Тэракотавыя статуэткі з гарадзішча Вялікі Гульдурсун: мастацтва і сацыяльныя працэсы Правабярэжнага Харэзма

Аўтары

  • Акцябр Турганбаевіч Даспанаў Дзяржаўны музей мастацтваў Рэспублікі Каракалпакстан імя І. В. Савіцкага, вул. Т. Каіпбергенава, 52, 230100, г. Нукус, Узбекістан
  • Сарвар Байназаравіч Баймірзаеў Універсітэт імя Альфрагануса, вул. Юкары Каракамыш, 2а, 100190, г. Ташкент, Узбекістан
  • Мансур Махмудавіч Сафаеў Дзяржаўны музей гісторыі Узбекістана Акадэміі навук Рэспублікі Узбекістан, вул. Ш. Рашыдава, 3, 100084, г. Ташкент, Узбекістан

Ключавыя словы:

Харэзм, тэракота, Вялікі Гульдурсун, мастацкі музей, малпа, археалагічныя знаходкі, гісторыка-культурныя сувязі

Анатацыя

Разглядаецца пытанне паходжання тэракотавых статуэтак з гарадзішча Вялікі Гульдурсун (Харэзм) як ключавога аб’екта для вывучэння сацыяльна-эканамічных і культурна-гістарычных сувязей рэгіёна з суседнімі краінамі. Асноўная ўвага надаецца практычна недаследаваным тэракотавым статуэткам, якія ўяўляюць сабой унікальныяартэфакты, што адлюстроўваюць мастацкія традыцыі і сацыяльныя працэсы Харэзма. Аналізуецца значэнне гэтых статуэтак у культурных і гандлёвых узаемадзеяннях, а таксама ў разуменні змен грамадскай структуры рэгіёна. Мастацкая спецыфіка тэракотавых артэфактаў застаецца недастаткова вывучанай, што адкрывае новыя гарызонты для далейшых даследаванняў. Выяўляюцца новыя звесткі аб гарадскім і палітычным ладзе Харэзма, а таксама ўносіцца ўклад ва ўзбагачэнне існуючых ведаў аб культурнай спадчыне рэгіёна.

Біяграфіі аўтараў

  • Акцябр Турганбаевіч Даспанаў, Дзяржаўны музей мастацтваў Рэспублікі Каракалпакстан імя І. В. Савіцкага, вул. Т. Каіпбергенава, 52, 230100, г. Нукус, Узбекістан

    кандыдат гістарычных навук; загадчык аддзела археалогіі

  • Сарвар Байназаравіч Баймірзаеў, Універсітэт імя Альфрагануса, вул. Юкары Каракамыш, 2а, 100190, г. Ташкент, Узбекістан

    кандыдат гістарычных навук; старшы выкладчык кафедры міжнародных адносін і гісторыі факультэта сацыяльных навук

  • Мансур Махмудавіч Сафаеў, Дзяржаўны музей гісторыі Узбекістана Акадэміі навук Рэспублікі Узбекістан, вул. Ш. Рашыдава, 3, 100084, г. Ташкент, Узбекістан

    малодшы навуковы супрацоўнік навуковага аддзела гісторыі

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Доспанов ОТ. Гулдирсинкалашыгы хаккында гейпара маглыуматлар. Вестник Каракалпакского отделения Академии наук Республики Узбекистан. 1993;2:109–115.
  2. Толстов СП. Древний Хорезм (опыт историко-археологического исследования). Москва: Московский государственный университет; 1948. 440 с.
  3. Доспанов ОТ. Сведения о политическом обустройстве средневекового Хорезма из монетных данных городища Джанпык-кала. В: Альниязов АИ, редактор. История и археология Приаралья. Часть 3. Нукус: Каракалпакский научно-исследовательский институт гуманитарных наук; 2022. с. 150–161.
  4. Давидович ЕА. Денежное хозяйство Средней Азии после монгольского завоевания и реформа Масудбека (XIII в.). Москва: Наука; 1972. 183 с.
  5. Доспанов ОТ. Айиемги Гулдирсин каласы. Нокис: Билим; 1993. 60 б.
  6. Толстов CП, Вайнберг БИ, редакторы. Кой-Крылган-кала – памятник культуры древнего Хорезма IV в. до н. э. – IV в. н. э. Москва: Наука; 1967. 348 с. (Труды Хорезмской археолого-этнографической экспедиции; том 5).
  7. Толстов СП. Итоги работ Хорезмской археолого-этнографической экспедиции АН СССР в 1953 году. Вестник древней истории. 1955;3:192–206.
  8. Толстов СП. Работа Хорезмской археолого-этнографической экспедиции АН СССР в 1951–1954 гг. Вопросы истории. 1955;3:173–180.
  9. Толстов СП, Воробьева МГ, редакторы. Керамика Хорезма. Москва: АН СССР; 1959. 398 с. (Труды Хорезмской археолого-этнографической экспедиции; том 4).
  10. Двуреченская НД. Терракотовая пластика древнейших государств Средней Азии IV в. до н. э. – IV в. н. э. (археологический аспект). Санкт-Петербург: Нестор-история; 2016. 610 с. (Archaeologica varia).
  11. Пидаев ШР. Поселения кушанского времени северной Бактрии. Ташкент: Фан; 1978. 144 с.
  12. Абдуллаев КА. Эллинистические мотивы в терракотовой пластике Паёнкургана (северная Бактрия). В: Институт археологии АН РУз. История материальной культуры Узбекистана. Выпуск 30. Самарканд: Институт археологии АН РУз; 1999. с. 126–132.
  13. Болелов СБ. Калалы-гыр 2. Культовый центр в Древнем Хорезме IV–II вв. до н. э. Москва: Восточная литература; 2004. 286 с.
  14. Болелов СБ. К вопросу о южных и юго-западных связях Хорезма во второй половине I тысячелетия до н. э. по археологическим данным (древнехорезмийский археологический комплекс). В: Антонова ЕА, Мкртычев ТК, редакторы. Центральная Азия: источники, история, культура. Материалы Международной научной конференции, посвященной 80-летию доктора исторических наук Е. А. Давидович и действующего члена Академии наук Таджикистана, академика РАЕН, доктора исторических наук Б. А. Литвинского; 3–5 апреля 2003 г.; Москва, Россия. Москва: Восточная литература; 2005. с. 215–234.

Downloads

Апублікавана

2026-02-27

Выпуск

№ 1 (2026): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Раздзел

Археалогія

License

Copyright (c) 2026 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

Аўтары, якія публікуюцца ў гэтым часопісе, пагаджаюцца з наступным:

 

1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на работу і перадаюць часопісу права першай публікацыі работы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).

2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, звязаныя з неэксклюзіўным распаўсюджаннем версіі работы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыя ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.

3. Аўтары маюць права размяшчаць сваю работу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да і ў час працэсу разгляду яе гэтым часопісам, паколькі гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную работу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Даспанаў, А.Т. et al. 2026. Тэракотавыя статуэткі з гарадзішча Вялікі Гульдурсун: мастацтва і сацыяльныя працэсы Правабярэжнага Харэзма. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя. 1 (Feb. 2026), 47–54. DOI:https://doi.org/10.33581/2520-6338-2026-1-%p.