Дыяхранічныя адрозненні ў мастацкай рэпрэзентацыі камунікацыі (на матэрыяле рускіх і амерыканскіх апавяданняў мяжы XIX–XX і XX–XXI стст.)

Аўтары

  • Аляксандра Паўлаўна Мерчы Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Рэспубліка Беларусь

Ключавыя словы:

межличностная коммуникация, наррация, прямая речь, свернутая речь, рассказ, диахрония, повествование от первого лица, повествование от третьего лица

Анатацыя

На матэрыяле 24 рускіх і амерыканскіх апавяданняў мяжы XIX–XX і XX–XXI стст. з прыкладна аднолькавым аб'ёмам аповеду ад першай і трэцяй асобы даследаваны колькасныя суадносіны ў тэкставай тканіне твораў такіх кампанентаў, як нарацыя (аўтарскі аповед) і камунікацыя персанажаў, прадстаўленая ў выглядзе простай мовы альбо пераказвання наратара (больш ці менш згорнутае маўленне). Вызначана, што сярэдняя ўдзельная вага камунікатыўнага кампанента ў разгледжаных апавяданнях на працягу ХХ ст. уяўляла сабой пэўную канстанту, запаўняючы прыблізна чвэрць аб'ёму твора. Сярэдняя ўдзельная вага простай мовы ў камунікатыўным кампаненце зменшылася на 1,5 %, што сведчыць пра зніжэнне вобразнасці ў рэпрэзентацыі зносін. Адзначана, што дысперсія адрозненняў ва ўдзельнай вазе камунікатыўнага кампанента апавяданняў за стагоддзе істотна павысілася: у апавяданнях мяжы XIX–XX стст. яна складае 11,1–70,5 %, у тэкстах мяжы XX–XXI стст. – роўная 9,2–44,9 %, што гаворыць пра павелічэнне разнастайнасці апавяданняў у аспекце рэпрэзентацыі камунікацыі. Выяўлена, што ў творах мяжы XX–XXI стст., аповед у якіх вядзецца ад першай асобы, у пэўнай ступені вырасла ў параўнанні з апавяданнямі мяжы XIX–XX стст. сярэдняя ўдзельная вага простай мовы ў складзе камунікатыўнага кампанента (з 75,7 да 77,8 %), у чым можна бачыць кампенсацыю непаўнаты рэпрэзентацыі камунікацыі ў згорнутым пераказе з дапамогай больш сканцэнтраванага адлюстравання некаторых важных сцэн зносін персанажаў у простай мове. Сцвярджаецца, што ў апавяданнях, напісаных ад трэцяй асобы, за стагоддзе павялічылася сярэдняя ўдзельная вага згорнутага маўлення (з 13,6 да 19,3 %) і нарацыі (з 65,7 да 77,0 %): аўтары мяжы ХХ–ХХІ стст . больш сцісла перадаюць маўленне герояў, але больш поўна інтэрпрэтуюць расказанае, адмаўляючыся ў рэпрэзентацыі зносін герояў ад «дакументальнасці» простай мовы.

Біяграфія аўтара

  • Аляксандра Паўлаўна Мерчы, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Рэспубліка Беларусь

    аспірантка кафедры тэарэтычнага і славянскага мовазнаўства філалагічнага факультэта. Навуковы кіраўнік – доктар філалагічных навук, прафесар Н. Б. Мячкоўская

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. [Bakhtin M. M.], Voloshinov V. N. Marksizm i filosofiya yazyka. Osnovnye problemy sotsiologicheskogo metoda v nauke o yazyke [Marxism and the Philosophy of Language. Basic problems of the sociological method in the science of language]. Leningrad, 1930 (in Russ.).
  2. Vinogradov V. V. Yazyk literaturno-khudozhestvennogo proizvedeniya [The language of work of art]. In: Vinogradov V. V. Izbrannye trudy. O yazyke khudozhestvennoi prozy. Moscow, 1980. P. 56 –97 (in Russ.).
  3. Bakhtin M. M. Problemy poetiki Dostoevskogo [Problems of Dostoevsky’s Poetics]. 2nd ed. Moscow, 1963 (in Russ.).
  4. Bakhtin M. M. Estetika slovesnogo tvorchestva [The Aesthetics of Verbal Art]. Moscow, 1979 (in Russ.).
  5. Lotman Y. M. Struktura khudozhestvennogo teksta [The structure of the artistic text]. Moscow, 1970 (in Russ.).
  6. Uspenski B. A. Poetika kompozitsii (struktura khudozhestvennogo teksta i tipologiya kompozitsionnoi formy) [The poetics of composition (The structure of the artistic text and the typology of a compositional form)]. Moscow, 1970 (in Russ.).
  7. Schmid V. Narratologiya [Naratology]. 2nd ed. Moscow, 2008 (in Russ.).
  8. Paducheva E. V. Semantika narrativa [The semantics of narrative]. In: Semanticheskie issledovaniya: semantika vremeni i vida v russkom yazyke, semantika narrativa. Moscow, 1996. P. 193– 404 (in Russ.).
  9. Glovinskaya M. Y. Semantika glagolov rechi s tochki zreniya teorii rechevykh aktov [The semantics of the verbs of speech from the point of view of the theory of speech acts]. In: Russkii yazyk v ego funktsionirovanii. Kommunicativno-pragmaticheskiy aspect. Moscow, 1993. P. 158 –217 (in Russ.).
  10. Gindin S. I. Rechevye deistviya i rechevye proizvedeniya [Speech acts and speech events]. In: Logicheskij analiz yazyka. Yazyk rechevykh dejstvij. Moscow, 1994. P. 59 – 63 (in Russ.).
  11. Russkaya grammatika [Russian grammar] : in 2 vol. Moscow, 1980. Vol. 2 : Sintaksis.
  12. Mechkovskaya N. B., Kazankova E. A. The communicative parts of the heroes and the narrator’s concern in semiotics of the artistic prose. Prz. Wschodnioeuropejski. 2010. No. 1. P. 447– 475 (in Russ.).
  13. Atarova K. N., Lesskis G. A. Semantika i struktura povestvovaniya ot pervogo litsa v khudozhestvennoi proze [The semantics and the structure of 1-person narrative in the artistic prose]. Izv. Akad. nauk SSSR. Ser. literatury i yazyka. 1976. Vol. 35, No. 4. P. 343–356 (in Russ.).

Downloads

Апублікавана

2019-02-07

Выпуск

№ 1 (2017): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія

Раздзел

Мовазнаўства

License

Аўтары, публікуюцца ў дадзеным часопісе, згаджаюцца з наступным:

  1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на працу і прадастаўляюць часопісу права першай публікацыі працы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).
  2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, якія тычацца неэксклюзіўнага распаўсюджвання версіі працы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыю ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.
  3. Аўтары маюць права размяшчаць іх працу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да пачатку і падчас працэсу разгляду яе дадзеным часопісам, паколькi гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную працу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Мерчы, А.П. 2019. Дыяхранічныя адрозненні ў мастацкай рэпрэзентацыі камунікацыі (на матэрыяле рускіх і амерыканскіх апавяданняў мяжы XIX–XX і XX–XXI стст.). Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія. 1 (Feb. 2019), 73–83.