Старажытнагрэчаскае вучэнне пра часціны мовы і месца дзеепрыметніка ў ім

Аўтары

  • Кір Аляксеевіч Тананушка Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь

Ключавыя словы:

Старажытная Грэцыя, часціны мовы, дзеепрыметнік, стоікі, александрыйская школа, Платон, Арыстоцель, Дыяген Вавілонскі, Хрысіп, Антыпатр Тарскі, Арыстарх Самафракійскі, Дыянісій Фракіец, Апалоній Дыскал

Анатацыя

Даследуецца гісторыя ўзнікнення і развіцця старажытнагрэчаскай тэорыі часцін мовы, а таксама месца ў ёй дзеепрыметніка. Канстатуецца, што сучасная класіфікацыя часцін мовы бярэ пачатак у граматычных тэорыях старажытных грэкаў. Сцвярджаецца, што вучэнне пра часціны мовы пачынае афармляцца ўжо ў позніх працах Платона, які вылучыў імя і дзеяслоў, і Арыстоцеля, які дадаў да іх злучнік і член. Аналізуецца ўнёсак у развіццё тэорыі часцін мовы прадстаўнікоў стаічнай школы (Дыяген Вавілонскі, Хрысіп, Антыпатр Тарскі), якія працягнулі даследаванні Платона і Арыстоцеля і вылучылі шэсць часцін мовы: імя агульнае, імя ўласнае, дзеяслоў, злучнік, член, прыслоўе. Адзначаецца прагрэс граматыкі як навукі ў вучэнні александрыйскіх навукоўцаў (Арыстарх Самафракійскі, Дыянісій Фракіец, Апалоній Дыскал), якія вылучылі восем часцін мовы: імя, дзеяслоў, дзеепрыметнік, артыкль, займеннік, прыназоўнік, прыслоўе, злучнік. Апісваецца эвалюцыя ўяўленняў грэчаскіх граматыстаў пра дзеепрыметнік як часціну мовы. Аналізуюцца сучасныя даследаванні, у якіх высвятляецца аўтарства тэрміна ἡ μετοχή ‘дзеепрыметнік’. Заўважана, што адмысловай часцінай мовы, якая валодае дзеяслоўна-іменнай прыродай, дзеепрыметнік назвалі александрыйскія навукоўцы. Зроблена выснова пра тое, што погляды старажытнагрэчаскіх граматыстаў, у тым ліку датычныя сістэмы часцін мовы і месца ў ёй дзеепрыметніка, сталі падмуркам еўрапейскай лінгвістыкі.

Біяграфія аўтара

  • Кір Аляксеевіч Тананушка, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь

    дацэнт кафедры класічнай філалогіі філалагічнага факультэта

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Zhirmunsky V. M. [About the nature of parts of speech and their classification]. Voprosy teorii chastei rechi: na materiale yazykov razlichnykh tipov [Questions of the theory of parts of speech: on the material of languages of various types] : collect. of articles. Leningrad, 1968. P. 7–32 (in Russ.).
  2. Zamyatina I. V. [Grammar of the Russian participle] : diss. abstr. … dr. of sci. (philol.). Moscow, 2010 (in Russ.).
  3. Perel’muter I. A. [Greek thinkers of the V century BC]. In: N. S. Petrovskii, I. M. Dʼyakonov, V. V. Ivanov. Istoriya lingvisticheskikh uchenii. Drevnii mir [History of linguistic doctrines. Ancient world]. Leningrad, 1980. P. 110 –130 (in Russ.).
  4. Trotskii I. M. [Problems of language in ancient science]. In: Antichnye teorii yazyka i stilya [Ancient theories of language and style]. Moscow, 1936. P. 7–28 (in Russ.).
  5. Long H. S. (ed.). Diogenis Laertii vitae philosophorum : in 2 vols. Oxford : Clarendon Press, 1964. Vol. 2.
  6. Roemer A. (ed.). Aristotelis ars rhetorica. Lipsia : Teubner, 1898.
  7. Perel’muter I. A. Platon [Plato]. In: N. S. Petrovskii, I. M. Dʼyakonov, V. V. Ivanov. Istoriya lingvisticheskikh uchenii. Drevnii mir [History of linguistic doctrines. Ancient world]. Leningrad, 1980. P. 130 –156 (in Russ.).
  8. Plato. Sophista. In: Platonis opera : in 5 vols. Oxford, 1900. Vol. 1. St. p. 216a–268d.
  9. Lukin O. V. Ancient theories of language in the context of the history of the parts of speech problematics. In: Indoevropeiskoe yazykoznanie i klassicheskaya filologiya – VII [Indo-European linguistics and classical philology – VII] : materials of the read. dedic. to the memory of prof. I. M. Tronskii (Saint Petersburg, 16 –18 June, 2003). Saint Petersburg, 2003. P. 53–58 (in Russ.).
  10. Plato. Cratylus. Platonis opera : in 5 vols. Oxford, 1900. Vol. 1. St. p. 383a–440e.
  11. Savelyev A. L. [The doctrine of ancient dialecticians about types and parts of speech]. In: Akademiya. Materialy i issledovaniya po istorii platonizma [Academy. Materials and studies on the history of platonizm] : intercoll. collect. Saint Petersburg, 2003. Issue 5. P. 73–108 (in Russ.).
  12. Aristoteles. De interpretatione. In: Aristotelis categoriae et liber de interpretatione. Oxford, 1949. P. 49 –72.
  13. Savel’ev A. L. [The history of the universal grammar idea: from ancient times to Leibnitz]. Saint Petersburg : Saint Petersburg University Publishig House, 2006 (in Russ.).
  14. Tronskii I. M. [The doctrine about parts of speech at Aristotle]. Uchyonye zap. Leningr. univ. Ser. filol. nauk [Sci. rec. of the Leningr. Univ. Ser. of philol. sci.]. 1941. Vol. 7, No. 63. P. 20 ‒36 (in Russ.).
  15. Aristoteles. Poetica. In: Aristotelis de arte poetica liber. Oxford, 1965. P. 3– 49.
  16. Perel’muter I. A. [Aristotle]. In: N. S. Petrovskii, I. M. Dʼyakonov, V. V. Ivanov. Istoriya lingvisticheskikh uchenii. Drevnii mir [History of linguistic doctrines. Ancient world]. Leningrad, 1980. P. 156 –180 (in Russ.).
  17. Perel’muter I. A. [Philosophical schools of the Hellenistic period]. In: N. S. Petrovskii, I. M. Dʼyakonov, V. V. Ivanov. Istoriya lingvisticheskikh uchenii. Drevnii mir [History of linguistic doctrines. Ancient world]. Leningrad, 1980. P. 180 –214 (in Russ.).
  18. Dionysius Halicarnaseus. De compositione verborum. In: Dionysii Halicarnasei quae exstant : in 6 vols. Vol. 6. Lipsia, 1929. P. 3–143.
  19. Grammatici Graeci : in 4 vols. Vol. 1, pars 3. Scholia in Dionysii Thracis artem grammaticam. Lipsiae : Teubner, 1901.
  20. Swiggers P., Woulers A. On the origins of the participle as a part of speech. History of linguistics 2005 : sel. pap. from the 10th Int. conf. on history of the lang. sci. (ICHOLS X) (Urbana-Champaign, Illinois, 1–5 Sept., 2005). Amsterdam ; Philadelphia, 2007. P. 50 – 66.
  21. Keilii H. (ex rec.). Grammatici Latini : in 8 vols. Vol. 2. Prisciani institutionum grammaticarum libri I–XII. Lipsia : Teubner, 1855.
  22. Karakulakov V. V. [The «pergamum» and morphological classification of parts of speech at Varron]. Voprosy russkogo i obshchego yazykoznaniya [Questions of Russian and general linguistics] : sci rec. Dushanbe, 1965. Vol. 33, issue 18. P. 113–134 (in Russ.).
  23. Tronskii I. M. [The principles of Stoic grammar]. In: Romano-germanskaya filologiya [Romance and Germanic philology] : collect. articles in honor of acad. V. F. Shishmarev. Leningrad, 1957. Issue 2. P. 299–310 (in Russ.).
  24. Matthaios S. Untersuchungen zur Grammatik Aristarchs: Texte und Interpretationen zur Wortartenlehre: Hypomnemata 126. Göttingen : Vandenhoek und Ruprecht, 1999 (in Ger.).
  25. Grammatici Graeci : in 4 vols. Vol. 1, pars 1 : Dionysii Thracis ars grammatica. Lipsia : Teubner, 1883.
  26. Olenich R. M. [Alexandrian grammar school]. In: N. S. Petrovskii, I. M. Dʼyakonov, V. V. Ivanov. Istoriya lingvisticheskikh uchenii. Drevnii mir [History of linguistic doctrines. Ancient world]. Leningrad, 1980. P. 214 –233 (in Russ.).
  27. Elst V. van. Theodosius and his Byzantine successors on the participle: a didactic approach. Ancient scholarship and grammar: archetypes, concepts and contexts. Berlin ; New York, 2011. P. 405– 428.
  28. Householder Fred W. Apollonius Dyscolus and the origins of deep structure. In: The «Syntax» of Apollonius Dyscolus. Amsterdam, 1981. P. 4 –17.
  29. Grammatici Graeci : in 4 vols. Vol. 2, pars 2. Apollonii Dyscoli de constructione. Lipsia : Teubner, 1910.
  30. Safronyak O. V. [Interpretation of Apollonius Dyscolus about the noun]. In: Inozemna filologija [Foreign philology] : interdep. sci. collect. Lviv, 1984. Issue 74. P. 41– 47 (in Ukrainian).

Downloads

Апублікавана

2019-02-28

Выпуск

№ 3 (2017): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія

Раздзел

Мовазнаўства

License

Аўтары, публікуюцца ў дадзеным часопісе, згаджаюцца з наступным:

  1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на працу і прадастаўляюць часопісу права першай публікацыі працы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).
  2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, якія тычацца неэксклюзіўнага распаўсюджвання версіі працы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыю ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.
  3. Аўтары маюць права размяшчаць іх працу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да пачатку і падчас працэсу разгляду яе дадзеным часопісам, паколькi гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную працу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Тананушка, К.А. 2019. Старажытнагрэчаскае вучэнне пра часціны мовы і месца дзеепрыметніка ў ім. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія. 3 (Feb. 2019), 49–55.