Семантычныя асаблівасці двухаб’ектных дзеяслоўных фразеалагізмаў са значэннем адносін - Маршэўская, Валентина Васильевна (Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія, 2024)
Разглядаюцца дзеяслоўныя фразеалагізмы сучаснай беларускай мовы з субкатэгарыяльным значэннем адносін двухаб’ектнай знешняй накіраванасці (на аб’ект-асобу або на аб’ект-прадмет). Устанаўліваецца, што пры накіраванасці дзеяння (працэсу) на аб’ект-асобу фразеалагізмы ўтвараюць пяць семантычных падгруп (дамінантнае ўздзеянне, вербальнае ўздзеянне, эмацыянальнае стаўленне, садзейнічанне, наладжванне кантакту) унутры семантычнай групы міжасабовых (сацыяльных) адносін. Абгрунтоўваецца думка аб тым, што пры накіраванасці дзеяння (працэсу) на канкрэтны прадмет фразеалагізмы могуць развіваць новы сэнс і суадносіцца з семантычнай групай асабова-прадметных адносін або зусім змяняць сваё субкатэгарыяльнае значэнне. Пераходу фразеалагізмаў у субкатэгорыю стану спрыяе актуалізацыя кантэкставым акружэннем канататыўнага макракампанента ў структуры фразеалагічнага значэння. Фразеалагізмы пачынаюць функцыянаваць у безасабовым ужыванні з мадальным значэннем неабходнасці ці немагчымасці ажыццяўлення дзеяння (працэсу), што характэрна для адзінак субкатэгорыі стану. Атрыманыя вынікі могуць быць выкарыстаны ў практыцы выкладання фразеалогіі ва ўстановах вышэйшай і агульнай сярэдняй адукацыі, а таксама ў тэорыі і практыцы фразеаграфіі.
Keywords: фразеалогія; беларуская мова; дзеяслоўныя фразеалагізмы; катэгарыяльнае значэнне; субкатэгарыяльнае значэнне; міжасабовыя адносіны; асабова-прадметныя адносіны; двухаб’ектныя фразеалагізмы; семантычны дынамізм