Тэматычная арганізацыя лексіка-фразеалагічнага поля метамоўных абазначэнняў у рускай і англійскай мовах

Аўтары

  • Марына Сцяпанаўна Гутоўская Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь

Ключавыя словы:

лексико-фразеологическое поле, метаязыковые номинативные единицы, различия между лексикой и фразеологией в выражении понятийных и эмотивных значений

Анатацыя

У рускай і англійскай мовах вылучаны тэматычныя макра- і мікрагрупы метамоўнага (звязанага з мовай і маўленнем) поля і вызначана ўдзельная вага макрагруп у полі, акрэслены суадносіны ў групах лексем і фразем, выяўлены заканамернасці прэзентацыі метамоўнай сферы ў лексіцы і фразеалогіі. Высветлена, што асноўныя напрамкі семантычнага разгортвання поля – тэхнічны (утвораны макрагрупай ‘базавыя складнікі камунікацыі’) і псіхалагічны (рэпрэзентаваны макрагрупамі ‘ілакутыўныя характарыстыкі маўленчых актаў’ і ‘асобасна арыентаваныя ўласцівасці маўленчых твораў’) – ураўнаважаны па колькасці намінатыўных адзінак, якія іх маніфестуюць, што сведчыць пра роўную значнасць тэхнічнага і псіхалагічнага складнікаў камунікацыі. Адзначана, што характар адносін паміж намінатыўнымі адзінкамі ў вылучаных групах неаднолькавы і залежыць ад уласцівасцей названых імі сутнасцей: групы абазначэнняў кагнітыўна значных феноменаў прадстаўлены шэрагамі сінанімічных (у рознай ступені) адзінак, групы найменняў культурна маркіраваных з’яў – аб’яднаннямі семантычна менш цесна звязаных паміж сабой адзінак. Паказана, што функцыі лексем і фразем па выражэнні метамоўнай семантыкі размежаваны: галоўным чынам лексемамі перадаюцца агульныя паняційныя значэнні (у матэрыялах абедзвюх моў сярод намінатыўных адзінак з агульным паняційным значэннем працэнт лексем у пяць разоў вышэйшы за працэнт фразем), пераважна фраземамі – прыватныя паняційныя значэнні (працэнт фразем у паўтара разу вышэйшы за працэнт лексем). Зроблена выснова пра тое, што ў мове замацавана сувязь паміж тыпам наяўных у свядомасці чалавека ўяўленняў і пажаданым спосабам іх моўнага выражэння: агульнапаняційны змест абазначаецца пераважна шляхам прамых і нейтральных аднаслоўных найменняў, больш прыватныя паняцці – пры дапамозе прамых (неідыяматычных) і нейтральных (неэкспрэсіўных, безацэначных) састаўных намінацый, эматыўныя значэнні – з дапамогай пераносных і экспрэсіўна-ацэначных састаўных назваў.

Біяграфія аўтара

  • Марына Сцяпанаўна Гутоўская, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь

    кандыдат філалагічных навук, дацэнт; дактарант кафедры тэарэтычнага і славянскага мовазнаўства філалагічнага факультэта

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Saussure F. [Course in general linguistics]. In: Saussure F. Trudy po yazykoznaniyu [Works on linguistics]. Moscow, 1977. P. 31‒285 (in Russ.).
  2. Kuznetsov A. M. [Field]. In: Yazykoznanie. Bolʼshoi entsiklopedicheskii slovarʼ [Linguistics Big encyclopedic dictionary]. Moscow, 1998. P. 380‒381 (in Russ.).
  3. Apresyan Y. D. [The image of the person according to linguistic data: an attempt of systematic description]. Vopr. yazykozn. [Probl. of linguist.]. 1995. No. 1. P. 37‒67 (in Russ.).
  4. Postovalova V. I. [World image in human life and activities]. In: Rolʼ chelovecheskogo faktora v yazyke: yazyk i kartina mira [The role of the human factor in language: language and the world image]. Moscow, 1988. P. 8‒69 (in Russ.).
  5. Ullmann S. [Semantic universals]. In: Novoe v lingvistike [New in linguistics]. Moscow, 1970. Issue 5 [Language universals]. P. 250–299 (in Russ.).
  6. Gutovskaya М. S. [Phraseological semantic field in contrastive cognitive linguistic study: directions and method of research]. Respectus Philologicus. 2014. No. 25 (30). P. 31‒52 (in Russ.).
  7. Gutovskaya M. S. Semantic structures of the phraseological field ‘arguing’ in the Russian and English languages. Vesnik BDU. Ser. 4, Filalogija. Zhurnalistyka. Pedagogika. 2012. No. 1. P. 32‒40 (in Russ.).
  8. Rayhshteyn A. D. [Comparative analysis of German and Russian phraseology]. Moscow : Vyssh. shk., 1980 (in Russ.).
  9. Mokienko V. M. [Slavic phraseology]. Moscow : Vyssh. shk., 1989 (in Russ.).
  10. Soloduho E. M. [The Theory of phraseological convergence: a case study of Slavic, Germanic, and Romance languages]. Moscow : Izdatelʼstvo LKI, 2008 (in Russ.). 11. Shamanova M. V. [Lexical-phraseological field ‘communication’ in the modern Russian language] : diss. abstr. … PhD (philo- logy) : 10.02.01. Voronezh, 2000 (in Russ.).
  11. Popova Z. D., Sternin I. A. [Lexical system of language: internal organisation, categorical framework and study methods]. Moscow, 2011 (in Russ.).
  12. Gutovskaya M. S. Grammatical structure of the metalanguage lexical-phraseological field in the Russian and English langua- ges. J. Belarus. State Univ. Philol. 2017. No. 2. P. 58‒71 (in Russ.).
  13. Shannon C. E., Weaver W. The mathematical theory of communication. Urbana : Univ. of Illions Press, 1949.
  14. Jakobson R. Linguistics and Poetics. In: Style in Language. Cambridge ; Massachusetts, 1960. P. 350–377.
  15. Mechkovskaya N. B. [General linguistics. Structural and social typology of languages]. Minsk : Amalfeya, 2000 (in Russ.).
  16. Mechkovskaya N. B. [Philosophy of language and communication]. Moscow : FLINTA : Nauka, 2017 (in Russ.).

Downloads

Апублікавана

2019-02-28

Выпуск

№ 1 (2018): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія

Раздзел

Мовазнаўства

License

Аўтары, публікуюцца ў дадзеным часопісе, згаджаюцца з наступным:

  1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на працу і прадастаўляюць часопісу права першай публікацыі працы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).
  2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, якія тычацца неэксклюзіўнага распаўсюджвання версіі працы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыю ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.
  3. Аўтары маюць права размяшчаць іх працу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да пачатку і падчас працэсу разгляду яе дадзеным часопісам, паколькi гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную працу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Гутоўская, М.С. 2019. Тэматычная арганізацыя лексіка-фразеалагічнага поля метамоўных абазначэнняў у рускай і англійскай мовах. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія. 1 (Feb. 2019), 49–65.