Культура шарападобных амфар на тэрыторыі Заходняга Палесся: гісторыя вывучэння і сучасны стан даследаванняў

Аўтары

  • Аляксандра Уладзіміраўна Вайтовіч Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь https://orcid.org/0000-0002-8082-4215

Ключавыя словы:

гістарыяграфія, культура шарападобных амфар, культурная ідэнтыфікацыя, Заходняе Палессе, неаліт, бронзавы век
Арганізацыі, якія аказалі падтрымку
Аўтар выказвае шчырую падзяку А. Г. Калечыц, М. М. Крывальцэвічу, В. М. Сідаровічу, В. Г. Беляўцу, А. М. Вашанаву за магчымасць карыстацца іх матэрыяламі для правядзення даследавання.

Анатацыя

У гісторыі вывучэння культуры шарападобных амфар на тэрыторыі Заходняга Палесся вылучаюцца два этапы. У 1960–90-­я гг. метадалагічнай базай даследаванняў з’яўлялася тэорыя культурных цаглін. Была ўзнята праблема прысутнасці культуры шарападобных амфар на паўднёвым захадзе Беларусі (У. Ф. Ісаенка), прычым сама культура не станавілася аб’ектам спецыяльнага вывучэння. У канцы 1990-­х гг. даследчыкі пачалі яе разглядаць у межах політэтычнай тэорыі археалагічнай культуры (М. Шмыт), разгарнулася мэтанакіраванае вывучэнне феномена культуры шарападобных амфар на тэрыторыі Заходняга Палесся (М. М. Крывальцэвіч, А. У. Вайтовіч (Зуева)). У публікацыях цэнтральнае месца занялі праблемы сістэматызацыі і культурна­таксанамічнай інтэрпрэтацыі прыкмет культуры шарападобных амфар у іншакультурных комплексах. У цяперашні час да ліку прыярытэтных даследчых задач належаць павелічэнне крыніцазнаўчай базы, удакладненне храналогіі распаўсюджання культуры шарападобных амфар у рэгіёне, вызначэнне яе ролі ў сацыяльна­эканамічных трансфармацыях супольнасцей 3­-га – пачатку 2-­га тыс. да н. э.

Біяграфія аўтара

  • Аляксандра Уладзіміраўна Вайтовіч, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь

    кандыдат гістарычных навук; дацэнт кафедры археалогіі і спецыяльных гістарычных дысцыплін гістарычнага факультэта

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Isayenko VF, Cherniavsky MM. [New data on the controversial issues of the Bronze Age of Belarus]. In: Buďko VD, editor. Belorusskie drevnosti. Doklady k konferentsii po arkheologii Belorussii; yanvar’ – fevral’ 1966 g.; Minsk, BSSR [Belarusian antiquities. Materials of the conference on the archaeology of Belarus; 1966 January – February; Minsk, BSSR]. Minsk: Academy of Science of BSSR; 1967. p. 155–187. Russian.
  2. Zuyeva AU. The history of the investigation of the Globular Amphora Culture on the territory of Belarus at the end of 20th – the beginning of 21st century.Vesnik BDU. Seryja 3. Gistoryja. Jekanomika. Prava. 2009;2:3–7. Belarusian.
  3. Tkachov O. [Preliminary results of archaeological research of the Stone Age and Bronze Age sites within the area of Białoweża Forest]. In: Stankiewicz U, Wawrusiewicz A, redaktorzy. Na rubieży kultur. Badania nad okresem neolitu i wczesną epoką brązu. Białystok: Instytucja kultury woj. Podlaskiego; 2011. s. 229–236. Belarusian.
  4. Kaletchyc AG. Chalavek i asjaroddze: kamenny vek, Zahodnjae Palesse [The man and the environment: the Stone Age, the West Palessye]. Minsk: Belaruskaja navuka; 2018. 584 p. Belarusian.
  5. Isayenka UF. [The Stone Age. The transition from the pre­society to the kinship relations]. In: Kastsiuk MP, editor. Narysy gistoryi Belarusi. Chastka 1 [Essays on the history of Belarus. Part 1]. Minsk: Belarus; 1994. p. 9–29. Russian.
  6. Clarke DL. Analytical archaeology. 2nd edition. London: Methuen & Co. Ltd; 1971. 684 p.
  7. Klein LS. Arkheologicheskaya tipologiya [Archaeological typology]. Leningrad: Academy of Science of USSR; 1991. 448 p. Russian.
  8. Kryvaltsevich MM. Mogil’nik sjarjedziny III–II tys. da n. je. na Verhnim Dnjapry – Prorva-1 [Prorva­1 – a cemetery of the middle 3rd – early 2nd millennium BC on the Upper Dnieper]. Minsk: Institute of the History, National Academy of Science of Belarus; 2006. 202 p. Belarusian.
  9. Brusov AJa. Ocherki po istorii plemen evropeiskoi chasti SSSR v neoliticheskuyu epokhu [Essays on the history of the tribes of the European part of the USSR in the Neolithic]. Moscow: Academy of the Science of USSR; 1952. 360 p. Russian.
  10. Wiślański T. Kultura amfor kulistych w Polsce północno-zachodniej. Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich; 1966. 286 s.
  11. Szmyt M. Between West and East. People of the Globular Amphora Culture in Eastern Europe: 2960–2350 BC. Poznan: Adam Mickiewicz University; 1999. 350 р. (Baltic­Pontic Studies; volume 8).
  12. Isayenko VF. Arkheologicheskaya karta Belorussii. Vypusk 1. Pamyatniki kamennogo veka [Archaeological map of Belarus. Issue 1. The Stone Age sites]. Minsk: Polymja; 1968. 125 p. Russian.
  13. Isayenko VF, Mitrofanov AG, Shtychov GV, editors. Ocherki po arkheologii Belorussii. Chast’ 1. Kamennyi i bronzovyi veka [Essays on the archaeology of Belarus. Part 1. Stone Age and Bronze Age]. Minsk: Nauka i tekhnika; 1970. 271 p. Russian.
  14. Isayenko VF. Neolit Pripyatskogo Poles’ya [The Neolithic on the Pripyat Polesye]. Minsk: Nauka i tekhnika; 1976. 128 p. Russian.
  15. Isaenka UF. [Ethnocultural environment on the territory of the prehistoric Palessye]. In: Klimchuk FD, editor. Zagaroddze-2. Matjeryjaly navukova-krajaznawchaj kanferjencyi; verasen’ 1999 g.; Pinsk, Belarus [Zagaroddze­2. Materials of the conference on the local history; 1999 September; Pinsk, Belarus]. Minsk: Tjehnalogija; 2000. p. 7–14. Belarusian.
  16. Isayenko VF. Arkheologicheskaya karta Belorussii. Vypusk 3. Pamyatniki bronzovogo veka [Archaeological map of Belarus. Issue 3. The Bronze Age sites]. Minsk: Polymia; 1976. 150 p. Russian.
  17. Isayenko VF. [Polesie in the prehistoric epoch]. In: Tolstoy NI, editor. Poles’e i etnogenez slavyan. Predvaritel’nye materialy i tezisy konferentsii [Polesie and the ethnogenesis of the Slavs. Preliminary materials and abstracts of the conference]. Moscow: Nauka; 1983. p. 16–17. Russian.
  18. Isayenko VF. [The first Belarus farmers and pastoralists]. In: Shabunia KI, editor. Iz istorii krest’yanstva Belorussii. Sbornik statei po materialam pervoi sessii respublikanskogo simpoziuma po istorii sel’skogo khozyaistva i krest’yanstva Belorussii; dekabr’ 1975 g.; Minsk, BSSR [From the history of the peasantry of Belarus. The collection of the papers of the first session of the republican symposium on the history of agriculture and the peasantry of Belarus; 1975 December; Minsk, BSSR]. Minsk: Nauka i tekhnika; 1978. p. 5–15. Russian.
  19. Zagorulskij EM. Drevnyaya istoriya Belorussii: ocherki etnicheskoi istorii i material’noi kul’tury (do IX v.) [Ancient history of Belarus: essays on the ethnic history and material culture (before 9th century)]. Minsk: Belarusian State University; 1977. 134 p. Russian.
  20. Isayenko VF. [The primitive cultures of Polesie]. In: Shtychov GV, editor. Belorusskaya arkheologiya: dostizheniya arkheologov za gody sovetskoi vlasti [Belarusian archaeology: the archievements of the archaeologists during the Soviet period]. Minsk: Nauka i tekhnika; 1987. p. 15–26. Russian.
  21. Szmyt M. Eastern European Destinations of Central European cultural patterns. The case of the Globular Amphora Culture: end of the 4th – middle of the 3rd millennium BC. Baltic-Pontic Studies. 2009;14:232–251.
  22. Makarowicz P. Rola społeczności kultury iwieńskiej w genezie trzcinieckiego kręgu kulturowego (2000–1600 BC). Poznań: Universytet imienia A. Mickiewicza; 1998. 454 s.
  23. Tassi F,Vai S, Shirotto S, Lari M. Genome diversity in the Neolithic Globular Amphorae culture and the spread of IndoEuropean languages. Proceedings of the Royal Society B. 2017;284:20171540. DOI: 10.1098/rspb.2017.1540.
  24. Szmyt M. Społeczności kultury amfor kulistych w Europie Wschodniej. W: Czebreszuk J, Kryvaltsevič M, Makarowicz P, redaktorzy. Od neolityzacji do początków epoki brązu. Przemiany kulturowe w międzyrzeczu Odry i Dniepru między VI i II tys. przed Chr. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie; 2001. s. 167–193.
  25. Kryvaltsevich MM. [Belarusian Palessye on the turn of Neolithic and Bronze Age: issues and prospects of archaeological research]. In: Kośko A, Kalečyc A, redaktorzy. Wspólnota dziedzictwa kulturowegoziem Białorusii Polski. Warszawa: Krajowy ośrodek badań i dokumentacji zabytków; 2004. s. 137–162. Belarusian.
  26. Kryvaltsevich M. [New research results of the Late Neolithic – Early Bronze Age in West Palessye]. In: Stankiewicz U, Wawrusiewicz A, redaktorzy. Na rubieży kultur. Badania nad okresem neolitu i wczesną epoką brązu. Białystok: Instytucja kultury wojwodstwa Podlaskiego; 2011. s. 207–217. Belarusian.
  27. Kryvaltsevich M, Isayenka U, Majsenia S. [The pottery of the «Corded» and «Trzciniec» horizons of the site Kamien­2 (Western Palessye)]. Gistarychna-arhealagichny zbornik. 2003;18:69–91. Belarusian.
  28. Kryvaltsevich MM. [The «Corded Horizon» in Belarus: questions of identification and origins]. In: Czebreszuk J, Kryvaltsevič M, Makarowicz P, redaktorzy. Od neolityzacji do początków epoki brązy. Przemiany kulturowe w międzyrzeczu Odry i Dniepru między VI i II tys. przed Chr. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie; 2001. s. 259–275. Belarusian.
  29. Obuchowski W. Zabytki krzemienne i kamienne od paleolitu do wczesnej epoki żelaza z terenów Białorusi w zbiorach Państwowego Museum Archeologicznego w Warszawie. Warszawa: Wydawnictwo PMA; 2003. 208 s.
  30. Abukhouski VS, Zuyeva AU, Sidarovich VM. [Quadrangular flint banded articles in the collection of the National Museum of History and Culture of Belarus]. Acta Achaeologica Albaruthenica. 2008;3:17–41. Belarusian.
  31. Charniauski MM. [The Neolithic with Prick­Comband Prick Potteryin Western Belarus. Evolution characteristics]. W: Czebreszuk J, Kryvaltsevič M, Makarowicz P, redaktorzy. Od neolityzacji do początków epoki brązy. Przemiany kulturowe w międzyrzeczu Odry i Dniepru między VI i II tys. przed Chr. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie; 2001. s. 231–240. Belarusian.
  32. Wawrusewicz A. Taksonomiczne podstawy identyfikacji tradycji kultury pucharów lejkowatych w środowisku strefy leśnej Europy Wschodniej. Perspectywa subneolitu kontynentalnego. Matjeryjaly pa arhealogii Belarusi. 2010;18:131–146.
  33. Kryvaltsevich M. Die Rolle der Kugelamphorenkultur bei der Entwicklung der Gesellschaften des oberen Dnjeprgebietes. In: Beran J, Einecke R, Schimpff V, Wagner K, Weber Th, editors. Lehren – Sammeln – Publizieren. Leipzig: Leipziger Universitеtsverlag; 2016. S. 231–244.
  34. Vaitovich AV. The role of the Globular Amphora Culture in the development of the Upper Neman communities. Samarskii nauchnyi vestnik. 2019;8(2):106–114. Russian.
  35. Charniauski M, Vaitovich А. The Globular Amphora culture and its influences on the Belarusian Lakeland (according to the materials of the Kryvina peat bog). In: Szmyt M, editor. Vir Bimaris. From Kujawy Cradle to Black Sea Steppes. Studies on the Prehistory of the Baltic-Pontic Between-the-Seas. In Recognition of Professor Aleksander Kośko. Poznań: Adam Mickiewicz University; 2019. p. 609–620. Belarusian.
  36. Kryvaltsevich MM. [The first people on the territory of Belarusian Palessye: Stone Age and Bronze Age]. In: Kavalienia AA, editor. Belarus’ praz pryzmu rjegijanal’naj gistoryi: Prypjackae Palesse [Belarus through the prism of the regional history]. Minsk: Belaruskaja navuka; 2016. p. 8–37. Belarusian.
  37. Kryvaltsevich MM. [From the investigation of the Late Bronze Age in the South of Belarus]. In: Kośko A, Czebreszuk J, redaktorzy. «Trzciniec» – system kulturowy czy interkulturowy process? Poznań: Wydawnictwo Poznańskie; 1998. s. 345–353. Belarusian.
  38. Kaleczyc А, Michalczuk W. Mikroregion Motolski (Polesie Zachodnie) w perspektywie procesów interstadium epok neolitu i brązu. Ujęcie genezy horyzontu trzcinieckiego. W: Stankiewicz U, Wawrusiewicz A, redaktorzy. Na rubieży kultur. Badania nad okresem neolitu i wczesną epoką brązu. Białystok: Instytucja kultury wojwodstwa Podlaskiego; 2011. s. 267–278.
  39. Kryvaltsevich MM. [The issues of periodization and chronology of Bronze Age on the territory of Southern Belarus]. Gistarychna-arhealagichny zbornik. 2006;22:39–52. Belarusian.
  40. Białowarczuk М, Gawrońska J. Kultura amfor kulistych w przemianach późnego neolitu i wczesnej epoki brązu w północno­wschodniej Polsce. W: Stankiewicz U, Wawrusiewicz A, redaktorzy. Na rubieży kultur. Badania nad okresem neolitu i wczesną epoką brązu. Białystok: Instytucja kultury wojwodstwa Podlaskiego; 2011. s. 109–120.

Downloads

Additional Files

Апублікавана

2020-04-16

Выпуск

№ 2 (2020): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Раздзел

Археалогія

License

Аўтары, якія публікуюцца ў гэтым часопісе, пагаджаюцца з наступным:

 

1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на работу і перадаюць часопісу права першай публікацыі работы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).

2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, звязаныя з неэксклюзіўным распаўсюджаннем версіі работы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыя ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.

3. Аўтары маюць права размяшчаць сваю работу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да і ў час працэсу разгляду яе гэтым часопісам, паколькі гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную работу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Вайтовіч, А.У. 2020. Культура шарападобных амфар на тэрыторыі Заходняга Палесся: гісторыя вывучэння і сучасны стан даследаванняў. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя. 2 (Apr. 2020), 91–102. DOI:https://doi.org/10.33581/2520-6338-2020-2-91-102.