Структурна-сэнсавая арганізацыя рэтраспекцыі ў мастацкай прозе У. В. Гніламёдава - Дзігадзюк, Валянціна Паўлаўна (Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія, 2023)
У артыкуле прадстаўлены вынікі даследавання катэгорыі рэтраспекцыі на матэрыяле мастацкай прозы У. Гніламёдава; вызначаны асаблівасці яе тыпаўтварэння на аснове спосабу ўвядзення рэтраспектыўнага плана ў сюжэт твора. Выяўлены прыёмы рэпрэзентацыі кампазіцыйна-тэкставай рэтраспекцыі – інфармацыйнага дапаўнення фактаў, супастаўлення і параўнання падзей, прыём прамой актуалізацыі мінулых падзей, прычынна-выніковыя адносіны. Кваліфікаваны і сістэматызаваны маркеры катэгорыі часу, што ўключаюць лексічныя адзінкі часу, формы дзеепрыметнікаў, віды складаных сказаў, далучальныя канструкцыі, канструкцыі з сінтаксічнай непаўнатой і эліпсісам, інтэртэкставыя ўключэнні. Прадстаўлена кампазіцыя часавай прасторы мастацкіх твораў аўтара, а таксама маркеры актуалізацыі тэкставай сюжэтнай рэтраспекцыі: лексемы з рэтраспектыўнай семантыкай і са значэннем часу. Асаблівасцю рэпрэзентацыі тэкставай сюжэтнай рэтраспекцыі з’яўляюцца рэалізацыя падзей у адной часавай прасторы з рэтраспектыўнымі экскурсамі, наяўнасць асноўнай рэтраспектыўнай сюжэтнай лініі ўнутры базіснага часу, а таксама рэтраспектыўная ўзаемаабумоўленасць паміж раманамі-трылогіямі. Актуальнасць дадзенай тэмы абумоўлена прыналежнасцю яе да сучаснага напрамку – лінгвістыкі тэксту, а таксама неабходнасцю комплекснага і ўсебаковага аналізу катэгорыі рэтраспекцыі ў беларускім мовазнаўстве. Вынікі праведзенай працы могуць быць выкарыстаны пры вывучэнні праблем дыферэнцыяцыі і інтэрпрэтацыі катэгорый мастацкага тэксту, пры стварэнні граматыкі беларускай мовы