Кніга Псальмаў як архетэкст рэлігійна-філасофскай лірыкі Ф. Г. Клопштака
Ключавыя словы:
Фрыдрых Готліб Клопштак, нямецкая паэзія XVIII ст., сентыменталізм, Біблія, Кніга Псальмаў, архетэкст, архітэкст, інтэртэкстуальнасць, паэтыка «сэрца і слёз», рэлігійна-філасофская ода, рэлігійна-філасофскі гімн, духоўная песня, свабодныя рытмы, атысінтаксічны верлібрАнатацыя
Даследуецца праблема біблейскай архетэкстуальнасці ў паэзіі выдатнага нямецкага паэта-наватара Фрыдрыха Готліба Клопштака (Friedrich Gottlieb Klopstock, 1724–1803). Сцвярджаецца, што «восевым» архетэкстам (сэнса- і тэкстаспараджальным тэкстам) рэлігійна-філасофскай лірыкі Клопштака з’яўляецца біблейская Кніга Псальмаў. Паказана, што ў одах, гімнах і духоўных песнях Клопштака шырока выкарыстоўваюцца матывы і вобразы Псальмаў (найперш філасофска-сузіральных, свайго кшталту «панэнтэістычных»). Псальмы выступаюць для нямецкага паэта таксама архітэкстамі (жанравымі ўзорамі). Даказваецца, што асаблівая паэтыка «сэрца і слёз», адметная павышанай эмацыянальнасцю, бурнай дынамікай пачуццяў, здольнасцю перадаць стан рэлігійнага экстазу, фарміруецца ў Клопштака ў пастаянным дыялогу з Кнігай Псальмаў. Нагляднасць у перадачы духоўных і фізічных пакут, а таксама радасці і захаплення, багацце воклічаў і зваротаў-заклікаў, што раздрабняюць верш, інверсіі, паўторы, плеаназмы, перавага паратаксісу над гіпатаксісам яднаюць стыль Клопштака і стыль Псальмаў. Няроўнарадковы танічны верш Псальмаў уплывае таксама (побач з антычнымі памерамі) на фарміраванне «свабодных рытмаў» (freie Rhythmen) Клопштака – гістарычна першай формы верлібра ў яго антысінтаксічным варыянце. Менавіта пад уздзеяннем біблейскай паэзіі Клопштак стварае наватарскі жанр – рэлігійна-філасофскі гімн у свабодных рытмах, самым яркім узорам якога з’яўляецца «Вясенняе свята» («Die Frühlingsfeier»). У жанры духоўнай песні Клопштак свядома імкнецца да песеннай манеры, звяртаючыся да вольных трахаічных памераў і абапіраючыся ў архітэкстуальным плане на лютэранскую песню (пры гэтым «восевым» архетэкстам для яго духоўных песень па-ранейшаму застаецца Кніга Псальмаў). Сцвярджаецца, што Клопштак стварае асаблівы «экстатычны» варыянт сентыменталізму і з’яўляецца адным з найбуйнейшых рэлігійных паэтаў Германіі.
Бібліяграфічныя спасылкі
Frye N. The Great Code: the Bible and literature. Toronto: University of Toronto; 2006. 380 р.
Polaschegg A, Weidner D, Herausrsgeber. Das Buch in den Büchern: Wechselwirkungen von Bibel und Literatur. München: W. Fink; 2012. 397 S.
Bultmann Chr. Bibelrezeption in der Aufklärung. Tübingen: Mohr Siebeck; 2012. 114 S.
Averintsev SS. [The harp of king David: at the origins of the oldest lyrical tradition]. Inostrannaya literatura. 1988;6:189–191. Russian.
Kohl KM. Rhetoric, the Bible, and the origins of free verse: the early «Hymns» of Friedrich Gottlieb Klopstock. Berlin: W. de Gruyter; 1990. 322 p.
Rülke HU. Gottesbild und Poetik bei Klopstock. Konstanz: Hartung-Gorre; 1991. 225 S.
Hilliard K, Kohl K, Herausgeber. Klopstock an der Grenze der Epochen. Berlin: W. de Gruyter; 1995. 424 S.
Brecht E, Herausgeber. Das Erhabene in der Dichtung: Klopstock und die Folgen. Halle: Stekovics; 1998. 96 S.
Jacob J. Heilige Poesie. Zu einem literarischen Modell bei Pyra, Klopstock und Wieland. Tübingen: M. Niemeyer; 1997. 258 S.
Hebeisen D. Die Cidli-Oden. Zu Klopstocks Lyrik um 1750. Frankfurt am Main: Peter GmbH Lang, International Verlag der Wissenschaften; 1998. 175 S.
Pape H. Klopstock. Die «Sprache des Herzens» neu entdeckt. Die Befreiung des Lesers aus seiner emotionalen Unmündigkeit. Idee und Wirklichkeit dichterischer Existenz um 1750. Frankfurt am Main: Peter GmbH Lang, International Verlag der Wissenschaften; 1998. 649 S.
Kohl K. Friedrich Gottlieb Klopstock. Stuttgart: J. B. Metzler; 2000. 228 S.
Malinowski B. «Das Heilige sei mein Wort». Paradigmen prophetischer Dichtung von Klopstock bis Whitman. Würzburg: Königshausen & Neumann; 2002. 464 S.
Hurlebusch K. Friedrich Gottlieb Klopstock. Hamburg: Ellert und Richter; 2003. 120 S.
Hilliard K, Kohl K, Herausgeber. Wort und Schrift – Das Werk Friedrich Gottlieb Klopstocks. Tübingen: Verlag der Franckeschen Stiftungen zu Halle; 2008. 279 S.
Hainz MA. «Silbenzwang». Text und Transgreß bei Friedrich G. Klopstock, unter besonderer Berücksichtung des Messias. Tübingen: A. Francke; 2017. 305 S.
Kaiser G. Klopstock: Religion und Dichtung. Kronberg (Taunus): Scriptor-Verlag; 1975. 371 S.
Krummacher H-H. Bibelwort und hymnisches Sprechen bei Klopstock. Jahrbuch der Deutschen Schillergesellschaft. 1969;13:155–179.
Bach I, Galle H. Deutsche Psalmendichtung vom 16. bis zum 20. Jahrhundert: Untersuchungen zur Geschichte einer lyrischen Gattung. Berlin: W. de Gruyter; 1989. 451 S.
Kohl KM. The origins and structure of Klopstock’s Early «Hymns» in free rhythms [dissertation]. London: University of London; 1988.
Geiman BYa. [Klopstock]. In: Balashov NI, Purishev BI, Turaev SV, editors. Istoriya nemetskoi literatury. Tom 2 [The history of German literature. Volume 2]. Moscow: Publishing House of the Academy of Sciences of the USSR; 1963. p. 160–178. Russian.
Turaev SV. [German Literature]. In: Berdnikov GP, Vipper JuB, editors. Istoriya vsemirnoi literatury. Tom 5 [History of world literature. Volume 5]. Moscow: Nauka; 1988. p. 193–244. Russian.
Sinilo GV. [Genre and style innovations in the lyrics of F. G. Klopstock]. In: Pakhsaryan NT, editor. Drugoi XVIII vek: sbornik nauchnykh rabot [Another XVIII century: a collection of scientific works]. Moscow: Moscow State University; 2002. p. 121–134. Russian.
Sinilo GV. [Biblical «tearfulness» and features of the style of sentimentalists (on the example of the poetry of F. G. Klopstock)]. In: Pakhsaryan NT, editor. XVIII vek: smekh i slyozy v literature i iskusstve epokhi Prosveszeniya: kollektivnaya monografiya [18th century: laughter and tears in literature and art of the Enlightenment]. Saint Petersburg: Aleteiya; 2018. p. 324–347. Russian.
Goethe JW. [From my life. Poetry and truth]. In: Goethe JW. Sobraniye sochinenii. Tom 3 [Collected works. Volume 3]. Mann N, translator; Anikst A, Vilmont N, editors. Moscow: Khudozhestvennaya literatura; 1976. 718 p. Russian.
Averintsev SS. Poetika rannevisantiyskoi literatury [Poetics of early Byzantine literature]. Moscow: Coda; 1997. 343 p. Russian.
Averintsev SS, translator, editor. Psalmy Davidovy [Psalms of David]. Kyiv: Dukh i Litera; 2003. 151 p. Russian.
Klopstock FG. Oden. Erster und Zweyter Band [Internet]. Leipzig: Göschen; 1798 [cited 2019 July 15]. Available from: http://www.zeno.org/Literatur/M/Klopstock,+Friedrich+Gottlieb/Gedichte.
Dobbs-Allsopp FW. The Psalms und lyric verse. In: Shults FLR, editor. The Evolution of rationality: Interdisciplinary essays in honor of J. Wentzel van Huyssteen. Grand Rapids: William B. Erdmans; 2006. p. 346–379.
Dobbs-Allsopp FW. On Biblical poetry. New York: Oxford University; 2015. 624 p.
Hellmuth H.-H. Metrische Erfindung und metrische Theorie bei Klopstock. München: Fink; 1973. 292 S.
Gasparov ML. Ocherk istorii evropeyskogo stikha [Essay of history of European verse]. Moscow: Nauka; 1989. 303 p. Russian.
Klopstock FG. Sämtliche Werke in einem Band [Internet]. Leipzig: Göschen; 1840 [cited 2019 July 31]. Available from: https://books.google.by/books?id=efTR9ekrLIsC&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false.
Luther M. Jesus Christus, unser Heiland, der den Tod überwand [Internet]. 2018 December 4 [cited 2019 July 31]. Available from: https://de.wikipedia.org/wiki/Jesus_Christus,_unser_Heiland,_der_den_Tod_überwand.
Die Bibel: Luthertext mit Apokryphen. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft; 1999. 1085+383 S.
Downloads
Апублікавана
Выпуск
Раздзел
License
Аўтары, публікуюцца ў дадзеным часопісе, згаджаюцца з наступным:
- Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на працу і прадастаўляюць часопісу права першай публікацыі працы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).
- Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, якія тычацца неэксклюзіўнага распаўсюджвання версіі працы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыю ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.
- Аўтары маюць права размяшчаць іх працу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да пачатку і падчас працэсу разгляду яе дадзеным часопісам, паколькi гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную працу. (Гл. The Effect of Open Access).
