Матыў як формула вобразна-паэтычнага перажывання рэчаіснасці: метадалогія А. М. Весялоўскага ў сучасным шэкспіразнаўстве

Аўтары

  • Наталля Станіславаўна Зелязінская Беларускi дзяржаўны ўнiверсiтэт, пр. Незалежнасцi, 4, 220030, г. Мiнск, Беларусь https://orcid.org/0000-0002-2018-1959

Ключавыя словы:

матыў, матыўны аналіз, параўнальны аналіз, гісторыя ідэй, кантэкст, А. М. Весялоўскі, У. Шэкспір

Анатацыя

Пастуліруецца неабходнасць сінтэтычнага падыходу да метадалогіі даследавання матывікі творчасці У. Шэкспіра як аўтара, чыя творчасць, па-першае, значна аддалена ад нас у часавых, прасторавых і ментальных адносінах, па-другое, увабрала ў сябе ідэі часу і адлюстравала іх у найбольш эстэтычна значнай для нашчадкаў форме, у параўнанні з якой традыцыйна спазнаюцца іншыя творы эпохі. Адсюль вынікае неабходнасць сумяшчэння матыўнага і параўнальнага аналізу, а таксама метаду гісторыі ідэй, што можна назіраць у артыкулах і нататках А. М. Весялоўскага, якія і паслужылі тэарэтычнай базай даследавання. У працах вучонага матыў разглядаецца як самая простая апавядальная паўтаральная адзінка, частка літаратурнай традыцыі і мастацкае ўвасабленне пэўнай культурнай ідэі. Асаблівая ўвага ў артыкуле надаецца гісторыі ідэй (ідэалаў ‒ у тэрміналогіі Весялоўскага). Сучаснае літаратуразнаўства (у прыватнасці, шэкспіразнаўства) перажывае рост цікавасці да гісторыі ідэй і сінтэзу метадаў. Артыкул дэманструе, што гэты ракурс ужо быў зададзены працамі А. М. Весялоўскага і мае глыбокія карані. Вяртанне ўвагі да работы «Гістарычная паэтыка» ў тым выглядзе, у якім яна задумвалася навукоўцам, дэманструе яе метадалагічную і тэарэтычную актуальнасць для сучаснага этапу развіцця гуманітарных ведаў. Апісаная ў артыкуле метадалогія можа быць паспяхова прыменена ў даследаванні канкрэтных літаратурных матываў, што было апрабавана, у прыватнасці, на матыве самагубства ў творчасці У. Шэкспіра.

Біяграфія аўтара

  • Наталля Станіславаўна Зелязінская, Беларускi дзяржаўны ўнiверсiтэт, пр. Незалежнасцi, 4, 220030, г. Мiнск, Беларусь

    старшы выкладчык кафедры тэорыі і практыкі перакладу факультэта сацыякультурных камунікацый. 

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Anichkov EV. [Historical poetics of A. N. Veselovsky]. Voprosy teorii i psikhologii tvorchestva. 1911;2:84‒139. Russian.
  2. Gacak VM. A. N. [The academician A. N. Veselovsky as the founder of the historical poetics (to the 150th anniversary of the birth)]. Vestnik Akademii nauk SSSR. 1988;9:121‒130. Russian.
  3. Gusev VE. [A. N. Veselovsky and the problems of folklore studies]. Izvestiya Akademii nauk SSSR. 1957;16(2):114‒128. Russian.
  4. Eremina VI. [Problems of historical poetics in the legacy of A. N. Veselovsky]. Russkii fal’klor. 1979;19:126‒146. Russian.
  5. Lihachev DS. Istoricheskaya poetika russkoi literatury [The historical poetics of Russian literature]. Saint Petersburg: Aleteiya; 1997. 508 p. Russian.
  6. Putilov BN. [Veselovsky and the problem of the folk motif]. In: Zaborov PR, editor. Nasledie Aleksandra Veselovskogo. Issledovaniya i materialy [Legacy of Alexander Veselovsky. Research and materials]. Saint Petersburg: Nauka; 1992. p. 74‒86. Russian.
  7. Silantyev IV. Teoriya motiva v otechestvennom literaturovedenii i fol’kloristike: ocherk istoriografii [The theory of motif in the Russian literature and folklore studies: a historiographic essay]. Novosybirsk: Publishing House of the IDMI; 1992. p. 74‒86. Russian.
  8. Shishmarev VF. [Alexander Veselovsky and his critics]. Oktyabr’. 1947;12:174‒182. Russian.
  9. Meletinsky EM. [«Historical poetics» by A. N. Veselovsky and the problem of the origin of narrative literature]. In: Khrapchenko MB, Berdnikov GP, Gei NK, Bocharov SG, Podgaetskaya IYu, editors. Istoricheskaya poetika. Itogi i perspektivy izucheniya [Historical poetics. Results and perspectives of the study]. Мoscow: Nauka; 1986. p. 25‒52. Russian.
  10. Toporkov AL. Teoriya mifa v russkoi filologicheskoi nauke XIX veka [The theory of myth in Russian philological science of the 19th century]. Moscow: Indrik; 1997. 456 p. Russian.
  11. Azadovsky MK. [A. N. Veselovsky as a researcher of folklore]. Izvestiya Akademii nauk SSSR. 1938;4:85‒119. Russian.
  12. Govenko TV. Fol’kloristicheskie raboty akademika A. N. Veselovskogo na nemetskom yazyke: Aspekty razvitiya kontseptual’no-analiticheskikh podkhodov i vklad v rossiiskuyu i mezhdunarodnuyu nauku [Folkloristic works by the academician A. N. Veselovsky in the German language: aspects of the conceptual analytical approaches and the conrtibution in the Russian and internation science; dissertation]. Moscow: A. M. Gorky Institute of World Literature, Russian Academy of Sciences; 2000. 122 p. Russian.
  13. Gorsky IK. Aleksandr Veselovskii i sovremennost’ [Alexander Veselovsky and the present]. Мoscow: Nauka; 1975. 239 p. Russian
  14. Zhyrmunsky VM. [Comparative literary studies and the problem of literary influences]. Izvestiya Akademii nauk SSSR. 1936;3:383‒403. Russian.
  15. Pluhanov MB. [Veselovsky as a researcher of the forms of the historical conscience]. In: Zaborov PR, editor. Nasledie Aleksandra Veselovskogo. Issledovaniya i materialy [Legacy of Alexander Veselovsky. Research and materials]. Saint Petersburg: Nauka; 1992. p. 40‒55. Russian.
  16. Shaitanov IO. Komparativistika i/ili poetika. Angliiskie syuzhety glazami istoricheskoi poetiki [Comparative studies and/or poetics. English plots from the view of historical poetics]. Мoscow: Publishing House of the Russian State University for the Humanities; 2010. 656 p. Russian.
  17. Propp VY. Morfologiya skazki [Morphology of a fairy tale]. Leningrad: Akademiya; 1929. 152 p. Russian.
  18. Veselovski AN. [Poetics of plots]. In: Veselovski AN. Izbrannoe. Istoricheskaya poetika [Selected works. Historical poetics]. Moscow: ROSSPEN; 2006. p. 535–573.
  19. Тamarchenko ND. [The motif of crime and punishment in Russian literature introduction in the problem]. In: Romodanovskaya EK, editor. Materialy k slovaryu syuzhetov i motivov russkoi literatury. Syuzhet i motiv v kontekste traditsii. Vypusk 2 [Мaterials for the dictionary of plots and motifs of Russian literature. Plot and motif in the context of the tradition. Issue 2]. Novosibirsk: Siberian Branch of the Russian Academy of Sciences; 1998. p. 38–48. Russian.
  20. Bem A. [To the clarification of historical and literary concepts]. Izvestiya Otdeleniya russkogo yazyka i literatury Akademii nauk. 1919;23(1):225–245. Russian.
  21. Beletsky AI. V masterskoi khudozhnika slova [In the artist’s workshop of words]. Moscow: Vysshaya shkola; 1989. 160 p. Russian.
  22. Silantyev IV. Poetika motiva [The poetics of the motif]. Moscow: Yazyki slavyanskoi kul’tury; 2004. 296 p. Russian.
  23. Meletinsky EM. [The semantic organization of mythological narrative and the problem of creating a semiotic index of motives and plots]. Uchenye zapiski Tartuskogo gosudarstvennogo universiteta. 1983;635:115–125. Russian.
  24. Gasparov ML. [From observations of the motive structure of the novel by M. A. Bulgakov «The Master and Margarita»]. In: Gasparov ML. Literaturnye leitmotivy. Ocherki po russkoi literature XX veka [Literary motifs. Essays on Russian literature of the 20th century]. Moscow: Nauka; 1993. p. 28–83. Russian.
  25. Bakhtin MM. Estetika slovesnogo tvorchestva [The aesthetics of the speech creativity]. Moscow: Iskusstvo; 1979. 424 p. Russian.
  26. Veselovski AN. [Notes and doubts about the comparative study of the medieval epic (concerning Italian fairy tales)]. In: Veselovski AN. Izbrannoe. Na puti k istoricheskoi poetike [Selected works. Towards historical poetics]. Moscow: Avtokniga; 2010. p. 79–166. Russian.
  27. Veselovski AN. [Comparative mythology and its method]. In: Veselovski AN. Izbrannoe. Na puti k istoricheskoi poetike [Selected works. Towards historical poetics]. Moscow: Avtokniga; 2010. p. 167–211. Russian.
  28. Veselovski AN. [About the Romano-Germanic circle in Saint Petersburg and its possible tasks]. In: Veselovski AN. Izbrannoe. Na puti k istoricheskoi poetike [Selected works. Towards historical poetics]. Moscow: Avtokniga; 2010. p. 212–223. Russian.
  29. Veselovski AN. [Note. (New Journal of Comparative Literary History)]. In: Veselovski AN. Izbrannoe. Na puti k istoricheskoi poetike [Selected works. Towards historical poetics]. Moscow: Avtokniga; 2010. p. 224–234. Russian.
  30. Lovejoy AO. The great chain of deing a study of the history of an idea. Cambridge: Harvard University press; 1936. 382 p. Russian edition: Lovejoy AO. Velikaya tsep’ bytiya. Istoriya idei. Safronov-Antomoni V, translator. Moscow: Dom intellektual’noi knigi; 2001. 376 p.
  31. Shamshurin VI. [School of intellectual history]. In: Levit SYa, editor. Kul’turologiya. Entsiklopediya. Tom 2 [Culturology. Encyclopedia. Volume 2]. Moscow: ROSSPEN; 2007. p. 981. Russian.
  32. Fevre L. Kategorii srednevekovoi kul’tury [Fights for the story]. Moscow: Nauka; 1991. 635 p. Russian.
  33. Gurevich AY. Kategorii srednevekovoi kul’tury [Categories of medieval culture]. Moscow: Iskusstvo; 1984. 350 p. Russian.
  34. Greenblatt S. Renaissance self-fashioning. From more to Shakespeare. Chicago: Chicago UP; 1980. 321 p.
  35. Shaitanov IO. [«Household» story]. Voprosy literatury. 2002;2:3‒24. Russian.
  36. Braudel F. Les structures du quotidian. Volume 1. Civilisation matérielle, économie et capitalisme, XV–XVIII siècles. Paris: Armand Colin; 1979. 544 p. Russian edition: Braudel F. Struktury povsednevnosti: vozmozhnoe i nevozmozhnoe. Tom 1. Material’naya tsivilizatsiya, ekonomika i kapitalizm, ХV–ХVIII vv. Kubbel LE, translator; Afanasiev YuN, editor. Moscow: Ves’ mir; 2006. 592 p.
  37. Aries F. Chelovek pered litsom smerti [Man in the face of death]. Ronin VK, translator; Obolenskaya SV, editor. Moscow: Progress; 1992. 528 p. Russian.
  38. Lotman UM. [Death as a plot issue]. In: Koshelev AD, compiler. Yu. M. Lotman i tartusko-moskovskaya semioticheskaya shkola [Yu. M. Lotman and the Tartu-Moscow semiotic school]. Moscow: Gnosis; 1994. p. 417‒430. Russian.
  39. Skinner Q. Regarding method. Cambridge: Cambridge University Press; 2002. 226 p.
  40. Wilson FP. Elizabethan and Jacobean. Oxford: Clarendon Press; 1999. 143 p.
  41. Veselovski AN. [From the notebook «Adnotationes». (From the diary of a man seeking a path)]. In: Veselovski AN. Izbrannoe. Na puti k istoricheskoi poetike [Selected works. Towards historical poetics]. Moscow: Avtokniga; 2010. p. 36–38. Russian.
  42. Veselovski AN. [On the method and tasks of the history of literature as a science. Introductory lecture to the course on the history of general literature delivered at the Imperial Saint Petersburg University on 1870 October 5]. In: Veselovski AN. Izbrannoe. Na puti k istoricheskoi poetike [Selected works. Towards historical poetics]. Moscow: Avtokniga; 2010. p. 9–26. Russian.
  43. Zhirmunsky VM. [Unpublished chapter from A. Veselovsky’s historical poetics]. Russkaya literatura. 1959;2:176–180. Russian.
  44. Shaitanov IO. [Has historical poetics been completed]. In: Shaitanov IO. Komparativistika i/ili poetika. Angliiskie syuzhety glazami istoricheskoi poetiki [Comparative studies and/or poetics. English plots from the view of historical poetics]. Мoscow: Publishing House of the Russian State University for the Humanities; 2010. p. 35‒86. Russian.
  45. Veselovski AN. Iz istorii razvitiya lichnosti. Zhenshchina i starinnye teorii lyubvi [From the history of personality development. Woman and old theories of love]. Saint Petersburg: Typography by Suvorin; 1912. 96 p.
  46. Тupa VI. [About the scientific status of the historical poetics]. In: Tselostnost’ literaturnogo proizvedeniya kak problema istoricheskoi poetiki [The integrity of a literary work as a problem of historical poetics]. Кemerovo: Kemerovo State University; 1986. p. 3‒8. Russian.
  47. Shaitanov IO. Myslyashchaya muza. Otkrytie prirody v poezii XVIII v. [The thinking muse: the discovery of nature in 18th century poetry]. Moscow: Prometei; 1989. 257 p. Russian.
  48. Polovinkina OI. [About this book]. In: Polovinkina OI, editor. Noscere est comparare. Komprativistika v kontekste istoricheskoi poetiki [Noscere est comparare. Comparative studies in the context of historical poetics]. Moscow: Publishing House of the Russian State University for the Humanities; 2017. p. 9–10. Russian.
  49. Gugnin AA. [Two literary studies with a methodological bias: 1. The ideas of cosmic universalism among Goethe and the Jena romantics in the light of the concept of the noosphere by V. I. Vernadsky (several theses). 2. Globalization, postmodernism and the modern literary process: (a few general points)]. In: Kudryavtseva TV, editor. Nemetskoyazychnaya literatura: Edinstvo v mnogoobrazii. Sbornik statei k 75-letiyu professora Vladimira Denisovicha Sedel’nika [German-language literature: unity in diversity. Collection of articles on the 75th anniversary of Professor Vladimir Denisovich Sedelnik]. Moscow: A. M. Gorky Institute of World Literature, Russian Academy of Science; 2010. p. 413‒431. Russian.
  50. Gugnin AA. [Historical and contextual approach to the study of national literature (on the example of the history of Serboluga literature)]. In: Gugnin AA, editor. Belorussko-russko-pol’skoe sopostavitel’noe yazykoznanie i literaturovedenie. Tezisy prepodavatelei PGU – uchastnikov Pyatoi mezhdunarodnoi nauchnoi konferentsii; 25 –27 maya 2000 g.; Vitebsk, Belarus [Belorussian-Russian-Polish comparative linguistics and literary criticism. Abstracts of teachers of Polack State University – participants of the Fifth International Scientific Conference; 2000 May 25–27; Viciebsk, Belarus]. Navapolack: [s. n.]; 2000. p. 3‒5. Russian.
  51. Gugnin AA. Serboluzhitskaya literatura XX veka v slavyansko-germanskom kontekste [Serboluzhitsky literature of the 20th century in the Slavic-German context]. Moscow: Indrik; 2001.180 p. Russian.
  52. Gugnin AA. [The poem by L. Uland «Miscavige» in the context of German political poetry of the 1830s: several empirical and methodological theses on the problem of mass and non-mass consciousness]. In: Musienko SF, editor. Tvorchestvo Adama Mitskevicha i sovremennaya mirovaya kul’tura [The work of Adam Mickiewicz and modern world culture]. Hrodna: Lamark; 2010. p. 124‒131. Russian.
  53. Baldwin TW. William Shakespere’s small Latine & lesse Greeke. Urbana: University of Illinois Press; 1944. 774 p.
  54. Monsarrat G. Les Theme stoiciens dans la literature de la Renaissance anglaise. Lille: Universite de Lille III; 1975. 744 p.
  55. Lisovich II. Skal’pel’ razuma i kryl’ya voobrazheniya. Nauchnye diskursy v angliiskoi kul’ture rannego Novogo vremeni [The scalpel of the mind and the wings of the imagination. Scientific discourses in early modern English culture]. Moscow: Publishing House of the Higher School of Economics; 2015. 440 p. Russian.
  56. Bate J. Shakespeare and Ovid. Oxford: Clarendon Press: 1993. 292 p.
  57. Lisovich II. The Shakespearean sphere and heterogeneity of the cultural space. Znanie. Ponimanie. Umenie. 2015;3:307‒313. Russian. DOI: 10.17805/zpu.2015.3.26.
  58. Daniel D. The melancholy assemblage. Affect and epistemology in the English Renaissance. New York: Fordham University Press; 2013. 309 p.
  59. Repina LP. Contexts of intellectual history. Dialogue with Time. Intellectual History Review. 2008;25(1):5‒11. Russian.
  60. Makhlin VL. Vtoroe soznanie: podstupy k gumanitarnoi epistemologii [Second consciousness: approaches to humanitarian epistemology]. Moscow: Znak; 2009.632 p. Russian.

Downloads

Апублікавана

2020-12-11

Выпуск

№ 3 (2020): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія

Раздзел

Літаратуразнаўства

License

Аўтары, публікуюцца ў дадзеным часопісе, згаджаюцца з наступным:

  1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на працу і прадастаўляюць часопісу права першай публікацыі працы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).
  2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, якія тычацца неэксклюзіўнага распаўсюджвання версіі працы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыю ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.
  3. Аўтары маюць права размяшчаць іх працу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да пачатку і падчас працэсу разгляду яе дадзеным часопісам, паколькi гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную працу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Зелязінская, Н.С. 2020. Матыў як формула вобразна-паэтычнага перажывання рэчаіснасці: метадалогія А. М. Весялоўскага ў сучасным шэкспіразнаўстве. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія. 3 (Dec. 2020), 5–19.