Азёры ў тапанімічнай прозе беларусаў: сюжэты, матывы і культурны ландшафт

Аўтары

  • Таццяна Васільеўна Валодзіна Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі, вул. Сурганава, 1, корп. 2, 220072, г. Мінск, Беларусь

Ключавыя словы:

беларускі фальклор, тапанімічная проза, легенды і паданні, матыў патанулага храма, сакральная геаграфія, культурны ландшафт
Арганізацыі, якія аказалі падтрымку
Даследаванне праведзена ў рамках выканання праекта Беларускага рэспубліканскага фонда фундаментальных даследаванняў «Тапанімічная народная проза ў сістэме этнакультурнай спадчыны беларусаў: гістарычная памяць, жанравы склад, сюжэты і вобразы» (грант № Г23ІП-031).

Анатацыя

Даследуецца тапанімічная проза, у якой азёры з’яўляюцца культурна маркіраванымі элементамі сакральнай тапаграфіі, у яе суаднесенасці з актуальнай рытуальнай практыкай і светапоглядам беларусаў. Тапанімічныя паданні і легенды паказаны як інфарматыўныя тэксты, якія адлюстроўваюць ўзаемаадносіны паміж традыцыйнымі супольнасцямі, дзікай прыродай і звышнатуральным вымярэннем культурных ландшафтаў. Асаблівая ўвага ўдзяляеца матыву ўтварэння возера на месцы затопленага паселішча ці храма. Этыялагічны матыў з’яўлення возера пасля візіту жабрака ўпісваецца ў шэраг легенд пра падарожнага Бога, які, выпрабоўваючы чалавека, закладвае гэтымі выпрабаваннямі шэраг сацыяльных установак і набліжае корпус такіх тэкстаў да легенд народнай Бібліі.

Біяграфія аўтара

  • Таццяна Васільеўна Валодзіна, Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі, вул. Сурганава, 1, корп. 2, 220072, г. Мінск, Беларусь

    доктар філалагічных навук, прафесар; загадчык аддзела фалькларыстыкі і культуры славянскіх народаў

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Valk Ü, Sävborg D. Place-lore, liminal storyworld and ontology of the supernatural. An introduction. In: Valk Ü, Sävborg D, editors. Storied and supernatural places. Studies in spatial and social dimensions of folklore and sagas. Helsinki: Finnish Literature Society SKS; 2018. p. 7–24.
  2. Лобач УА. Міф. Прастора. Чалавек. Традыцыйны культурны ландшафт беларусаў у семіятычнай перспектыве. Мінск: Тэхналогія; 2013. 511 с.
  3. Штырков СА. Предания об иноземном нашествии: крестьянский нарратив и мифология ландшафта (на материалах северо-восточной Новгородчины). Санкт-Петербург: Наука; 2012. 228 с.
  4. Липатова АП. «Это не побасенка, а правда»: к вопросу о достоверности легенды. Фольклор: структура, типология, семиотика. 2020;3:28–65. DOI: 10.28995/2658-5294-2020-3-3-28-65.
  5. Грынблат МЯ, Гурскі АI, складальнікі. Легенды і паданні. Мінск: Навука i тэхніка; 1983. 544 с.
  6. Лобач У, укладальнік. Полацкі этнаграфічны зборнік. Выпуск 2, Народная проза беларусаў Падзвіння. Частка 1. Наваполацк: Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт; 2011. 292 с.
  7. Казлоўскі РК, складальнік. Беларускі фальклор Гродзеншчыны. Народны эпас. Замовы. Варажба. Гродна: Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы; 2007. 208 с.
  8. Березович ЕЛ. Русская топонимия в этнолингвистическом аспекте. Мифопоэтический образ пространства. Москва: КомКнига; 2010. 235 с.
  9. Anttonen V. Religious studies as landscape studies: perceptual strategies and environmental preferences in religion and mythology. In: Kovacs A, Cox JL, editors. New trends and recurring issues in the study of religion. Budapest: L’Harmattan; 2014. p. 113–132.
  10. Дзісько НА, рэдактар. Блакітная кніга Беларусі. Мінск: БелЭн; 1994. 415 с.
  11. Панченко АА. Исследования в области народного православия. Деревенские святыни Северо-Западной России. СанктПетербург: Алетейя; 1998. 298 с.
  12. Юрчук ЛА, Казаков ИВ. Псковские фольклорные легенды о «провалищах». Вестник Северного (Арктического) федерального университета имени М. В. Ломоносова. Серия: Гуманитарные и социальные науки. 2017;2:137–145. DOI: 10.17238/issn2227-6564.2017.2.137.
  13. Udziela S. O zapadłych miastach, kościołach, dzwonach i karczmach. Lud. 1900;6:1–16.
  14. Wróblewska V. Zatopione karczmy, zapadłe kościoły. Wyobrażenia katastrof w polskich opowieściach ludowych z XIX i początku XX wiekuj. W: Morzyńska-Wrzosek B, Mazur D, redaktorzy. Przestrzeń w kulturze współczesnej. Tom 3, Podziemia. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego; 2018. s. 495–511.
  15. Laime S. The place valence approach in folk narrative research: the «Church sinks underground» motif in Latvian folklore. In: Ülo Valk В, Sävborg D, editors. Storied and supernatural places. Studies in spatial and social dimensions of folklore and sagas. Helsinki: Finnish Literature Society SKS; 2018. p. 80–92.
  16. Савоськина ТА. Образ Лотовой жены в жанрах «вторичной» литературы. В: Есаулов ИА, Кондратьев БС, Кошелев ВА, Кудряшов ИВ, редакторы. Православие и русская литература. Сборник научных статей. Арзамас: Арзамасский филиал ННГУ; 2019. с. 91–101.
  17. Фрейденберг ОМ. Миф и литература древности. Москва: Наука; 1978. 608 с.
  18. Назиров РГ. Запрет оглядываться (к происхождению фольклорного мотива). В: Акимова ТМ, редактор. Фольклор народов РСФСР. Межэтнические фольклорные связи. Уфа: Башкирский университет; 1987. с. 31–38.
  19. Внуковіч Ю. Народная культура Віленшчыны ў палявых запісах пачатку ХХІ стагоддзя. Беларускі фальклор. Матэрыялы і даследаванні. 2014;1:387– 442.
  20. Oring E. Legendry and the rhetoric of truth. Journal of American Folklore. 2008;121:127–166.
  21. Degh L, Vasonyi A. Does the word «dog» bite? Ostensive action: a means of legend telling. Journal of Folklore Research. 1983;20(1):5–34.

Downloads

Апублікавана

2025-02-19

Выпуск

№ 1 (2025): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія

Раздзел

Фалькларыстыка

License

Аўтары, публікуюцца ў дадзеным часопісе, згаджаюцца з наступным:

  1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на працу і прадастаўляюць часопісу права першай публікацыі працы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).
  2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, якія тычацца неэксклюзіўнага распаўсюджвання версіі працы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыю ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.
  3. Аўтары маюць права размяшчаць іх працу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да пачатку і падчас працэсу разгляду яе дадзеным часопісам, паколькi гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную працу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Валодзіна, Т.В. 2025. Азёры ў тапанімічнай прозе беларусаў: сюжэты, матывы і культурны ландшафт. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія. 1 (Feb. 2025), 103–115.