Беларускія прыметнікі-паронімы з коранем асоб- як аб’екты гістарычнай лексікалогіі (на матэрыяле літаратурнай мовы 1910 –30-х гг.) - Запрудскі, Сяргей Мікалаевіч (Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія, 2019)
Разглядаецца гісторыя ўжывання ў беларускай літаратурнай мове 1910–30-х гг. прыметнікаў з коранем асоб-, якія ў сучаснай мове ўтвараюць два паранімічныя рады: асабовы – асабісты – асаблівы і асобны – асобы. Зроблены вывад, што да 1930-х гг. семантычныя процістаўленні, якія далі падставу для ўзнікнення гэтых радоў, яшчэ канчаткова не сфарміраваліся. Слова асабовы часта ўжывалася як дублет сучаснага асабісты, а лексема асабісты выкарыстоўвалася поруч з прыметнікам асаблівы. Ужыванне форм асаблівы, асобны, асобы ў асноўным было стабільным, аднак у адрозненне ад сучаснай практыкі для выражэння значэння ‘не падобны да іншых’ у 1920-я гг., акрамя слова асаблівы, выкарыстоўваліся таксама лексемы асабісты, асабовы і асобны. Недастаткова дыферэнцыраванае ўжыванне слоў асабовы, асабісты, асаблівы і асобны тым не менш не прыводзіла да скажэння сэнсу. На склад адпаведнай групы слоў (сукупна з вытворнымі ад іх назоўнікамі і прыслоўямі) уплывалі польская і ўкраінская мовы. Словы асабовы, асабістасць і, верагодна, асобнасць былі запазычаны з гэтых моў, а запазычаная з рускай мовы лексема асобенны пазней выйшла з ужытку. Узаемазамяняльнасць у 1920-я гг. форм асабовы і асабісты, ужыванне форм асабовы, асабісты, асобны ў нетрадыцыйных для сучаснай практыкі значэннях найлепшымі пісьменнікамі, цяжкасць ва ўстанаўленні для шэрагу ўжыванняў дакладных значэнняў і іншыя акалічнасці сведчаць пра тое, што формы асабовы, асабісты, асаблівы, асобны да 1930-х гг. былі яшчэ не столькі самастойнымі словамі з уласцівымі ім строга акрэсленымі значэннямі, колькі словаўтваральнымі і/або лексіка-семантычнымі варыянтамі аднаго слова.
Keywords: паронімы; гістарычная лексікалогія; беларуская літаратурная мова; 1910–30-я гг.; семантычная дыферэнцыяцыя; словаўтваральныя варыянты; паранімічная атракцыя