Сінтаксічныя канструкцыі з кампаратывам у навуковым стылі беларускай літаратурнай мовы 1920–30-х гг.

Аўтары

  • Ірына Валянцінаўна Наўроцкая Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі, ул. П. Броўкі, 6, 220013, г. Мінск, Беларусь; Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь

Ключавыя словы:

белорусский литературный язык 1920–30-х гг., историческая стилистика, научный стиль, компаратив, сравнительная степень, элятив, суперлятив, стилистическое сравнение

Анатацыя

Распрацаванa класіфікацыя значэнняў канструкцый з кампаратывам, колькасна ахарактарызаваны кожны з вылучаных відаў, у тым ліку паводле падстыляў навуковага стылю, апісаны функцыі адзінак з кампаратывам у навуковай разнавіднасці літаратурнай мовы. Гэта дазволіла прадставіць беларускую літаратурную мову1920–30-х гг. як стылістычна больш разгалінаваную ў параўнанні з мовай папярэдняга, нашаніўскага перыяду, у рамках якога атрымаў афармленне толькі навукова-папулярны падстыль, і прыйсці да высновы, што катэгорыя ступені параўнання ўдзельнічае ў рэалізацыі стылістычных мэт выказвання, а таму можа разглядацца як граматычная і функцыянальная семантыка-стылістычная катэгорыя. Паказана, што стылявую прыналежнасць крыніц даследчага матэрыялу неабходна ўлічваць пры распрацоўцы класіфікацый моўных структур. Выяўлены некаторыя тэндэнцыі ў развіцці беларускай літаратурнай мовы 1920–30-х гг.: пасля 1930 г. назіралася пераарыентацыя ва ўжыванні суперлятыўных форм, якія не суадносяцца фармальна і семантычна. Канстатуецца, што пасля 1933 г. быў звужаны набор займеннікаў, якія паясняюць кампаратыў або залежны ад яго назоўнік. Адзначана, што метад градуальнага супастаўлення для навуковага стылю пры апісанні аб’ектаў даследавання з’яўляецца больш аптымальным у параўнанні з антанімічным супрацьпастаўленнем, паколькі пры дапамозе канструкцый з кампаратывам аб’ект атрымлівае ўсебаковае апісанне з улікам дробных спецыфічных дэталей. Звернута ўвага на неабходнасць комплекснага і сістэмнага вывучэння кампаратыва прыметніка і прыслоўя ў беларусістыцы.

Біяграфія аўтара

  • Ірына Валянцінаўна Наўроцкая, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі, ул. П. Броўкі, 6, 220013, г. Мінск, Беларусь; Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь

    выкладчык кафедры агульнаадукацыйных дысцыплін Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі, аспірантка кафедры беларускага мовазнаўства філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Наквуковы кіраўнік – кандыдат філалагічных навук, дацэнт С. М. Запрудскі.

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Kramko I, Yurewich A, Janowich A. Gistoryja belaruskaj litaraturnaj movy. Tom 2 [History of the Belarusian literary language. Volume 2]. Minsk: Navuka i tjehnika; 1968. 342 p. Belarusian.
  2. Kozhina MN, Salimovskij VA, Kotyurova MP, Bazhenova EA, Kirichenko NV, Troshewa TB. Ocherki istorii nauchnogo stilya russkogo literaturnogo yazyka XVIII – XX viekov. Tom 1. Razvitie nauchnogo stilya v aspekte funktsionirovaniya yazykovykh edinits razlichnykh urovnei. Chast’ 1 [Sketches of the history of scientific style of the Russian literary language in the XVIII–XXth centuries. Volume 1. Scientific style development in the aspect of linguistic units functioning. Part 1]. Kozhina MN, editor. Perm: Perm State University publishing house; 1994. 300 p. Russian.
  3. Kozhina MN, editor. Stilisticheskii entsiklopedicheskii slovar’ russkogo yazyka [Stylistic encyclopedic dictionary of the Russian language]. Moscow: Flinta; 2006. 696 p. Co-published by the «Nauka». Russian.
  4. Kozhina MN, Duskajewa LR, Salimovskij VA. Stilistika russkogo yazyka [Stylistics of the Russian language]. Moscow: Flinta; 2008. 464 p. Co-published by the «Nauka». Russian.
  5. Zaprudski S. Belaruskae movaznawstva i razviccjo belaruskaj litaraturnaj movy: 1920–1930-ja gady [Belarusian linguistics and Belarusian literary language development: 1920–1930s]. Minsk: Belarusian State University; 2013. Belarusian.
  6. Kulesh HI. [The concept of historical stylistics: problem of the definition]. In: Budzko IU, Palyashchuk NV, editors. Gistarychnae movaznawstva w kantjeksce mizhdyscyplinarnyh dasledavannjaw. Zbornik artykulaw Mizhnarodnaj navukovaj kanferjencyi; 25–26 kastrychnika 2017 g.; Minsk, Belarus’ [Historical linguistics in the context of multidisciplinary researches. Collection of articles of the International scientific conference; 2017 October 25–26; Minsk, Belarus]. Minsk: Prava i jekanomika; 2017. p. 131–135. Belarusian.
  7. Mikchnievich AYa, editor. Belaruskaja mova: jencyklapedyja [The Belarusian language: encyclopedia]. Minsk: BelJen; 1994. 655 p. Belarusian.
  8. Boduen de Kurtene IA. [Quantitativeness in linguistic thinking]. In: Boduen de Kurtene IA. Izbrannye trudy po obshchemu yazykoznaniyu. Tom 2 [Selected writings on general linguistics. Volume 2]. Moscow: USSR Academy of Science Publishing House; 1963. p. 311–324. Russian.
  9. Basova GD, Kachura AV, Kikchno AV, Musienko VP, Ozerova NG, Olejnik GP. Sopostavitelnaya grammatical russkogo i ukrainskogo yazykov [Comparative grammar of the Russian and Ukrainian languages]. Kiev: Naukova dumka; 2003. Russian.
  10. Kozyrev IS. From the history of prepositions used with forms of comparative degree of adjectives in Bielorussian and Russian languages. Voprosy yazykoznaniya. 1972;2:90–98. Russian.
  11. Shemet TJa. [Ways of expressing of comparative and quantitative meanings in syntactic constructions with comparative forms]. Belaruskaja lingisvityka. 2011;67:15–22. Belarusian.
  12. Senkievich MP. Stilistika nauchnoi rechi i literaturnoe redaktirovanie nauchnykh proizvedenii [Stylistics of scientific speech and copyediting for scientific works]. Moscow: Vysshaya shkola; 1984. 319 p. Russian.
  13. Krapiva KK, Bulakchau MG, Shuba PP, editors. Gramatyka belaruskaj movy. Tom 2. Sintaksis [Grammar of the Belarusian language. Volume 2. Syntax]. Minsk: Navuka i tjehnika; 1966. 756 p. Belarusian.
  14. Biryla MV, Shuba PP, editors. Belaruskaja gramatyka. Chastka 1. Fanalogija. Arfajepija. Marfalogija. Slovawtvarjenne [Belarusian grammar. Part 1. Phonology. Pronunciation. Morphology. Word formation. Accent]. Minsk: Navuka i tjehnika; 1985. 327 p. Belarusian.
  15. Biryla MV, Shuba PP, editors. Belaruskaja gramatyka. Chastka 2. Sintaksis [Belarusian grammar. Part 2. Syntax]. Minsk: Navuka i tjehnika; 1985. 327 p. Belarusian.
  16. Lukashaniets AA, editor. Karotkaja gramatyka belaruskaj movy. Chastka 1. Fanalogija. Marfanalogija. Marfalogija [A brief grammar of the Belarusian language. Part 1. Phonology. Morphonology. Morphology]. Minsk: Belarusskaja navuka; 2007. 351 p. Belarusian.
  17. Zhauniarovich P. [Comparison forms of adjectives and adverbs. Word forms and syntax relations]. Rodnaye slova. 2000;8:73–76. Belarusian.
  18. Burak LI. Suchasnaja belaruskaja mova. Sintaksis. Punktuacyja [Modern Belarusian language. Syntax. Punctuation]. Minsk: Universitjeckae; 1987. 320 p. Belarusian.
  19. Bondarko AV, Bulygina TV, Voiekova MD, Kozinceva NA, Maslow YuS, Pavlov VM. Teoriya funkcionalnoi grammatiki. Kachestwennost. Kolichestwennost [The theory of functional grammar. Qualitativness. Quantititativeness]. Saint Petersburg: Nauka; 1996. 264 p. Russian.
  20. Karaban IA. [Elative and superlative forms]. Vesnik Belaruskaga dzjarzhawnaga wniversitjeta imja U. I. Lenina. Seryja 4. Filalogija. Zhurnalistyka. 1970;3:35–40. Russian.
  21. Konushkievich MI, Korchic MA, Leshchenko VA. Sintaksis russkogo i belorusskogo yazykov: skchodstvo i razlichiya [Russian and Belarusian syntax: similarities and differences]. Minsk: Narodnaja asveta; 1994. 157 p. Russian.
  22. Bondarko AV. Teoriya morfologicheskich kategoriy [Theory of the morphological categories]. Leningrad: Nauka; 1976. 254 p.
  23. Selihey P. Scientific style of the Ukrainian language: resources of renovation. Movoznavstvo. 2006;2–3:174–186. Ukrainian.

Downloads

Апублікавана

2019-08-09

Выпуск

№ 2 (2019): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія

Раздзел

Мовазнаўства

Categories

License

Аўтары, публікуюцца ў дадзеным часопісе, згаджаюцца з наступным:

  1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на працу і прадастаўляюць часопісу права першай публікацыі працы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).
  2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, якія тычацца неэксклюзіўнага распаўсюджвання версіі працы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыю ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.
  3. Аўтары маюць права размяшчаць іх працу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да пачатку і падчас працэсу разгляду яе дадзеным часопісам, паколькi гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную працу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Наўроцкая, І.В. 2019. Сінтаксічныя канструкцыі з кампаратывам у навуковым стылі беларускай літаратурнай мовы 1920–30-х гг. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія. 2 (Aug. 2019), 77–92.