Кніга Псальмаў у творчасці Ё. Г. Гердэра: даследаванні, пераклады, рэцэпцыя ў паэзіі

Аўтары

  • Галіна Веніямінаўна Сініла Беларускi дзяржаўны ўнiверсiтэт, пр. Незалежнасцi, 4, 220030, г. Мiнск, Беларусь https://orcid.org/0000-0003-2430-4538

Ключавыя словы:

Ё. Г. Гердэр, Біблія, Кніга Псальмаў, рэцэпцыя, архетэкст, архетэкстуальнасць, культурфіласофія, культурна-гістарычная школа, мастацкі пераклад, рэлігійна-філасофская лірыка, рэлігійна-філасофскі гімн у свабодных рытмах

Анатацыя

Даследуецца рэцэпцыя Кнігі Псальмаў у творчасці Ё. Г. Гердэра (J. G. Herder, 1744 –1803), выдатнага нямецкага філосафа, тэолага, біблеіста, фалькларыста, перакладчыка, паэта. Сцвярджаецца, што Гердэр адкрывае і абгрунтоўвае прынцыпова новы падыход да Бібліі як мастацкага феномена, як выніку творчасці яўрэйскага народа на этапе Старажытнасці. Пачынальнік культурна-гістарычнага падыходу да мастацтва і параўнальнага вывучэння літаратур, Гердэр разглядае Біблію не толькі як Святое Пісанне, што нясе ў сабе вечныя ісціны, але і як паэзію, што нарадзілася ў пэўным сацыякультурным кантэксце. У манументальнай працы «Пра дух яўрэйскай паэзіі» («Vom Geist der Еbräischen Poesie», 1782–1783) ён дае гісторыка-культурны агляд узнікнення і развіцця яўрэйскай рэлігіі і паэзіі, разглядае біблейскую паэзію як арганічную частку сусветнага літаратурнага працэсу і адначасова паказвае яе ўнікальнасць у параўнанні з іншымі старажытнымі літаратурамі. Пераасэнсоўваючы паняцце «класічная літаратура» (і, шырэй, «класічная культура»), Гердэр кажа пра неабходнасць уключэння ў арбіту «класічнага» старажытных усходніх культур і асабліва Бібліі, якая моцна паўплывала на еўрапейскую культуру і яе паэзію. Адначасова ён сцвярджае немагчымасць ацэньвання біблейскай паэзіі паводле крытэрыяў паэзіі элінскай, як і кожнай іншай. Сярод біблейскіх кніг Гердэра асабліва прыцягвае Кніга Псальмаў (Псалтыр), якая з’яўляецца анталогіяй старажытнаяўрэйскай рэлігійна-філасофскай і літургічнай лірыкі. Ён справядліва лічыць яе найвышэйшым узлётам яўрэйскай і сусветнай паэзіі, таму што ў ёй выяўлена найшырэйшая гама пачуццяў верніка, уражальная карціна чалавечай душы, якая вядзе дыялог з Богам. Да таго ж для Гердэра гэта ўзор сапраўднай «наіўнай» паэзіі, што непасрэдна выліваецца з сэрца. Ён разглядае біблейскія псальмы ў гісторыка-культурным кантэксце, падкрэслівае ў іх аўтарскі пачатак, выяўляе жанравую спецыфіку і асаблівасці стылістыкі. У сваім даследаванні Гердэр дае шматлікія ўласныя пераклады псальмаў і ўпершыню распрацоўвае навуковыя прынцыпы мастацкага перакладу, які павінен абапірацца на арыгінал, дакладна перадаваць не толькі сэнс, але і форму твора, яго рытмамелодыку і стылістыку. Паказваецца, што ў рэлігійна-філасофскай паэзіі самога Гердэра Кніга Псальмаў адыгрывае вызначальную архетэкстуальную ролю, выконваючы функцыі сэнса- і тэкстаспараджэння. Стылістыка біблейскіх псальмаў асабліва важная для шцюрмерскага перыяду творчасці Гердэра, але ў цэлым іх духоўныя сэнсы сілкуюць усю яго рэлігійна-філасофскую лірыку. Сцвярджаецца, што рытміка і стылістыка біблейскіх псальмаў уплываюць на станаўленне жанру рэлігійна-філасофскага гімна, напісанага свабоднымі рытмамі (in freien Rhythmen), гэта значыць верлібрам, і ўпершыню асвоенага Ф. Г. Клопштакам. Гэты ж жанр з’яўляецца магістральным у рэлігійна-філасофскай лірыцы Гердэра. Такім чынам, псальмы становяцца таксама архітэкстамі (жанравымі ўзорамі) для яго паэзіі. У цэлым як біблейскія даследаванні Гердэра, так і яго паэзія, архетэкстуальна звязаная з Кнігай Псальмаў, уяўляюць сабою сінтэз тэалогіі, літаратуразнаўства, культурфіласофіі і ўласна паэзіі.

Біяграфія аўтара

  • Галіна Веніямінаўна Сініла, Беларускi дзяржаўны ўнiверсiтэт, пр. Незалежнасцi, 4, 220030, г. Мiнск, Беларусь

    кандыдат філалагічных навук, дацэнт; прафесар кафедры культуралогіі факультэта сацыякультурных камунікацый, дацэнт кафедры замежнай літаратуры філалагічнага факультэта

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Herder JG. Herders sämmtliche Werke. Band 12. Vom Geist der Ebräischen Poesie, 2. Theil, 1783. 1.–2. Anhang, 1771–1781. Schlussbericht des Herausgebers zu Band X–XII. Suphan B, Herausgeber. Berlin: Weidmann; 1880. 455 S.
  2. Herder JG. Idei k filosofii istorii chelovechestva [Ideas for the philosophy of the history of mankind]. Mikhaylov AV, translator. Moscow: Direkt-Media; 2007. 1562 p. (Kul’turologiya: klassicheskie trudy). Russian.
  3. Zhirmunskiy VM. [The life and work of Herder]. In: Herder JG. Izbrannye sochineniya [Selected works]. Zhirmunskiy VM, compiler; Zhirmunskiy VM, Sigal NA, editors. Moscow: Gosudarstvennoe izdatel’stvo khudozhestvennoi literatury; 1959. p. VII–LIX (Pamyatniki mirovoi esteticheskoi i kriticheskoi mysli). Russian.
  4. Haym R. Gerder, ego zhizn’ i sochineniya [Herder, his life and works]. Nevedomskiy VN, translator. Saint Petersburg: Nauka; 2011. 2 volumes (Slovo o sushchem; volumes 86 –87). Russian.
  5. Kühnemann E. Herders Leben. München: C. H. Beck; 1895. 413 S.
  6. Jacoby G. Herders und Kants Ästhetik. Leipzig: Verlag der Dürr’schen Buchhandlung; 1907. Х, 348 S.
  7. Siegel C. Herder als Philosoph. Stuttgart: J. G. Cotta; 1907. XVI, 245 S.
  8. Adler FHH. Herder and Klopstock [thesis PhD]. [Chicago]: University of Illinois; 1913. 231 p.
  9. Schweitzer B. J. G. Herders «Plastik» und die Entstehung der neueren Kunstwissenschaft: eine Einfürung und Würdigung. Leipzig: E. A. Seemann; 1948. 135 S. (Kleine Bücherei zur Geistesgeschichte; Band 13).
  10. Salmony HA. Die Philosophie des jungen Herder. Zürich: Vineta; 1949. XII, 250 S.
  11. Jöns DW. Begriff und Problem der historischen Zeit bei Johann Gottfried Herder. Göteborg: Elanders Boktryckeri Aktiebolag; 1956. 138 S. (Acta Universitatis Gothoburgensis = Göteborgs Universitets Årsskrift; volume 62).
  12. Adler E. Herder und die deutsche Aufklӓrung. Wien: Europa Verlag; 1968. 402 S.
  13. Adler H. Die Prӓgnanz des Dunklen. Gnoseologie, Ästhetik, Geschichtsphilosophie bei Johann Gottfried Herder. Hamburg: F. Meiner; 1990. XII, 187 S. (Studien zum achtzehnten Jahrhundert; Band 13).
  14. Clark RT. Herder. His life and thought. Berkeley: University of California Press; 1955. xii, 501 p.
  15. Nisbet HB. Herder and the philosophy and history of science. Cambridge: Modern Humanities Research Association; 1970. xii, 358 p.
  16. Zammito JH. Kant, Herder and the birth of anthropology. Chicago: University of Chicago Press; 2002. 576 p.
  17. Arendt H. Aufklӓrung und Judenfrage. In: Die verborgene Tradition: Acht Essays. Frankfurt am Main: Suhrkamp; 1976. S. 108–126 (Suhrkamp Taschenbuch; 303).
  18. Adler E. Johann Gottfried Herder und das Judentum. In: Mueller-Vollmer K, editor. Herder today. Contributions from the International Herder conference; 1987 November 5–8; Stanford, California, USA. Berlin: W. de Gruyter; 1990. p. 382–401.
  19. Barth K. Herder. In: Die protestantische Theologie im 19. Jahrhundert. Ihre Vorgeschichte und ihre Geschichte. 6. Auf lage. Zürich: Theologischer Verlag; 1994. S. 279–302.
  20. Cordemann C. Herders christlicher Monismus. Eine Studie zur Grundlegung von Johann Gottfried Herders Christologie und Humanitätsideal. Tübingen: Mohr Siebeck; 2010. XII, 310 S. (Beiträge zur historischen Theologie; 154).
  21. Keßler M. Johann Gottfried Herder – der Theologe unter den Klassikern. Das Amt des Generalsuperintendenten von Sachsen-Weimar. Berlin: W. de Gruyter; 2007. XLII, 1115 S.
  22. Häfner R. Johann Gottfried Herders Kulturentstehungslehre. Studien zu den Quellen und zur Methode seines Geschichtsdenkens. Hamburg: F. Meiner; 1995. XIII, 355 S. (Studien zum achtzehnten Jahrhundert; Band 19).
  23. Simon R. Das Gedächtnis der Interpretation. Gedächtnistheorie als Fundament für Hermeneutik, Ästhetik und Interpretation bei Johann Gottfried Herder. Hamburg: F. Meiner; 1998. XXVI, 371 S. (Studien zum achtzehnten Jahrhundert; Band 23).
  24. Löchte A. Johann Gottfried Herder. Kulturtheorie und Humanitätsidee der «Ideen», «Humanitätsbriefe» und «Adrastea». Würzburg: Königshausen & Neumann; 2005. 236 S.
  25. Leiner YP. Schöpferische Geschichte. Geschichtsphilosophie, Ästhetik und Kultur bei Johann Gottfried Herder. Würzburg: Königshausen & Neumann; 2012. 320 S.
  26. Keßler M, Leppin V, Herausgeber. Johann Gottfried Herder: Aspekte seines Lebenswerkes. Berlin: W. de Gruyter; 2005. 437 S. (Arbeiten zur Kirchengeschichte; Band 92).
  27. Kelletat AF. Herder und die Weltliteratur. Zur Geschichte der Übersetzens im 18. Jahrhundert [Dissertation]. Frankfurt am Main: P. Lang; 1984. 268 S.
  28. Adler H. Weltliteratur – Nationalliteratur – Volksliteratur. Johann Gottfried Herders Vermittlungsversuch als kulturpolitische Idee. In: Otto R, Herausgeber. Nationen und Kulturen. Zum 250. Geburtstag Johann Gottfried Herders. Würzburg: Königshausen & Neumann; 1996. S. 271–284.
  29. Zhirmunskiy VM. Ocherki po istorii klassicheskoi nemetskoi literatury [Essays on the history of classical German literature]. Leningrad: Khudozhestvennaya literatura; 1972. 496 p. Russian.
  30. Bannikova NP. [Herder]. In: Balashov NI, Purishev BI, Turaev SV, editors. Istoriya nemetskoi literatury. Tom 2 [History of German literature. Volume 2]. Moscow: Publishing House of the Academy of Sciences of the USSR; 1963. p. 203–223. Russian.
  31. Gulyga AV. Gerder [Herder]. 2nd edition. Moscow: Mysl’; 1975. 181 p. (Mysliteli proshlogo). Russian.
  32. Parfenov OV. Filosofiya istorii Ioganna Gotfrida Gerdera [Philosophy of history by Johann Gottfried Herder] [dissertation]. Nizhnevartovsk: [s. n.]; 2004. 135 p. Russian.
  33. Markov BV. [Time of the world and time of man]. In: Haym R. Gerder, ego zhizn’ i sochineniya. Tom 1 [Herder, his life and works. Volume 1]. Nevedomskiy VN, translator. Saint Petersburg: Nauka; 2011. p. 5–59 (Slovo o sushchem; volume 86). Russian.
  34. Bultmann C. Die biblische Urgeschichte in der Aufklärung. Johann Gottfried Herders Interpretation der Genesis als Antwort auf die Religionskritik David Humes. Tübingen: Mohr Siebeck; 1999. IX, 221 S. (Beiträge zur historischen Theologie; 110).
  35. Baildam JD. Paradisal love: Johann Gottfried Herder and the Song of Songs. Sheffield: Sheffield Academic Press; 1999. 368 p.
  36. Sinilo GV. [Song of Songs in the interpretation of J. G. Herder]. Proceedings of Francisk Skorina Gomel State University. Humanities. 2019;4:111–117. Russian.
  37. Weidner D, Herausgeber. Urpoesie und Morgenland: Johann Gottfried Herders «Vom Geist der Ebräischen Poesie». Berlin: Kadmos; 2008. 360 S.
  38. Herders «Vom Geist der Ebrӓischen Poesie». Programm der Konferenz; 12.–14. Januar 2006 [Internet; cited 2019 December 15]. Available from: https://www.zfl-berlin.org/veranstaltungen-detail/items/herders-vom-geist-der-ebraeischen-poesie.html.
  39. Goethe JW. Sobranie sochinenii. Tom 3. Iz moei zhizni. Poeziya i pravda [Collected works. Volume 3. From my life. Poetry and truth]. Man N, translator; Anikst A, Vil’mont V, editors. Moscow: Khudozhestvennaya literatura; 1976. 718 p. Russian.
  40. Goethe JW. Zapadno-vostochnyi divan [West-east divan]. Braginskiy IS, Mikhaylov AV, editors. Moscow: Nauka; 1988. 895 p. (Literaturnye pamyatniki). Russian.
  41. Zhukovskiy VA. [Thoughts on establishing an Asian Academy in Russia]. In: Polnoe sobranie sochinenii i pisem. Tom 10. Kniga 2 [Complete works und letters. Volume 10. Book 2]. Moscow: Yazyki slavyanskoi kul’tury; 2014. p. 418–441. Russian.
  42. Herder JG. Istoriya evreiskoi poezii: perevod s frantsuzskogo perevoda. Chast’ 1 [History of Hebrew poetry: translation from French translation. Part 1]. Tiflis: Printing House of A. Enfiadzhiants and Co.; 1875. 355 p. Russian.
  43. Ketuvim [The Scriptures: Hebrew text with parallel Russian translation by D. Yosifon]. Jerusalem: Mosad ha-rav Kuk; 1978. [394] p. Hebrew, Russian.
  44. Die Bibel: Luthertext mit Apokryphen. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft; 1999. 1082 + 382 S.
  45. Herder JG. Werke. Erster Theil. Gedichte. von Düntzer H, Herausgeber [Internet]. Berlin: Hempel; 1879 [cited 2009 De­cem­ber 18]. Available from: http://www.zeno.org/nid/20005042305.
  46. Hölderlin F. Werke und Briefe. Beißner F, Schmidt J, Herausgeber. Frankfurt am Main: Insel; 1969. 110+[240] S.
  47. Averintsev SS. [Hebrew literature]. In: Braginskiy IS, Balashov NI, Gasparov ML, Grintser PA, editors. Istoriya vsemirnoi li­teratury. Tom 1 [History of world literature. Volume 1]. Moscow: Nauka; 1983. p. 271–302. Russian.

Downloads

Апублікавана

2021-11-11

Выпуск

№ 3 (2021): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія

Раздзел

Літаратуразнаўства

License

Аўтары, публікуюцца ў дадзеным часопісе, згаджаюцца з наступным:

  1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на працу і прадастаўляюць часопісу права першай публікацыі працы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).
  2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, якія тычацца неэксклюзіўнага распаўсюджвання версіі працы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыю ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.
  3. Аўтары маюць права размяшчаць іх працу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да пачатку і падчас працэсу разгляду яе дадзеным часопісам, паколькi гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную працу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Сініла, Г.В. 2021. Кніга Псальмаў у творчасці Ё. Г. Гердэра: даследаванні, пераклады, рэцэпцыя ў паэзіі. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія. 3 (Nov. 2021), 36–51.