Вызначэнне палітычнай сістэмы Рымскай імперыі перыяду прынцыпату: гісторыяграфія праблемы

Аўтары

  • Іван Анатольевіч Яфрэменка Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь

Ключавыя словы:

гістарыяграфія, Рымская імперыя, Актавіян Аўгуст, імператар, прынцыпат

Анатацыя

Праведзены аналіз гістарыяграфічнага вывучэння аднаго з ключавых пытанняў палітычнай гісторыі Рымскай імперыі. Больш за стагоддзе гісторыкі спрачаюцца адносна таго, як можна вызначыць палітычную сістэму Рымскай імперыі першых двух стагоддзяў нашай эры. Рашэнне праблемы было цесна спалучана са зменамі ў метадалагічных асновах гістарычнай навукі, у падыходзе да вывучэння гістарычных крыніц. У другой палове XIX і першай палове XX ст. гісторыкі, кіруючыся перш за ўсё пазітывісцкім падыходам, дыскутавалі аб сутнасці імператарскай улады ў Рымскай імперыі ў рамках бінарнай апазіцыі манархія – рэспубліка. У другой палове XX ст. у гістарычнай навуцы з’явілася шмат новых падыходаў: тэорыя практык, гісторыя паняццяў, постструктуралізм, што, у сваю чаргу, адкрыла вялікія прасторы ў вывучэнні палітычнай гісторыі Рымскай імперыі. Выкарыстоўваючы новыя метады, гісторыкі пачалі вывучаць практыкі прыняцця палітычных рашэнняў у імперыі, сімвалічны бок палітыкі, мову і многія іншыя з’явы, якія раней заставаліся ў цені. У выніку спрэчак аб прыродзе сістэмы прынцыпату (манархічнай ці рэспубліканскай) гісторыкі прыйшлі да разумення таго, што принципат быў спецыфічна антычнай формай палітычнай арганізацыі, якая не зводзіцца да манархіі ці рэспублікі.

Біяграфія аўтара

  • Іван Анатольевіч Яфрэменка, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь

    старшы выкладчык кафедры гісторыі Расіі гістарычнага факультэта

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Kaerst J. Geschichte der antiken Monarchie die Stoa und der Prinzipat. Berlin: N. Jahrb. für Wissensch. und Jugendbildung; 1929. 600 p.
  2. Gardthausen V. Augustus zeit. Leipzig: B. G. Teubner; 1891. 1333 р.
  3. Marsh FB. The reign of Tiberius. London: Oxford University Press; 1931. 336 p.
  4. Taylor LR. Party politics in the age of Ceasar. Berkeley: University of California Press; 1968. 255 р.
  5. Сергеев BC. Очерки по истории древнего Рима. Москва: Государственное социально-экономическое издательство; 1938. 832 с.
  6. Ковалев СИ. История Рима. Фролов ЭД, редактор. Ленинград: Ленинградский университет; 1986. 744 с.
  7. Смышляев АЛ. Всадники во главе ведомств императорской канцелярии во II – начале III в. н. э. Вестник древней истории. 1981;3:91–108.
  8. Моммзен Т. История римских императоров. Орестова ТА, переводчик. Санкт-Петербург: Ювента; 2002. 628 с.
  9. Jones AHM. Studies in Roman government and law. London: Basil Blackwell; 1960. 243 р.
  10. Castritius H. Der römische Prinzipat als Republik. Husum: Mattheisen; 1982. 120 p. (Matthiesen Verlag).
  11. Вейн П. История частной жизни. От Римской империи до начала второго тысячелетия. Пятницына ТА, переводчик. Москва: Новое литературное обозрение; 2017. 800 с. (Культура повседневности).
  12. von Premerstein AR. Vom Werden und Wesen des Prinzipats. Munich: Beck; 1964. 290 p.
  13. Wallace-Hadrill A. Patronage in Roman society: from republic to empire. London: Routlage; 1989. 264 p.
  14. Браун П. Мир поздней античности. Воронцов СА, переводчик. Москва: Новое литературное обозрение; 2024. 256 с.
  15. Ramage E. The nature and purpose of Augustus res gestae. Stuttgart: Steiner; 1987. 168 p.
  16. Грант М. Двенадцать Цезарей. Мишин ДВ, переводчик. Москва: Терра – книжный клуб; 1998. 272 с.
  17. Grant M. From imperium to auctoritas. A historical study of the aes coinage in the Roman Empire 49 В. C. – 14 A. D. Cambridge: Cambridge University Press; 1946. 610 р.
  18. Lavan M. Slaves to Rome. Paradigms of empire in Roman culture. Cambridge: Cambridge University Press; 2013. 288 p.
  19. Flaig E. Den Kaiser herausfordern. Die Usurpation im Römischen Reich. Frankfurt: Campus verlag; 1992. 568 p.
  20. Bleicken J. Prinzipat und Republik. Überlegungen zum Charakter des römischen Kaisertums. Stuttgart: Steiner; 1991. 437 p.
  21. Millar F. The emperor in the Roman world (31 BC – AD 337). London: Duckworth; 1977. 657 p.
  22. Машкин НА. Принципат Августа. Происхождение и социальная сущность. Москва: Академия наук СССР; 1949. 685 с.
  23. Штаерман ЕМ. История крестьянства в Древнем Риме. Москва: Наука; 1996. 200 с. EDN: UAKUUT.
  24. Егоров АБ. Рим: от республики к империи. Санкт-Петербург: Наука; 2017. 311 с. EDN: IMHDKV.
  25. Вержбицкий КВ. Развитие системы принципата при императоре Тиберии (14–37 гг. н. э.). Санкт-Петербург: Санкт-Петербургский государственный университет; 2002. 258 с.
  26. Чеканова НВ. Римская диктатура последнего века республики. Санкт-Петербург: Гуманитарная академия; 2005. 475 с. EDN: QPBPON.
  27. Межерицкий ЯЮ. «Восстановленная республика» императора Августа. Москва: Русский фонд содействия образованию и науке; 2016. 992 с.
  28. Парфенов ВН. Император Цезарь Август: армия, война, политика. Санкт-Петербург: Алетейя; 2001. 279 с. EDN: SUQLRR.
  29. Телепень СВ. Полководец и его солдаты (период принципата). Военное лидерство в Древнем Риме. Мозырь: Мозырский государственный педагогический университет имени И. П. Шамякина; 2020. 196 с.

Downloads

Апублікавана

2025-11-14

Выпуск

№ 4 (2025): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Раздзел

Усеагульная гісторыя

License

Copyright (c) 2025 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

Аўтары, якія публікуюцца ў гэтым часопісе, пагаджаюцца з наступным:

 

1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на работу і перадаюць часопісу права першай публікацыі работы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).

2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, звязаныя з неэксклюзіўным распаўсюджаннем версіі работы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыя ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.

3. Аўтары маюць права размяшчаць сваю работу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да і ў час працэсу разгляду яе гэтым часопісам, паколькі гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную работу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Яфрэменка, І.А. 2025. Вызначэнне палітычнай сістэмы Рымскай імперыі перыяду прынцыпату: гісторыяграфія праблемы. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя. 4 (Nov. 2025), 52–58. DOI:https://doi.org/10.33581/2520-6338-2025-4-%p.