Структурна-сэнсавая арганізацыя рэтраспекцыі ў мастацкай прозе У. В. Гніламёдава

Аўтары

  • Валянціна Паўлаўна Дзігадзюк Мазырскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя І. П. Шамякіна, вул. Студэнцкая, 28, 247760, г. Мазыр

Ключавыя словы:

катэгорыя рэтраспекцыі, тэмпаральнасць, форма дыскантынуума, мастацкі час, кампазіцыйна-тэкставая рэтраспекцыя, сюжэтна-тэкставая рэтраспекцыя, моўныя сродкі

Анатацыя

У артыкуле прадстаўлены вынікі даследавання катэгорыі рэтраспекцыі на матэрыяле мастацкай прозы У. Гніламёдава; вызначаны асаблівасці яе тыпаўтварэння на аснове спосабу ўвядзення рэтраспектыўнага плана ў сюжэт твора. Выяўлены прыёмы рэпрэзентацыі кампазіцыйна-тэкставай рэтраспекцыі – інфармацыйнага дапаўнення фактаў, супастаўлення і параўнання падзей, прыём прамой актуалізацыі мінулых падзей, прычынна-выніковыя адносіны. Кваліфікаваны і сістэматызаваны маркеры катэгорыі часу, што ўключаюць лексічныя адзінкі часу, формы дзеепрыметнікаў, віды складаных сказаў, далучальныя канструкцыі, канструкцыі з сінтаксічнай непаўнатой і эліпсісам, інтэртэкставыя ўключэнні. Прадстаўлена кампазіцыя часавай прасторы мастацкіх твораў аўтара, а таксама маркеры актуалізацыі тэкставай сюжэтнай рэтраспекцыі: лексемы з рэтраспектыўнай семантыкай і са значэннем часу. Асаблівасцю рэпрэзентацыі тэкставай сюжэтнай рэтраспекцыі з’яўляюцца рэалізацыя падзей у адной часавай прасторы з рэтраспектыўнымі экскурсамі, наяўнасць асноўнай рэтраспектыўнай сюжэтнай лініі ўнутры базіснага часу, а таксама рэтраспектыўная ўзаемаабумоўленасць паміж раманамі-трылогіямі. Актуальнасць дадзенай тэмы абумоўлена прыналежнасцю яе да сучаснага напрамку – лінгвістыкі тэксту, а таксама неабходнасцю комплекснага і ўсебаковага аналізу катэгорыі рэтраспекцыі ў беларускім мовазнаўстве. Вынікі праведзенай працы могуць быць выкарыстаны пры вывучэнні праблем дыферэнцыяцыі і інтэрпрэтацыі катэгорый мастацкага тэксту, пры стварэнні граматыкі беларускай мовы

Біяграфія аўтара

  • Валянціна Паўлаўна Дзігадзюк, Мазырскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя І. П. Шамякіна, вул. Студэнцкая, 28, 247760, г. Мазыр

    выкладчык кафедры замежных моў і методыкі выкладання замежных моў філалагічнага факультэта

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Nikolaeva TM. [Language units and text theory]. In: Tsiv’yan TV, editor. Issledovaniya po strukture teksta [Research on text structure]. Moscow: Nauka; 1987. p. 27–57. Russian.
  2. Rzhevskaya NF. [The study of the problem of artistic time in foreign literary studies]. Vestnik Moskovskogo universiteta. Filologiya. 1969;5(9):87–94. Russian.
  3. Nikolina NA. Filologicheskii analiz teksta [Philological analysis of the text]. Moscow: Akademiya; 2003. 254 p. Russian.
  4. Zolotova GA, Onipenko NK, Sidorova MYu. Kommunikativnaya grammatika russkogo yazyka [Communicative grammar of the Russian language]. Moscow: Lomonosov Moscow State University; 1998. 524 p. Russian.
  5. Tivyayeva IV. The role of tense-aspect forms of the verb in expressing the category of retrospection in literary text. Proceedings of Voronezh State University. Series: Linguistics and Intercultural Communication. 2007;2(part 2):55–60. Russian.
  6. Valgina NS. Teoriya teksta [Text theory]. Moscow: Logos; 2003. 278 p. Russian.
  7. Zolotova GA. [The categories of time and form from the point of view of the text]. Voprosy jazykoznanija. 2002;3:8–29. Russian.
  8. Likhachev DS. [Poetics of Old Russian literature]. In: Izbrannye raboty v trekh tomakh. Tom 1. Razvitie russkoi literatury X–XVII vekov. Poetika drevnerusskoi literatury [Selected works in three volumes. Volume 1. The development of Russian literature of the 10–17th centuries. Poetics of Old Russian literature]. Leningrad: Khudozhestvennaya literature; 1987. p. 260–654. Russian.
  9. Arnol’d IV. Semantika. Stilistika. Intertekstual’nost’ [Semantics. Stylistics. Intertextuality]. Bukharkin PE, editor. Moscow: Flinta; 2019. 448 p. Russian.
  10. Vorob’eva OP. Tekstovye kategorii i faktor adresata [Text categories and the addressee factor]. Kiev: Vyshha shkola; 1993. 200 p. Russian.
  11. Gal’perin IR. [Retrospection and prospection in the text]. In: Stepanov GV, editor. Tekst kak ob’ekt lingvisticheskogo issledovaniya [Text as an object of linguistic research]. Moscow: Nauka; 2016. p. 105–113. Russian.
  12. Turaeva ZYa. Lingvistika teksta. Tekst: struktura i semantika [Text linguistics. Text: structure and semantics]. Moscow: Prosveshchenie; 1986. 126 p. Russian.
  13. Glushkova YuP. [The category of prospection in the structure of a literary text]. In: Muryasov RZ, editor. Aktual’nye problemy sopostavitel’nogo yazykoznaniya i mezhkul’turnye kommunikatsii. Materialy mezhregional’noi nauchno-prakticheskoi konferentsii. Chast’ 2; 23 noyabrya 1999 g.; Ufa, Rossiya [Actual problems of comparative linguistics and intercultural communication. Proceedings of the Interregional scientifc and practical conference. Part 2; 1999 November 23; Ufa, Russia]. Ufa: Bashkir State University; 1999. p. 48–49. Russian.
  14. Fedorova LN. [Functional styles and methods of teaching foreign languages in high school]. In: Firsova NM, editor. Funktsional’nye stili i metodika obucheniya inostrannym yazykam v vysshei shkole [Functional styles and methods of teaching foreign languages in higher education]. Moscow: Universitet druzhby narodov; 1990. p. 119–127. Russian.
  15. Gnilamjodaw UV. Ulis z Pruski [Ulis from Pruski]. Mіnsk: Mastackaja litaratura; 2006. 382 p. Belarusian.
  16. Bruskova NV. [Linguistic aspects of retrospection and prospection in a literary text (statement of the question)]. In: Moskal’skaja OI, editor. Grammatika i smyslovye kategorii teksta. Vypusk 189 [Grammar and semantic categories of the text. Issue 189]. Moscow: Moskovskii gosudarstvennyi pedagogicheskii institut inostrannykh yazykov; 1982. p. 114–132. Russian.
  17. Chigovskaya-Nazarova JaA. [Categories of prospection and retrospection in Russian scientifc texts]. Philology. Theory & Practice. 2014;8(part 1):206–209. Russian.
  18. Belakurskaja ZhJa, Belakurski VM. [A time continuum in the semantic space of an epistolary text (based on the material of Yakub Kolas’ epistolary text during the Great Patriotic War)]. In: Belarusian State University. Mova – litaratura – kul’tura. Matjeryjaly VI Mizhnarodnaj navukovaj kanferjencyi. Сhastka 1; 28–29 kastrychnika 2010 g.; Minsk, Belarus’ [Language – lіterature – culture. Proceedings of the 6th International scientifc conference. Part 1; 2010 October 28–29; Minsk, Belarus]. Mіnsk: Belarusian State University; 2011. p. 92–98. Belarusian.
  19. Kіrushkіna MІ. [The space-time continuum in the works of fction of the historical genre]. In: Bredihina AV, editor. Aktual’nye problemy flologii. Vypusk 6 [Actual problems of philology. Issue 6]. Homieĺ: Francisk Skorina Gomel State University; 2013. p. 27–32. Belarusian.
  20. Kaval’chuk V. [The technique of retrospection in the story Crane Cry by Vasil Bykov]. In: Sen’kevich TV, editor. Klassika i sovremennost’ [Classics and modernity]. Brest: Brest State A. S. Pushkin University; 2009. p. 178–180. Belarusian.
  21. Dzigadzyuk VP. [Categories of prospection and retrospection in the prose of V. Gnilomedov]. MSLU Bulletin. Series 1. Philology. 2022;6:116–124. Belarusian.
  22. Epіshava VF. Ethnic stereotypes of Russians in V. Gnilomedov’s novel «Russia» [Internet]. In: Bushchik VV, editor. Obrazovanie i nauka v Belarusi: aktual’nye problemy i perspektivy razvitiya v XXI veke. Materialy nauchno prakticheskoi konferentsii molodykh uchenykh; 21 maya 2010 g.; Minsk, Belarus’ [Education and science in Belarus: actual problems and prospects of the development in the 21st century. Proceedings of the Scientifc and practical conference of young scientists; 2010 May 21; Minsk, Belarus]. Minsk: Belarusian State Pedagogical University named after Maxim Tank; 2011 [cited 2022 December 10]. Available from: https://elib. bspu.by/bitstream/doc/44606/1/Этнічныя_стэрэатыпы.pdf. Belarusian.
  23. Pasyutina YuN. [Lyavon Kuzhal’ – Vasil’ Dyatel: the Belarusian in the novels of I. Melezh and V. Gnilomedov]. Studia Humanitatis [Internet]. 2020 [cited 2022 December 10];3. Russian. DOI: 10.24411/2308-8079-2020-00010.
  24. Navasel’cava GV. Zhanr ramana w belaruskaj litaratury drugoj palovy XX – pachatku XXI stagoddzja [The genre of the novel in the Belarusian literature of the second half of the 20th – beginning of the 21st century]. Viciebsk: Vitebsk State University named after P. M. Masherov; 2020. 268 p. Belarusian.
  25. Gnilamjodaw UV. Rasija [Russia]. Mіnsk: Mastackaja litaratura; 2007. 672 p. Belarusian.
  26. Gnilamjodaw UV. Vjartanne [Return]. Mіnsk: Mastackaja lіtaratura; 2008. 429 p. Belarusian.
  27. Gnilamjodaw UV. Vajna [War]. Mіnsk: Mastackaja litaratura; 2014. 628 p. Belarusian.
  28. Gnilamjodaw UV. Paslja vajny [After war]. Mіnsk: Mastackaja litaratura; 2021. 524 p. Belarusian.

Downloads

Апублікавана

2023-02-10

Выпуск

№ 1 (2023): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія

Раздзел

Мовазнаўства

License

Аўтары, публікуюцца ў дадзеным часопісе, згаджаюцца з наступным:

  1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на працу і прадастаўляюць часопісу права першай публікацыі працы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).
  2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, якія тычацца неэксклюзіўнага распаўсюджвання версіі працы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыю ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.
  3. Аўтары маюць права размяшчаць іх працу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да пачатку і падчас працэсу разгляду яе дадзеным часопісам, паколькi гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную працу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Дзігадзюк, В.П. 2023. Структурна-сэнсавая арганізацыя рэтраспекцыі ў мастацкай прозе У. В. Гніламёдава. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія. 1 (Feb. 2023), 100–108. DOI:https://doi.org/10.33581/2521-6775-2023-1-100-108.