяры нацызму
  topic: keywords
subject: месцы памяці
  topic: keywords
subject: Мінск
  topic: keywords
subject: фонд «Памяць, адказнасць і будучыня»
  topic: keywords
creator: Дзмітрый Віктаравіч Марозаў
creator: Эдаарда Бардзіньён
rights: Copyright (c) 2021 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2021-11-17
publication date: 2021-11-17
starting page: 54
ending page: 63
doi: 10.33581/2520-6338-2021-4-54-63

А. В. Мішулін і фарміраванне ў СССР маскоўскага цэнтра вывучэння гісторыі Старажытнага свету ў 1930–40-х гг.
type: item
description: Разгледжана навукова-арганізацыйная дзейнасць А. В. Мішуліна ў 1930–40-я гг., якая спрыяла хуткаму развіццю вывучэння і выкладання гісторыі Старажытнага свету ў Маскве. Ён быў прадстаўніком партыйна-навуковай наменклатуры, што сфарміравалася ў СССР да 1940-х гг. Роля А. В. Мішуліна ў станаўленні савецкай гістарычнай навукі паказана на падставе дакументаў з Архіва РАН і Расійскага дзяржаўнага архіва сацыяльна-палітычнай гісторыі (РДАСПГ).
subject: Гiстарыяграфiя
  topic: section
subject: А. В. Мішулін
  topic: keywords
subject: архіўныя дакументы
  topic: keywords
subject: гісторыя Старажытнага свету
  topic: keywords
subject: Акадэмія навук СССР
  topic: keywords
subject: Масква ў 1930–40-я гг.
  topic: keywords
creator: Сяргей Георгіевіч Карпюк
rights: Copyright (c) 2021 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2021-05-03
publication date: 2021-05-03
starting page: 85
ending page: 90
doi: 10.33581/2520-6338-2021-2-85-90

Непрадказальная стабільнасць: губернатарскі корпус у Беларуска-Літоўскім краі пры Паўле I у 1796–1801 гг.
type: item
description: Прадстаўлены абагульнены партрэт грамадзянскіх губернатараў Беларуска-Літоўскага краю пры Паўле I у 1796–1801 гг. Аналізуюцца сацыяльныя характарыстыкі (паходжанне, веравызнанне, узрост, адукацыйны ўзровень, кар’ера, узнагароды) васьмі літоўскіх, беларускіх і мінскага грамадзянскіх губернатараў. Устаноўлены ўмовы і матывы іх прызначэння і звальнення. Адзначаецца, што для губернатарскага корпуса Беларуска-Літоўскага краю пры Паўле I былі характэрны як агульнарасійскія тэндэнцыі (частая змяняльнасць, больш высокі чын па Табелі аб рангах, адсутнасць дакладна ўстаноўленага памеру пенсій), так і свае асаблівасці (рэгіянальная і канфесійная прыналежнасць, сталы ўзрост (у сярэднім 50 гадоў)). Зроблена выснова аб тым, што ў кадравай палітыцы Павел I працягнуў кацярынінскую практыку прызначэння губернатарамі былых вайскоўцаў, што тлумачылася як палітычнай (нелаяльнасць часткі насельніцтва), так і этнаканфесійнай (наяўнасць іўдзеяў, каталікоў, уніятаў, праваслаўных) спецыфікай краю. На аснове сацыякультурных характарыстык (колькасць абавязкаў, успрыманне часу, асабістыя якасці, матэрыяльнае забеспячэнне, сямейнае становішча і інтарэсы) рэканструявана паўсядзённае жыццё губернатараў. Зроблена выснова аб тым, што пры прызначэнні чыноўнікаў вялікую ролю адыгрывалі паходжанне, пратэкцыя і наяўнасць ваеннага вопыту, аднак працягласць знаходжання на пасадзе пры Паўле I залежала ад дзелавых якасцей губернатараў. Адзначаецца, што некаторыя начальнікі, не маючы кіраўніцкага досведу, дапускалі шматлікія памылкі, што прыводзіла да незадаволенасці імператара і, як следства, да заўчасных адставак. У той жа час кіраванне Паўла I аказалася дастаткова эфектыўным у Беларуска-Літоўскім краі з пункту гледжання дасягнення кіраўніцкіх вынікаў.
subject: Гісторыя Беларусі
  topic: section
subject: грамадзянскі губернатар
  topic: keywords
subject: Беларуская губерня
  topic: keywords
subject: Літоўская губерня
  topic: keywords
subject: Мінская губерня
  topic: keywords
subject: Я. І. Булгакаў
  topic: keywords
subject: І. Р. Фрызель
  topic: keywords
subject: З. Я. Карнееў
  topic: keywords
subject: Р. М. Осіпаў
  topic: keywords
subject: С. С. Жагулін
  topic: keywords
subject: М. С. Белакапытаў
  topic: keywords
subject: П. І. Севярын
  topic: keywords
subject: П. М. Тарбееў
  topic: keywords
creator: Андрэй Міхайлавіч Лукашэвіч
rights: Copyright (c) 2022 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2022-05-10
publication date: 2022-05-10
starting page: 7
ending page: 19
doi: 10.33581/2520-6338-2022-2-7-19

Служба праваслаўнага ваеннага духавенства на акупаванай тэрыторыі Галіцыі ў гады Першай сусветнай вайны
type: item
description: Даследуецца дзейнасць праваслаўнага ваеннага духавенства ў расійскай арміі на тэрыторыі Галіцыі ў гады Першай сусветнай вайны. Устаноўлена, што на культавую дзейнасць ваенных святароў вялікі ўплыў аказалі канфесійная абстаноўка ў Галіцыі, вядзенне баявых дзеянняў на тэрыторыі праціўніка. Паказаны стаўленне протапрэсвітара ваеннага і марскога духавенства да ўніяцкага пытання, спецыфіка ўзаемадзеяння ваенных святароў з мясцовым насельніцтвам. Прааналізаваны асаблівасці арганізацыі і ажыццяўлення набажэнстваў. Разгледжана праца святароў па падтрыманні баявога духу. Устаноўлены выпадкі як добрасумленнага, так і недапушчальнага стаўлення да службы.
subject: Усеагульная гісторыя
  topic: section
subject: Першая сусветная вайна
  topic: keywords
subject: праваслаўнае ваеннае духавенства
  topic: keywords
subject: Галіцыя
  topic: keywords
subject: Паўднёва-Заходні фронт
  topic: keywords
subject: уніяцтва
  topic: keywords
subject: протапрэсвітар ваеннага і марскога духавенства
  topic: keywords
subject: Г. І. Шавельскі
  topic: keywords
creator: Элеанора Віктараўна Старасценка
rights: Copyright (c) 2021 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2021-05-13
publication date: 2021-05-13
starting page: 39
ending page: 47
doi: 10.33581/2520-6338-2021-2-39-47

Фемінізм Марыі Спарталі-Сцілман супраць гендарных стэрэатыпаў мастацтва Братэрства прэрафаэлітаў
type: item
description: У сярэдзіне XIX ст. у Вялікабрытаніі каралева Вікторыя навязвала сваю новую сістэму этычных правілаў у сацыяльнай і культурнай сферах, відавочна абвастраючы і без таго глыбокія адрозненні гендарных стэрэатыпаў. Мастакі-прэрафаэліты адрэагавалі на «стэрыльны» спосаб жывапісу, прадыктаваны акадэміямі мастацтваў, з пункта гледжання як тэматалогіі, так і тэхнікі, прапанаваўшы новы, рэвалюцыйны, спосаб жывапісу, але не змаглі пазбегнуць сваёй маналітнай культуры гендарных стэрэатыпаў. Нягледзячы на свае наватарскія мастацкія ідэі і дасягненні, прэрафаэліты не маглі пераадолець сацыяльна-сістэмныя погляды, і таму вобразы іх гераінь часта атаясамляліся з прыніжаным становішчам віктарыянскай жанчыны. Аднак мастацтва ў некалькіх формах, якое выконваецца ў асноўным жанчынамі, адыграла асабліва важную ролю ў стварэнні некалькіх тыпаў фемінізму і ў адчайнай спробе дапамагчы віктарыянскай жанчыне адстаяць свае правы як у хатняй, так і ў грамадскай сферы. Мэта гэтага артыкула – вывучыць і пракаментаваць ролю Марыі Спарталі-Сцілман, адной з самых харызматычных мадэляў Братэрства прэрафаэлітаў, а пазней і самай вядомай мастачкі, у маляўнічай сцэне таго часу. На падставе даследавання сваіх асабістых і прафесійных адносін з прэрафаэлітамі і з дапамогай глыбокага аналізу абраных карцін аўтар спрабуе праліць святло на тое, як М. Спарталі-Сцілман удалося прадставіць падрыўныя фемінісцкія погляды ў сваёй працы, адначасова прытрымліваецца феміністычнага шляху іншых мастакоў-жанчын таго часу. Таксама былі перагледжаны ўмовы, пры якіх у мастака атрымлівалася стварыць вобраз дамінуючай, самадастатковай і моцнай жанчыны, якая магла супрацьстаяць прадвызначаным сацыяльным ролям.
subject: Гісторыя мастацтваў
  topic: section
subject: прэрафаэліты
  topic: keywords
subject: Марыя Спарталі-Сцілман
  topic: keywords
subject: жывапіс
  topic: keywords
subject: Віктарыянская эпоха
  topic: keywords
subject: гендарныя стэрэатыпы
  topic: keywords
subject: фемінізм
  topic: keywords
creator: Йоханніс Цумас
creator: Элен Гемту
rights: Copyright (c) 2021 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2021-05-07
publication date: 2021-05-07
starting page: 48
ending page: 60
doi: 10.33581/2520-6338-2021-2-48-60

Ваенны пастой і пастойная павіннасць у Беларусі (сярэдзіна 1850-х – сярэдзіна 1870-х гг.)
type: item
description: Раскрываецца сутнасць аднаго з феноменаў эпохі аляксандраўскіх рэформ – ваеннага пастою, які ў маштабах Расійскай імперыі атрымаў найбольшае распаўсюджанне менавіта ў Беларусі, але да апошняга часу не станавіўся прадметам даследавання ў айчыннай гістарыяграфіі. Як сведчаць крыніцы, выяўленыя ў архівах і кнігасховішчах Беларусі, Расіі, Літвы, ваенны пастой па прычыне асаблівага геастратэгічнага становішча беларускіх губерняў у сярэдзіне 1850-х – сярэдзіне 1870-х гг. з’яўляўся неад’емным атрыбутам паўсядзённага жыцця сотняў тысяч мясцовых жыхароў. У даследаванні дадзена ацэнка маштабам удзелу насельніцтва беларускіх губерняў у забеспячэнні войск Расійскай імперыі зімовымі кватэрамі, вызначаны прынцыпы і формы выкарыстання ваеннаслужачымі грамадзянскай інфраструктуры і харчавання ў межах пастойнай павіннасці, раскрыта роля ўстаноў мясцовага грамадзянскага кіравання і самакіравання ў раскватараванні войск на месцах. Большасць названых у артыкуле фактаў уводзяцца ў навуковы зварот упершыню.
subject: Тэматычны раздзел
  topic: section
subject: ваенны пастой
  topic: keywords
subject: пастойная павіннасць
  topic: keywords
subject: Беларусь у складзе Расійскай імперыі
  topic: keywords
subject: расійскія войскі
  topic: keywords
subject: Віленская ваенная акруга
  topic: keywords
creator: Аляксандр Браніслававіч Арлукевіч
rights: Copyright (c) 2021 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя
date: 2021-02-16
publication date: 2021-02-16
starting page: 36
ending page: 58
doi: 10.33581/2520-6338-2021-1-36-58