«Матыў радасці» ў старабеларускіх і старарускіх лістах: экспліцытнае і імпліцытнае ў фармуляры эпісталярных тэкстаў

Аўтары

  • Вольга Уладзіміраўна Зуева Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь

Ключавыя словы:

старабеларуская мова, стараруская мова, эпісталярны тэкст, эпісталярны матыў, фармуляр, тэкставая формула, сэнсавая імплікатура

Анатацыя

На аснове апісання структуры, семантыкі і функцыянавання ўстойлівых выказванняў, якія вербалізуюць эпісталярны «матыў радасці» ў 46 старабеларускіх (1440 –1575 гг.) і 50 старарускіх (1413 –1680-я гг.) крыніцах, вырашаюцца пытанні пра ролю асобных жанравых формул у тэкставай арганізацыі лістоў і пра наяўнасць імпліцытных элементаў у індывідуальных фармулярах лістоў. Устанаўліваюцца тры тыпы формул, якія рэалізуюць «матыў радасці» і фіксуюцца ў абодвух корпусах крыніц з сярэдзіны XV ст. Аналізуюцца тэкставыя пазіцыі формул. Абгрунтоўваецца з’ява сэнсавых імплікатур – фрагментаў этыкетнага зместу, якія, уваходзячы ва ўмоўны фармуляр эпісталярнага тэксту, адсутнічаюць у канкрэтным лісце, але да якіх адсылаюць ужытыя ў ім устойлівыя выказванні. Аргументуецца аднясенне «формулы радасці» ў тэкставай пазіцыі пасля прывітання і (ці) указання адрасата (абодвух камунікантаў) да сэнсавага блока «Каментарыі наконт атрымання ліста адрасата». У дачыненні да спосабаў вербалізацыі «матыву радасці» выяўляецца высокая ступень блізкасці супастаўляемых эпісталярных традыцый, якая захоўваецца ў дыяхраніі.

Біяграфія аўтара

  • Вольга Уладзіміраўна Зуева, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь

    кандыдат філалагічных навук, дацэнт; дактарант кафедры рускай мовы філалагічнага факультэта

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Броджи-Беркофф Дж. Древнерусская и византийская эпистолография: сравнительный анализ. В: Янин ВЛ, Ястребицкая АЛ, редакторы. Культура и общество Древней Руси (X–XVII вв.): зарубежная историография. Реферативный сборник. Часть 2. Москва: Институт научной информации по общественным наукам РАН; 1988. с. 268–275.
  2. Буланин ДМ. Античные традиции в древнерусской литературе XI–XVI вв. Мюнхен: Verlag Otto Sagner; 1991. 473 с.
  3. Крычко ВП. Літаратурная эпісталаграфія Беларусі: зараджэнне традыцыі. У: Хаўстовіч М, рэдактар. Працы кафедры гісторыі беларускай літаратуры Белдзяржуніверсітэта. Навуковы зборнік. Выпуск 10. Мінск: Права і эканоміка; 2009. с. 81–90.
  4. Севастьянова CК. Письма патриарха Никона к грекам и традиции поздневизантийской эпистолографии. Сибирский филологический журнал. 2008;2:5–15. EDN: JVHVDD.
  5. Сметанин ВА. Эпистолология поздней Византии. Проэлевсис (конкретно-историческая часть). В: Сюзюмов МЯ, редактор. Античная древность и средние века. Сборник статей. Выпуск 15. Свердловск: Издательство Уральского университета; 1978. с. 60–82.
  6. Черноглазов ДА. Как написать прошение к вельможе? Византийский учебник по ars epistolandi и его практическая значимость. В: Казанский НН, редактор. Индоевропейское языкознание и классическая филология – XXII. Материалы Международной конференции, посвященной памяти И. М. Тронского; 18–20 июня 2018 г.; Санкт-Петербург, Россия. Часть 2. Санкт-Петербург: Наука; 2018. с. 1329–1342. DOI: 10.30842/ielcp2306901522100.
  7. Матвеева АС. Радость и печаль в письмах византийских интеллектуалов. В: Карпов СП, Грацианский МВ, Майко ВВ, редакторы. Византийский «круг земель» Orbis terrarum Byzantinus. Тезизы докладов XXIII Всероссийской научной сессии византинистов Российской Федерации; 24–30 октября 2022 г.; Судак, Россия. Симферополь: Ариал; 2022. с. 117–119. EDN: BHVHBQ.
  8. Зуева ОВ. Содержательная структура памятников русского эпистолярного жанра (на материале частного и официального типов письма XV–XVI вв.). Весцi Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта. Серыя 1, Педагогiка. Псiхалогiя. Фiлалогiя. 2008;3:58–62.
  9. Климкович ОА. Формуляр старорусских и старобелорусских деловых документов XIV–XVI веков. Витебск: Витебский государственный университет имени П. М. Машерова; 2015. 163 с.
  10. Бачинский АА, Ерусалимский КЮ, Кочековская НА, Моисеев МВ. Дипломатическая переписка Ивана Грозного: проблемы авторства, хранения и бытования. Российская история. 2018;2:111–129. EDN: YTOTND.
  11. Ryčkov А. Rusėniškų laiškų formuliaras Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje ankstyvaisiais naujaisiais laikais. Lietuvos istorijos studijos. 2019;44:31–46. DOI: 10.15388/LIS.2019.44.2.
  12. Рычков А. О практиках коммуникации в Великом княжестве Литовском в первой половине XVI в. на примере одного черновика. Древняя Русь. Вопросы медиевистики. 2020;2:14–32. DOI: 10.25986/IRI.2020.80.2.002.
  13. Полехов СВ. Смоленские послания середины XV – начала XVI века. В: Ладыженский ИМ, Пузина МА, редакторы. Sub specie aeternitatis. Сборник научных статей к 60-летию Вадима Борисовича Крысько. Москва: Азбуковник; 2021. с. 715–730.

Downloads

Апублікавана

2025-12-11

Выпуск

№ 3 (2025): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія

Раздзел

Мовазнаўства

License

Copyright (c) 2026 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

Аўтары, публікуюцца ў дадзеным часопісе, згаджаюцца з наступным:

  1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на працу і прадастаўляюць часопісу права першай публікацыі працы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).
  2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, якія тычацца неэксклюзіўнага распаўсюджвання версіі працы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыю ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.
  3. Аўтары маюць права размяшчаць іх працу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да пачатку і падчас працэсу разгляду яе дадзеным часопісам, паколькi гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную працу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Зуева, В.У. 2025. «Матыў радасці» ў старабеларускіх і старарускіх лістах: экспліцытнае і імпліцытнае ў фармуляры эпісталярных тэкстаў. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія. 3 (Dec. 2025), 65–75. DOI:https://doi.org/10.33581/2521-6775-2025-3-%p.