Old Belarusian encyclicals of the 16 th–17 th centuries: evolution of church religious epistolary communications

Authors

  • Olga V. Zuyeva Belarusian State University, 4 Niezaliezhnasci Avenue, Minsk 220030, Belarus

Keywords:

encyclicals, Old Belarusian language, Church Slavonic language, Middle Polish language, forma, text formula, linguistic basis of the text

Abstract

The article examines the formula and linguistic features of ten Old Belarusian encyclicals from the spaces of Slavia Orthodoxa and Slavia Uniata of the 16 th–17 th centuries. Obligatory and optional elements of the formula are identified, means of their verbalisation are described, taking into account diachronic changes, phenomena of discourse interaction within the text are demonstrated. Features inherited from Old Russian letters and unchanged throughout the selected period, as well as new features reflecting language contacts, are identified. It is revealed that the majority of letters were written in Old Belarusian with varying degrees of polonisation and with the infiltration of Church Slavonic elements. Three texts by representatives of Slavia Orthodoxa from the late 16 th century were written in a hybrid Church Slavonic – Old Belarusian language with a significant predominance of Church Slavonic means at different levels. Thus, epistolary writing serves as a sphere for preserving communications in Church Slavonic in the Grand Duchy of Lithuania.

Author Biography

  • Olga V. Zuyeva, Belarusian State University, 4 Niezaliezhnasci Avenue, Minsk 220030, Belarus

    PhD (рhilology), docent; doctoral student at the department of Russian language, faculty of philology

References

  1. Гиппиус АА. К прагматике и коммуникативной организации берестяных грамот. В: Янин ВЛ, Зализняк АА, Гиппиус АА. Новгородские грамоты на бересте (из раскопок 1997–2000 гг.). Москва: Русские словари; 2004. с. 183–232.
  2. Gippius А. Birchbark literacy and the rise of written communication in early Rus’. In: Zilmer K, Jesch J, editors. Epigraphic literacy and Christian identity: modes of written discourse in the newly Christian European north. Turnhout: Brepols Publishers; 2012. p. 225–251
  3. Зализняк АА. Текстовая структура древнерусских писем на бересте. В: Цивьян ТВ, редактор. Исследования по структуре текста. Москва: Наука; 1987. с. 147–182.
  4. Иорданиди СИ. К истории начальной формулы грамот се азъ… в древнерусском языке. В: Ефимова ВС, редактор. Славянское и балканское языкознание. Выпуск 17, Палеославистика-2. Москва: Институт славяноведения; 2019. с. 151–167. DOI: 10.31168/2658-3372.2019.7.
  5. Климкович ОА. Формуляр старорусских и старобелорусских деловых документов XIV–XVI веков. Витебск: Витебский государственный университет имени П. М. Машерова; 2015. 163 с.
  6. Климкович ОА. Стиль витебских деловых текстов XIV–XVII веков. Витебск: Витебский государственный университет имени П. М. Машерова; 2025. 179 с.
  7. Ryčkov А. Rusėniškų laiškų formuliaras Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje ankstyvaisiais naujaisiais laikais. Lietuvos istorijos studijos. 2019;44:31– 46. DOI: 10.15388/LIS.2019.44.2.
  8. Рычков А. О практиках коммуникации в Великом княжестве Литовском в первой половине XVI в. на примере одного черновика. Древняя Русь. Вопросы медиевистики. 2020;80(2):14 –22. DOI: 10.25986/IRI.2020.80.2.002.
  9. Сметанин ВА. Эпистолология поздней Византии. Проэлевсис (конкретно-историческая часть). В: Сюзюмов МЯ, редактор. Античная древность и средние века. Выпуск 15. Свердловск: Уральский государственный университет имени А. М. Горького; 1978. с. 60 – 82.
  10. Жураўскі АІ. Гісторыя беларускай літаратурнай мовы: да 100-годдзя з дня нараджэння вучонага. Мінск: Беларуская навука; 2024. 295 с.
  11. Журавский АИ. О разграничении белорусских и церковнославянских памятников. В: Орлова ВГ, Коннова ВФ, редакторы. Русское и славянское языкознание. К 70-летию члена-корреспондента АН СССР Р. И. Аванесова. Москва: Наука; 1972. с. 95–101.
  12. Жураўскі АІ, Крамко ІІ. Характар знашніх узаемаадносін беларускай літаратурнай мовы з іншымі славянскімі мовамі ў пачатковы перыяд яе фарміравання. Мінск: Навука і тэхніка; 1973. 40 с.
  13. Золтан А. Interslavica. Исследования по межславянским языковым и культурным контактам. Москва: Индрик; 2014. 224 с.
  14. Клімаў ІП. Маўленчая аснова і сацыяальная база супольнай кніжна-пісьмовай мовы беларусаў і ўкраінцаў даўніх часоў. Studia Białorutenistyczne. 2016;10:211–234. DOI: 10.17951/sb.2016.10.211.
  15. Рудэнка А. Уплыў польскай мовы на раннія ўсходнеславянскія граматы Вялікага Княства Літоўскага. Acta Albaruthenica. 2021;21:135–150. DOI: 10.32612/uw.18988091.2021.21.pp.135-150.
  16. Свістунова М. Віды паланізмаў і іх адаптацыя ў старабеларускай мове (на прыкладзе Спісання супраць лютараў у складзе Супрасльскага зборніка канца XVI ст.). W: Citko L, redaktor. Języki ruskie w rozwoju historycznym i kontaktach z polszczyzną. Białystok: Prymat; 2018. s. 251–275.
  17. Шакун ЛМ. Значэнне царкоўнаславянскай мовы ў развіцці беларускай літаратурнай мовы. У: Гілевіч НС, рэдактар. Даследаванні па беларускай і рускай мовах. Мінск: Выдавецтва БДУ імя У. І. Леніна; 1958. с. 5–21.
  18. Жураўскі АІ. Да пытання аб асноўных тыпах старажытнай беларускай літаратурнай мовы. Працы Інстытута мовазнаўства АН БССР. 1961;8:106 –116.
  19. Клімаў ІП. Да праблемы функцыянальнай стратыфікацыі старабеларускай мовы ў ВКЛ XIV–XVIII стст. Беларускі археаграфічны штогоднік. 2010;11:157–170.
  20. Клімаў ІП. Функцыянаванне і ўзаемадзеянне розных славянскіх моў і літаратур у Вялікім Княстве Літоўскім. У: Лукашанец АА, рэдактар. Мовазнаўства. Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка. Зборнік дакладаў беларускай дэлегацыі на XV Міжнародным з’ездзе славістаў; 20 –27 жніўня 2013 г.; Мінск, Беларусь. Мінск: Беларуская навука; 2013. с. 53–72.
  21. Клімаў ІП. Да тэорыі кніжна-пісьмовай мовы феадальнай эпохі: бінарная мадэль vs трынарная мадэль. Веснік БДУ. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. 2014;3:12–16.
  22. Мечковская НБ. Язык и религия. Москва: Агентство «ФАИР»; 1998. 352 с.
  23. Темчин СЮ. Языки восточнославянской культуры Великого княжества Литовского и Польского королевства и религия. В: Доронин АВ, редактор. Религия и русь, XV–XVIII вв. Москва: РОССПЭН; 2020. с. 93–106.
  24. Толстой НИ. История и структура славянских литературных языков. Москва: Наука; 1988. Взаимоотношение локальных типов древнеславянского литературного языка позднего периода (вторая половина XVI – XVII в.). с. 52– 87.
  25. Успенский БА. История русского литературного языка (XI–XVII вв). Москва: Аспект Пресс; 2002. 558 с.
  26. Camargo M. Ars dictaminis – Аrs dictandi. Turnhout: Brepols; 1991. 61 p.
  27. Иерей Хотеев А. Жизнь и деятельность митрополита Михаила Рагозы. У: Чарота ІА, Кулажанка ЛЯ, рэдактары. Верныя веры бацькоў. Зборнік матэрыялаў Міжнароднай царкоўна-навуковай канферэнцыі, прысвечанай 400-годдзю спачыну святой праваслаўнай Сафіі Слуцкай і 400-годдзю заснавання Свята-Петра-Паўлаўскага сабора ў Мінску; 3 мая 2012 г.; Мінск, Беларусь. Мінск: Прыход Свята-Петра-Паўлаўскага сабора; 2013. с. 158 –168.
  28. Пазднякоў ВС. Канцылярыя і архіў мітрапаліта Міхаіла Рагозы. В: Коваленя АА, редактор. Христианство в Беларуси: история и современность. Минск: Беларуская навука; 2014. с. 99 –104.
  29. Заторський Н. «Послання Мисаїла до папи Сикста IV» 1476 року: реконструкція архетипу. Львів: Український католицький університет; 2018. 588 с.
  30. Геращенко ОМ. Польські впливи в руських грамотах XIV–XVII ст. Slavia Occidentalis. Linguistica. 2024;81(1):23–52. DOI: 10.14746/so.2024.81.3.
  31. Живов ВМ. Язык и культура в России XVIII века. Москва: Языки славянской культуры; 1996. Основные регистры книжного языка и процессы их формирования. с. 31– 41.

Downloads

Published

2026-05-22

Issue

No. 1 (2026): Journal of the Belarusian State University. Philology

Section

Linguistics

Categories

License

Copyright (c) 2026 Journal of the Belarusian State University. Philology

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

The authors who are published in this journal agree to the following:

  1. The authors retain copyright on the work and provide the journal with the right of first publication of the work on condition of license Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).
  2. The authors retain the right to enter into certain contractual agreements relating to the non-exclusive distribution of the published version of the work (e.g. post it on the institutional repository, publication in the book), with the reference to its original publication in this journal.
  3. The authors have the right to post their work on the Internet (e.g. on the institutional store or personal website) prior to and during the review process, conducted by the journal, as this may lead to a productive discussion and a large number of references to this work. (See The Effect of Open Access.)

How to Cite

[1]
Zuyeva, O. 2026. Old Belarusian encyclicals of the 16 th–17 th centuries: evolution of church religious epistolary communications. Journal of the Belarusian State University. Philology. 1 (May 2026), 66–77. DOI:https://doi.org/10.33581/2521-6775-2026-1-%p.