Дыскусія вакол адрасата ахд-наме эпохі Ануштэгінідаў

Аўтары

  • Дынмухамет Тэкаеў Туркменскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Сеітназара Сеідзі, вул. Шабендэ, 7, 746100, г. Туркменабад, Туркменістан

Ключавыя словы:

Тэкеш, ахд-наме, Тоган-шах, Кутлуг-Інанч, Тогрул III

Анатацыя

Працягваецца навуковая дыскусія вакол адрасата пісьмовай клятвы вернасці (ахд-наме) са зборніка ўзорных дакументаў «Ат-тавасул іла ат-тарасул» Баха ад-Дзіна Мухамада ал-Багдадзі. Упершыню комплексна аналізуецца гэта ахд-наме з ужываннем параўнальна-гістарычнага аналізу, кантэкстуалізацыі і метадаў крыніцазнаўства. Дэталёва разбіраюцца структура і змест дакумента, якія дазваляюць выявіць сістэму ўзаемных абавязацельстваў сюзерэна і васала, а таксама супастаўляюцца яго палажэнні з данымі іншых сучаснікаў Тэкеша. На аснове скрупулёзнага вывучэння мусульманскіх крыніц, нумізматычных даных і дакументаў афіцыйнай перапіскі высоўваецца і абгрунтоўваецца новая гіпотэза аб адрасаце дадзенага ахд-наме. У якасці найбольш верагоднага адрасата разглядаецца Тоган-шах, кіраўнік Нішапура, чые палітычныя адносіны з харэзмшахам Тэкешам у перыяд 1181–1183 гг. у найбольшай ступені адпавядаюць рэаліям, апісаным у дакуменце. Прапануецца новая, важка аргументаваная версія атрыбуцыі, дэманструецца пераемнасць канцылярскіх традыцый ад эпохі Сельджукідаў да эпохі Ануштэгінідаў.

Біяграфія аўтара

  • Дынмухамет Тэкаеў, Туркменскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Сеітназара Сеідзі, вул. Шабендэ, 7, 746100, г. Туркменабад, Туркменістан
    выкладчык кафедры гісторыі Туркменістана і методыкі яе выкладання факультэта гісторыі

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Баха ад-Дин Мухаммад ал-Багдади. Ат-тавассул ила ат-тарассул [Книга искания доступа к деловой переписке]. Тегеран: Кетабханейе Ахмад Бахманйар; 1937. 389 с. (на перс.).
  2. Paul J. An oath of fealty for Tekesh b. Il Arslan Khwarazmshah. В: Алимова ДА, Шварц Ф, редакторы. Центральная Азия в эпоху Средневековья и Нового времени: общество, культура, источники. Ташкент: Akademnash; 2019. с. 275–287.
  3. Бартольд ВВ. Сочинения. Том 1, Туркестан в эпоху монгольского нашествия. Москва: Издательство восточной литературы; 1963. 760 с.
  4. Kafesoğlu I. Harezmşahlar devleti tarihi (485–617/1092–1229). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi; 1992. 316 s.
  5. Horst H. Die Staatsverwaltung der Grosselğuqen und Horazmshahs (1038–1231): eine Untersuchung nach Urkundenformularen der Zeit. Wiesbaden: Franz Steiner Verlag; 1964. VII, 191 S. (Veröffentlichungen der Orientalischen Kommission). DOI: 10.25673/101079.
  6. Köymen MA. Son Irak Selçukluları Hükümdarı II. Tuğrul ve Zamanı. Journal of Literature and Humanities. 1985;13:215–234.
  7. Bosworth CE. The political and dynastic history of the Iranian world (A. D. 1000–1217). In: Boyle JA, editor. The Cambridge history of Iran. Volume 5, The Saljuq and Mongol periods. Cambridge: Cambridge University Press; 1968. p. 1–202.
  8. Буниятов ЗМ. Государство хорезмшахов-Ануштегинидов (1097–1231). Москва: Наука; 1986. 248 с.
  9. Gürbüz M. Harizmşahlarda devlet teşkilatı, ekonomik ve kültürel hayat [dissertation]. İstanbul: Sosyal Bilimler Enstitüsü; 2005. 327 s.
  10. Paul J. Forces and resources. Remarks on the failing regional state of Sultānšāh b. Il Arslan Ḫwārazmšāh. In: Bemmann J, Schmauder M, editors. Complexity of Interaction along the Eurasian steppe zone in the first millennium CE. Bonn: Vor- und Frühgeschichtliche Archäologie, Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn; 2015. p. 597–622.
  11. Peacock ACS. The Great Seljuk Empire. Edinburg: Edinburg University Press; 2015. 378 p.
  12. Ceceli G. Harizmşah hükümdarı Sultanşah Mahmud (567–589/1172–1193) [dissertation]. İstanbul: Marmara Üniversitesi; 2006. 128 s.
  13. Azar Nasırabadı G. A munshaat periodical of the Khwarazmshah era «Al tawassol ila al tarassol» and its significance for the political history of the time. History Studies. 2021;13(1):33–49. DOI: 10.9737/hist.2021.976.
  14. Azar Nasırabadı G. Harezmşahlar döneminde diplomasi ve elçilik faaliyetleri. Ankara: Altınordu Yayinları; 2024. 235 s.
  15. Тимохин ДМ. Особенности описания правления хорезмшаха Ала ад-Дина Текиша в арабо-персидских источниках XII в. В: Мишин ДЕ, редактор. Арабский и исламский мир в Средние века: от Иберийского полуострова до Средней Азии. Москва: Институт востоковедения РАН; 2021. с. 44–67.
  16. Тимохин ДМ. Смерть сельджукского султана Рукн ад-Дина Тогрула III (1176–1194) в мусульманской историографии XII–XIII вв. Vox Medii Aevi. 2025;1(12):37–59. DOI: 10.24412/2587-6619-2025-12-37-59.
  17. Ибн ал-Асир. ал-Камил фи-т-тарих (Полный свод истории). Избранные отрывки. Булгаков ПГ, переводчик. Ташкент: Узбекистан; 2006. 560 c.
  18. Ата-Мелик Джувейни. Чингисхан. История завоевателя мира. Москва: Магистр-пресс; 2004. 690 c.

Downloads

Апублікавана

2026-06-11

Выпуск

№ 2 (2026): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Раздзел

Крыніцазнаўства

License

Copyright (c) 2026 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

Аўтары, якія публікуюцца ў гэтым часопісе, пагаджаюцца з наступным:

 

1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на работу і перадаюць часопісу права першай публікацыі работы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).

2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, звязаныя з неэксклюзіўным распаўсюджаннем версіі работы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыя ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.

3. Аўтары маюць права размяшчаць сваю работу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да і ў час працэсу разгляду яе гэтым часопісам, паколькі гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную работу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Тэкаеў, Д. 2026. Дыскусія вакол адрасата ахд-наме эпохі Ануштэгінідаў. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя. 2 (Jun. 2026), 74–83. DOI:https://doi.org/10.33581/2520-6338-2026-2-%p.