Багемізмы ў старабеларускім літаратурным помніку «Аповесць пра Таўдала-рыцара»

Аўтары

  • Ганна Віктараўна Алексяевіч Центр исследований белорусской культуры, языка и литературы НАН Беларуси, ул. Сурганова, 1, корп. 2, 220072, г. Минск, Беларусь https://orcid.org/0000-0003-2950-9890

Ключавыя словы:

старабеларуская мова, старачэшская мова, іншаславянскія запазычанні, багемізм, паланізм, царкоўнаславянізм (стараславянізм)

Анатацыя

Даследаванне чэшскага моўнага ўплыву на старабеларускую пісьменнасць мае два асноўныя кірункі: вывучэнне багемізмаў у кантэксце чэшска-польска-старабеларускіх моўных узаемаадносін перыяду XIV–XVIII стст. і аналіз старабеларускіх пісьмовых помнікаў, якія з’яўляюцца перакладамі старачэшскіх рэдакцый. Першы кірунак даследавання ўлічвае ролю польскай мовы як пасрэдніка ў працэсе засваення багемізмаў старабеларускай пісьменнасцю, адпаведна, шлях пранікнення чэшскіх запазычанняў у старабеларускую мову быў непрамым. Другі кірунак арыентаваны на вывучэнне багемізмаў, якія былі непасрэдна запазычаны са старачэшскіх крыніц. Вядома, што некаторыя старабеларускія помнікі, сярод якіх біблейскія пераклады Ф. Скарыны, «Сказанне пра Сівілу-прарочыцу», «Песня песняў» з рукапісу 588 Сінадальнага зборніка, «Аповесць пра Таўдала-рыцара», «Кніга Тавіта», узыходзяць да чэшскіх рэдакцый. Багемізмы, выяўленыя ў названых помніках, з’яўляюцца прамымі запазычаннямі чэшскага паходжання. Разглядаецца адзін з такіх старабеларускіх помнікаў – «Аповесць пра Таўдала-рыцара». Увага скіравана галоўным чынам на падрабязны этымалагічны аналіз багемізмаў, якія захаваліся ў тэксце (вражделникъ, горкость, мръха, ѡскварокъ, повлаць, прелишь, штиръ). Адзначаюцца таксама іншыя славянскія запазычанні – паланізмы і царкоўнаславянізмы (стараславянізмы). Атрыманыя вынікі паглыбляюць праблематыку міжславянскага моўнага ўзаемадзеяння, у прыватнасці чэшскага моўнага ўплыву на старабеларускую пісьменнасць.

Біяграфія аўтара

  • Ганна Віктараўна Алексяевіч, Центр исследований белорусской культуры, языка и литературы НАН Беларуси, ул. Сурганова, 1, корп. 2, 220072, г. Минск, Беларусь

    кандыдат філалагічных навук; малодшы навуковы супрацоўнік сектара этналінгвістыкі і фальклору аддзела славістыкі і тэорыі мовы Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Brückner A. Die Visio Tundali in Böhmischer und Russischer Übersetzung. Archiv für Slavische Philologie. 1891;13:199–212.
  2. Karskii YF. Trudy po belorusskomu i drugim slavyanskim yazykam [Works on Belarusian and other Slavic languages]. Moscow: Izdatel’stvo Akademii nauk SSSR; 1962. 712 p. Russian.
  3. Karskiі YF. Belorusy. Tom 3. Ocherki slovesnosti belorusskago plemeni. Chast’ 2. Staraya zapadno-russkaya pis’mennost’ [Belarusians. Volume 3. Sketches of the Belarusian tribe’s vocabulary. Part 2. Old West Russian scripts]. Petrograd: 12-ya gosudarstvennaya tipografiya; 1921. 246 p. Russian.
  4. Florovskii GV. Chekhi i vostochnye slavyane. Ocherki po istorii cheshsko-russkikh otnoshenii (X–XVIII vv.). Tom 2 [Bohemia and the East Slavs. Essays on the history of Czech-Russian relations (10th–18th centuries). Volume 2]. Praha: Slovansky ustav; 1947. 548 p. Russian.
  5. Kipel’ Z. [Belarusian translated literature of the 15th–16th centuries as a bridge between East and West]. In: Konan UM, editor. Belarus’ pamizh Ushodam i Zahadam: prablemy mizhnacyjanal’naga, mizhrjeligijnaga i mizhkul’turnaga wzaemadzejannja, dyjalogu i sintjezu: matjeryjaly II Mizhnarodnaga kangrjesa belarusistaw; maj 1995 g.; Minsk, Belarus’. Chastka 2 [Belarus between East and West: the problems international, interreligious and intercultural interaction, dialogue and synthesis: materials 2nd International congress of belarusists; 1995 May; Minsk, Belarus. Part 2]. Minsk: Nacyjanal’ny navukova-asvetnicki cjentr imja F. Skaryny; 1997. p. 175–181. Belarusian.
  6. Kipel’ Z. [The fate of the Belarusian «Book of Taudal the knight» in the light of Belarusian-Western Slavonic relations]. In: Konan U, editor. Skarynaznawstva, knigaznawstva, litaraturaznawstva [Skarynology, book and literary studies]. Minsk: Belaruski knigazbor; 2001. p. 140–143. Belarusian.
  7. Turilov AA. [Translations from Latin and West Slavic by Ukrainian-Belarusian scribes in the 15th and early 16th centuries]. In: Shchapov YaN, Fal’kovich SM, Shchaveleva NI, editors. Kul’turnye svyazi Rossii i Pol’shi, XI–XX vv.: materialy konferentsii Komissii istorikov Rossii i Pol’shi; 1996 g.; Moskva, Rossiya [Cultural ties between Russia and Poland, 11th – 20‑ centuries: the materials of the conference of the Commission of Historians of Russia and Poland; 1996; Moscow, Russia]. Moscow: URSS; 1998. p. 58–68. Russian.
  8. Verkholantsev J. Ruthenica Bohemica: ruthenian translations from Czech in the Grand Duchy of Lithuanian and Poland. Wien: Lit Verlag; 2008. 215 p.

Downloads

Апублікавана

2021-11-11

Выпуск

№ 3 (2021): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія

Раздзел

Мовазнаўства

License

Аўтары, публікуюцца ў дадзеным часопісе, згаджаюцца з наступным:

  1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на працу і прадастаўляюць часопісу права першай публікацыі працы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).
  2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, якія тычацца неэксклюзіўнага распаўсюджвання версіі працы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыю ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.
  3. Аўтары маюць права размяшчаць іх працу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да пачатку і падчас працэсу разгляду яе дадзеным часопісам, паколькi гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную працу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Алексяевіч, Г.В. 2021. Багемізмы ў старабеларускім літаратурным помніку «Аповесць пра Таўдала-рыцара». Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія. 3 (Nov. 2021), 77–84.