Международные аспекты распада европейского социалистического содружества на рубеже 1980–90-х гг.

Авторы

  • Мечислав Эдвардович Чесновский Белорусский государственный университет, пр. Независимости, 4, 220030, г. Минск, Беларусь

Ключевые слова:

холодная война, доктрина Брежнева, бархатные революции, распад европейского социалистического содружества, ликвидация СЭВ и ОВД, постсоциалистическое пространство, Новые независимые государства, Средняя Европа, постсоциалистическая трансформация, «постхолодновоенная» Европа

Аннотация

Анализируется ослабление блоковой конфронтации двух общественных систем во второй половине 1980-х гг., которое привело к окончанию холодной войны. Отмечено, что в тех условиях строились планы на укрепление глобального сотрудничества и всеобщей безопасности и ведущую роль в том процессе играла Европа. Эволюция международных отношений на европейском пространстве девальвировала классические угрозы безопасности, ослабила зависимость социалистических стран от СССР, что оказалось прямым следствием отказа советского руководства от доктрины Брежнева. Показано, что страны социалистического содружества нуждались в радикальном реформировании, но консервативные восточноевропейские лидеры отторгали назревшие перемены. Серия бархатных революций смела этих лидеров и похоронила реальный социализм. Обосновывается мысль о том, что надежды советского (позднее – российского) руководства сохранить союзнические отношения с постсоциалистическими странами не сбылись, последние выстраивали на Запад векторы внешних интересов, что не укрепило стабильность в Европе. Внутриполитическая разбалансированность в новых демократических государствах провоцировала возникновение проблем европейской безопасности.

Биография автора

  • Мечислав Эдвардович Чесновский, Белорусский государственный университет, пр. Независимости, 4, 220030, г. Минск, Беларусь

    доктор исторических наук, профессор; заведующий кафедрой международных отношений факультета международных отношений

Библиографические ссылки

  1. Revolutions and reforms in Central and South-Eastern Europe: 20 years later. Мoscow, 2011 (in Russ.].
  2. The revolution of 1989 in Central (Eastern) Europe. Insight into the situation upon 10 years expiry. Мoscow, 2001 (in Russ.].
  3. Zadorozhniuk E. G. History of “Velvet” revolution. 17 November – 29 December, 1989. In: Czech Republic and Slovakia in the XX century. Essays on history : in 2 books. Moscow, 2005. 2 books (in Russ.).
  4. Maiorov O. N. Anti-Communist revolution in Poland. In: History of Anti-Communist Revolutions of the late XX century. Central and South-Eastern Europe. Moscow, 2007 (in Russ.).
  5. Musatov V. L. The Gorbachev’s restructing and the board made of Ceasescu. Nov. noveish. istoriya. 2010. No. 3. P. 106–120 (in Russ.).
  6. Romanenko S. A. Yugoslavia: history, crisis, collapse, formation of newly independent states. Moscow, 2000 (in Russ.).
  7. Burakowski A., Gubrznowicz A., Ukielski P. Jesien Narodow. Warszawa, 2009.
  8. Gorbachev M. S. Life and reforms : in 2 books. Moscow, 1995. 2 books (in Russ.).
  9. Huntington S. Third Wave. Democratization in the late XX century. Moscow, 2003 (in Russ.).
  10. Brutents K. N. Unrealized. Notes about restructuring. Moscow, 2005 (in Russ.).
  11. Lihotal A. A. Soviet foreign policy: policy framework and new thinking. Moscow, 1990 (in Russ.).
  12. Fukuyama F. End of history? Vopr. filos. 1990. No. 3. P. 134 –148 (in Russ.).
  13. Tsygankov A. P. Foreign policy in Russia from Gorbachev to Putin. The formation of the national interest. Moscow, 2008 (in Russ.).
  14. Brown A. The Gorbachev Factor. Oxford, 1996.
  15. Kłoczowski J. (red.). Historia Europy Środkowo-Wschodniej. Lublin, 2000.
  16. Kukułka J. Historia współczesna stosunków międzynarodowych 1945–1996. Warszawa, 1996.
  17. Kużniar R., Lachowski Z. (red.). Bezpieczeństwo międzynarodowe czasu przemian. Zagrożenia – koncepcje – instytucje. Warsawa, 2003.
  18. Wiatr Jerzy J. Europa pokomunistyczna: przemiany państw i społeczeństw po 1989 roku. Podr. akademicki. Warszawa, 2006.
  19. Eastern Europe after Revolutions: economic and political conflicts. Moscow, 1995 (in Russ.).
  20. Bukharin N. I. Transformations in Central Eastern and South-Eastern Europe: achievements and challenges. Eastern Europe: 20 years of social transformation. Moscow, 2010. P. 12–30 (in Russ.).
  21. Glinkina S. P. Methodology of multilevel analysis of post-сommunist transformations. Moscow, 2008 (in Russ.).
  22. Korovicyna N. S. With Russia and without it. Eastern European development model. Moscow, 2003 (in Russ.).
  23. Yazhborovskaya I. Postsocialist Europe: political transformations and problems. Vlast’. 2011. No. 1. P. 4 –7 (in Russ.).
  24. Godlewski T., Koseski A., Wojtaszczyk K. A. Transformacja systemowa w krajach Europy Środkowej i Wschodniej 1989–2002. Bydgoszcz ; Pułtusk, 2003.
  25. Od komunizmu do demokracji. Kraków, 1996.
  26. Sokoł W., Żmigrodzkie M. (red.). Systemy polityczne państw Europy Środkowej i Wschodniej. Lublin, 2005.
  27. Zieliński E. (red.). Transformacja ustrojowa państw Europy Środkowej i Wschodniej. Warszawa, 1996.
  28. Wojnicki J. Trudna droga do demokracji. Europa Środkowo-Wschodnia po 1989 roku. Warszawa, 2002.
  29. Elementy nowego ładu. Warszawa, 1997.
  30. Dudek A. Pierwsze lata III Rzeczypospolitej. Zarys historii politycznej Polski 1989–1995. Kraków, 1997.
  31. Europeische Integration. Grundfragen der Teorie und Praxis. Berlin, 1993.
  32. Bzhezinski Z. Byazladdze Geopolitical weald. Arche. 1998. No. 1. P. 195–202 (in Belarus.).
  33. Kreichi O. Geopolitics of Central Europe: Point of view of Prague and Bratislava. Мoscow, 2010 (in Russ.).
  34. Russia and Central Europe in new geopolitical context. Мoscow, 1995 (in Russ.).
  35. Borko Yu. From European idea to a unified Europe. Мoscow, 2003 (in Russ.).
  36. Martynov B. Multipolar or multicivilizational world? Mezhdunar. protsessy. 2009. Vol. 8, No. 21. P. 60– 68 (in Russ.).
  37. Batiuk V. Postbipolar world order in retrospect. Mezhdunar. protsessy. 2010. Vol. 8, No. 23. P. 80–88 (in Russ.).
  38. European Union: common search for external security. Moscow, 2007 (in Russ.).
  39. The conceptual backgrounds of the new world order. Moscow, 1990 (in Russ.).
  40. Shishkina O. V. Resources of foreign policy: Russia and the EU as “common neighbours”. Moscow, 2014 (in Russ.).
  41. Bezpieczeństwo międzynarodowe w Europie Środkowej po zimnej wojnie. Warszawa, 1994.
  42. Multan W. Wizje bezpieczeństwa europejskiego. Warszawa, 1997.
  43. Dobroczyński M. Pomiędzy Rosją a Zachodem. Międzynarodowa pozycja Polski. Toruń, 1992.
  44. Kobrinskaja I. Długi koniec zimnej wojny. Rosja i Europa Środkowa. 1991–1996. Warszawa, 1998.
  45. Konzepte europeischer Friedensordnungen. Stuttgart, 1992.
  46. Postzimnowojenna Europa: ku jedności czy nowym podziałom? Wrocław, 1995.
  47. Stosunki polsko-niemieckie w okresie przemian ustrojowych w Polsce. Katowice, 1997.
  48. Zięba R. Instytucjonalizacja bezpieczeństwa europejskiego. Koncepcje – struktury – funkcjonowanie. Warszawa, 1999.
  49. Chasnouski M. E. Countries of Central Europe in 1990s : in 2 parts. Minsk, 2002. Part 1: Systematic changes (in Belarus.).
  50. Chasnouski M. E. Systematic changes in the Republic of Poland (1989–1999). Minsk, 2000 (in Belarus.).
  51. Elfimov V. Multipolarity: prerequisites and alternatives. Belarus’ v mire. 2000. No. 3/4. P. 3–9 (in Russ.).
  52. Geopolitical position of Belarus in Europe and the world. Warsaw, 2006 (in Belarus.).
  53. Zaiko L., Danilov D., Fedorov A. Na tional and regional security. Minsk, 2001 (in Russ.).

Опубликован

2018-10-14

Выпуск

Раздел

История международных отношений и внешняя политика

Как цитировать

[1]
Чесновский, М.Э. 2018. Международные аспекты распада европейского социалистического содружества на рубеже 1980–90-х гг. Журнал Белорусского государственного университета. Международные отношения. 1 (окт. 2018), 3–14.