«Першабытна-камуністычнае грамадства і яго распад»: дагістарычнае мінулае тэрыторыі Беларусі паводле В. К. Шчарбакова.

Аўтары

  • Аляксандра Уладзіміраўна Вайтовіч Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь https://orcid.org/0000-0002-8082-4215
  • Паліна Сяргееўна Курловіч Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь https://orcid.org/0000-0002-8987-0162

Ключавыя словы:

Васіль Карпавіч Шчарбакоў, першабытны камунізм, 1930-я гг., Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, гістарычная школа Пакроўскага, археалогія Беларусі

Анатацыя

Аналізуецца канцэпцыя першабытна-камуністычнага грамадства, выкладзеная вядомым навукоўцам, арганізатарам навукі 1930-х гг., першым дэканам гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта В. К. Шчарбаковым у працы «Нарыс гісторыі Беларусі» (1934). Гэта кніга стала першай у айчыннай гістарыяграфіі спробай сістэматычнага асвятлення пачатковага перыяду гісторыі нашай краіны ў марксісцкім ключы. Даследчык не ставіў перад сабой мэты падрыхтаваць паўнавартасную археалагічную публікацыю. Ствараючы сінтэтычны агляд гісторыі Беларусі, ён уключыў у яго толькі асобныя тэмы, датычныя першабытнай і раннесярэдневяковай археалогіі. Метадалагічныя падыходы навукоўца да вывучэння старажытнасці знаходзіліся ў рэчышчы тэарэтычных распрацовак савецкай гістарычнай навукі 1920-х – пачатку 1930-х гг. і на момант выхаду працы ўжо не адпавядалі новым ідэалагічным устаноўкам. Здзейсненае аўтарамі артыкула вызначэнне ўнёску В. К. Шчарбакова ў справу інтэрпрэтацыі першабытнай гісторыі Беларусі дазваляе лепш зразумець гісторыю беларускай археалагічнай і гістарычнай думкі міжваеннага часу.

Біяграфіі аўтараў

  • Аляксандра Уладзіміраўна Вайтовіч, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь

    кандыдат гістарычных навук; дацэнт кафедры археалогіі і спецыяльных гістарычных дысцыплін гістарычнага факультэта

  • Паліна Сяргееўна Курловіч, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь

    кандыдат гістарычных навук; дацэнт кафедры археалогіі і спецыяльных гістарычных дысцыплін гістарычнага факультэта

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Zuyeva АU, Kurlovich-Bialiauskaya PS. A. M. Liaudanski and the Belarusian State University. In: Liauko VM, editor. Materials on the archaeology of Belarus. Volume 26. The results of investigations of the prehistoric and medieval archeological sites on the territory of Belarus (to the 120th anniversary of the birth of A. M. Levdansky). Minsk: Belaruskaja navuka; 2015. p. 15–19. Belarusian.
  2. Prokhorov АА, Yanovsky ОА, Nazarenko АМ, compilers. The BSU faculty of history. 80th anniversary. Minsk: Belarusian State University; 2014. 155 p. Russian and English.
  3. Lindnjer R. Gistoryki i wlada: nacyjatvorchy pracjes i gistarychnaja palityka w Belarusi ХIХ–ХХ stst. [Historians and authorities: the nation-making process and historical politics in Belarus in the 19th and 20th centuries]. 2nd edition. Saint Petersburg: Newski prascjag; 2005. 540 p. Belarusian.
  4. Belozorovich VA. [The concept of the history of Belarus in the works of V. K. Shcherbakov]. In: Korol AD, editor. Istoriya i istoriografiya: obʼektivnaya real’nost’ i nauchnaya interpretatsiya [The history and historiography: objective reality and scientific interpretation]. Minsk: Belarusian State University; 2018. p. 5–9. Russian.
  5. Karev DV. Belorusskaya istoriografiya i formirovanie istoricheskogo soznaniya belorusov v 1914–1945 gg. (osnovnye tendentsii razvitiya v geopoliticheskom kontekste epokhi) [Belarusian historiography and the formation of the historical consciousness of Belarusians in 1914–1945 (main development trends in the geopolitical context of the era)]. Hrodna: YurSaPrint; 2016. 112 p. Russian.
  6. Yanovskii OA. [Vasilii Karpovich Shcherbakov. The organizer of the historical education in Belarus]. In: Аblameiko SV, editor. Intellektualnaya elita Belarusi. Osnovopolozhniki belorusskoi nauki i vysshego obrazovaniya [Intellectual elite of Belarus. The founders of Belarusian science and higher education (1919–1941)]. Minsk: Belarusian State University; 2017. p. 197–209. Russian.
  7. Gening VF. Ocherki po istorii sovetskoi arheokogii [Essays on the history of Soviet archaeology]. Kyiv: Naukova dumka; 1982. 227 p. Russian.
  8. Formozov AA. Russkie arkheologi v period totalitarizma: istoriograficheskie ocherki [Russian archaeologists in the period of totalitarianism: historiographical essays]. Moscow: Znak; 2006. 344 p. Russian.
  9. Alymov SS. P. I. Kushner i razvitie sovetskoi etnografii v 1920–1950-e gg. [P. I. Kushner and the development of Soviet ethnography in the 1920–50s]. Moscow: IEA; 2006. 278 p. Russian.
  10. Shcharbakou VK. Narys gistoryi Belarusi. Chastka 1 [The essay on the history of Belarus. Part 1]. Minsk: Publishing House of the Belarusian Academy of Sciences; 1934. 240 p. Belarusian.
  11. [The Chronicle. What the institutes of Belarusian Academy of Sciences worked on in 1934]. Zapiski Belaruskaj akademii navuk. 1935;4:181–186. Belarusian.
  12. Ter-Akopjan NB. [To the history of the term and concept of «primitive communism»]. In: Chikolini LS, editor. Istoria sotsialisticheskikh uchenii [The history of socialist doctrines]. Moscow: Publishing House of the Academy of Sciences of USSR; 1986. p. 3–25. Russian.
  13. Bromlei YuV, editor. Istoriya pervobytnogo obshchestva. Tom 1. Obshchie voprosy. Problemy antroposotsiogeneza [The history of primitive society. Volume 1. General issues. Problems of anthroposociogenesis]. Moscow: Nauka; 1983. 432 p. Russian.
  14. Semenov YuI. [About primitive communism, Marxism and the essence of man]. Etnograficheskoe obozrenie. 1992;3:31–46. Russian.
  15. Tseunov I. [The concept of «primitive communism» in Soviet archaeology of the 20–30s of the 20th century]. In: Gur’yanov VN, Mishchenko TA, Chubur AA, Shinakov EA, Shcheglova OA, editors. Drevnosti Sredne-Zapadnoi Rossii i sopredel'nykh territorii. Materialy XXXII mezhdunarodnoi studencheskoi arkheologo-etnologicheskoi konferentsii; 21–23 maya 2016 g.; Bryansk, Rossiya [Antiquities of the Middle-Western Russia and adjacent territories. Proceedings of the International student archeological and ethnological conference; 2016 May 21–23]. Bryansk: Editorial and publishing department, Bryansk State University; 2016: 86–94. Ukrainian.
  16. Klein LS. Fenomen Sovietskoi arkheologii [The phenomenon of Soviet archaeology]. Saint Petersburg: Farn; 1993. 128 p. Russian.
  17. Metel OV. The benefits of the history of pre-capitalist formations to the socialist construction: the discussion on the primitive communism in the Soviet historiography. Vestnik Omskogo universiteta. Seriya: Istoricheskie nauki. 2018;1:272–282. Russian.
  18. Katsenbogen SZ. Pervobutnyi chelovek. Opyt sotsiologicheskogo analiza etnograficheskogo romana Rene Marana «Batuala » [Primitive man. The experience of sociological analysis of the ethnographic novel of Rene Maran «Batuala»]. Minsk: Beltrestpechat’; 1923. 50 p. Russian.
  19. Nikolskij NM. [How I worked on a stable textbook of ancient history]. Narodnyi uchitel’. 1933;4:114–116. Russian.
  20. Pankratova A. [The development of historical views of M. N. Pokrovsky]. In: Grekov B, Bushuyev S, Lebedev V, editors. Protiv istoricheskoi kontseptsii M. N. Pokrovskogo. Chast’ 1 [Against the historical concept of M. N. Pokrovsky. Part 1]. Moscow: Academy of Sciences of USSR; 1939. p. 5–69. Russian.
  21. Ravdonikas VI. [About the periodization of the history of pre-class society]. Problemy istorii dokapitalisticheskikh obshchestv. 1934;7–8:72–87. Russian.
  22. Ravdonikas VI. [Marx – Engels and the main problems of pre-class society]. In: Marr N, Prigozshin A, editors. Karl Marks i problemy istorii dokapitalisticheskikh formatsii. Sbornik k 50-letiyu so dnya smerti Karla Marksa [Karl Marx and the problems of the history of pre-capitalist formations: a collection for the 50th anniversary of the death of Karl Marx]. Moscow: Ogiz; 1934. p. 118–216. (State Academy of History of Material Culture news; volume 90). Russian.
  23. Pershits AI, Itina MA. [S. P. Tolstov is ethnographer, archaeologist, orientalist]. Etnograficheskoe obozrenie. 1997;1:14–23. Russian.
  24. Matorin NM, editor. Pervobytnoye obshchestvo [Primitive society]. Moscow: Zhurnal’no-gazetnoe ob’edinenie; 1932. 256 p. Russian.
  25. Gukovskii A. [P. I. Kushner. Essay on the development of social forms]. Istorik-marksist. 1927;4:233–235. Russian.
  26. Engels F. [The origin of the family, private property, and the state]. In: Marx K, Engels F. Sobranie sochinenii. Tom 21 [Collection of the works. Volume 21]. 2nd edition. Moscow: Gospolitizdat; 1961. p 28–178. Russian.
  27. Efimenko PP. [Marx and the problems of the most ancient period of the primitive communist society]. In: Marr N, Prigozshin A, editors. Karl Marks i problemy istorii dokapitalisticheskikh formatsii. Sbornik k 50-letiyu so dnya smerti Karla Marksa [Karl Marx and the problems of the history of pre-capitalist formations: a collection for the 50th anniversary of the death of Karl Marx]. Moscow: Ogiz; 1934. p. 91–117. (State Academy of History of Material Culture news; volume 90). Russian.
  28. Ljaudanski AN. [To the history of the iron industry in Polesie: «Rudnya» and ore locations]. In: Shcharbakou VK, editor. Pracy paleskaj ekspedycyi. Vypusk 2 [Works of the Polesie expedition. Volume 2]. Minsk: [s. n.]; 1933. 40 p. Belarusian.
  29. Rybakou BA. [Radimichi]. Pracy sekcyi arhealogii Belaruskaj Akadjemii navuk. 1932;3:81–151. Belarusian.
  30. Shcharbakou VK. Klasavaja barac’ba i gistarychnaja navuka na Belarusi [Class struggle and historical science in Belarus]. Minsk: Publishing House of the Belarusian Academy of Sciences; 1934. 105 p. Belarusian.
  31. Palikarpovich KM. [Paleolithic and Mesolithic of the BSSR and some adjacent countries of the Upper Dniepier]. Pracy sekcyi arhealogii Belaruskaj Akadjemii navuk. 1932;3:218–221. Belarusian.
  32. Zamjatnin SM. [Excavations of the Berdyzh Paleolithic site in 1927]. Zapiski addzela gumanitarnyh navuk. Pracy Arhealagichnaj kamisii. 1930;2(11):479–490. Belarusian.
  33. Palikarpovich KM. [Prehistoric sites of the Middle Sozh River. Materials of Survey in 1927]. Zapiski addzela gumanitarnyh navuk. Pracy Arhealagichnaj kamisii. 1930;2(11):383–478. Belarusian.
  34. Ljaudanski AN. [Archaeological excavations in Zaslavl’ of Minsk district]. Zapiski addzela gumanitarnyh navuk. Pracy kafedry arhealogii. 1928;1(5):1–92. Belarusian.
  35. Ljaudanski AN. [Burial mound cemetery near the village Charkasova in Orsha District]. Zapiski addzela gumanitarnyh navuk. Pracy Arheoljogichnaj kamisii. 1930;2(11):57–70. Belarusian.
  36. Nikolskij NM. [Problems of the ancient history of Belorussia]. Vestnik drevnei istorii. 1938;1:164–175. Russian.

Downloads

Апублікавана

2020-07-22

Выпуск

№ 3 (2020): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Раздзел

Да стагоддзя стварэння БДУ

License

Аўтары, якія публікуюцца ў гэтым часопісе, пагаджаюцца з наступным:

 

1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на работу і перадаюць часопісу права першай публікацыі работы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).

2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, звязаныя з неэксклюзіўным распаўсюджаннем версіі работы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыя ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.

3. Аўтары маюць права размяшчаць сваю работу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да і ў час працэсу разгляду яе гэтым часопісам, паколькі гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную работу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Вайтовіч, А.У. and Курловіч, П.С. 2020. «Першабытна-камуністычнае грамадства і яго распад»: дагістарычнае мінулае тэрыторыі Беларусі паводле В. К. Шчарбакова. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя. 3 (Jul. 2020), 54–63. DOI:https://doi.org/10.33581/2520-6338-2020-3-54-63.