Евангельска-баптысцкі рух у Беларусі ў гістарычных даследаваннях: да пытання тэрміналагічнага дыскурсу

Аўтары

  • Таццяна Вітальеўна Лісоўская Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь

Ключавыя словы:

Беларусь, позні пратэстантызм, неапратэстантызм, новыя рэлігійныя рухі, евангельска-баптысцкі рух, секта
Арганізацыі, якія аказалі падтрымку
Даследаванне выканана пры фінансавай падтрымцы Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (грант рэктара Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта на 2023–2026 гг.).

Анатацыя

Сістэматызаваны існуючыя падыходы да намінацыі евангельска-баптысцкага руху ў гістарычных даследаваннях, і абгрунтаваны выбар тэрміна, які найбольш рэлевантна адлюстроўвае генезіс, эвалюцыю і канфесійную ідэнтычнасць руху ў кантэксце рэлігійнай гісторыі Беларусі. Выяўлена, што асаблівасцю намінацыі пратэстанцкіх плыней з’яўляецца множнасць падыходаў. Устаноўлена, што ў навуковым і грамадска-палітычным дыскурсе да евангельска-баптысцкага руху прымяняюцца тэрміны «секта», «позні пратэстантызм», «неапратэстантызм» і «новыя рэлігійныя рухі». Зроблена выснова аб тым, што для гістарычных даследаванняў, у рамках якіх вывучаюцца генезіс, эвалюцыя і інстытуцыйнае афармленне евангельска-баптысцкага руху ў Беларусі ў XIX–XXI стст., найбольш рэлевантным з’яўляецца тэрмін «позні пратэстантызм», які фіксуе месца евангельска-баптысцкага руху ў гістарычным развіцці пратэстантызму, азначае храналагічныя рамкі яго ўзнікнення (XVII–XIX стст.), не мае ацэначнай канатацыі і дазваляе размежаваць евангельска-баптысцкі рух, неапратэстантызм і новыя рэлігійныя рухі канца XX ст. Дадзены тэрмін забяспечвае навуковую аб’ектыўнасць і ўлічвае дынаміку інстытуцыйнага развіцця евангельска-баптысцкага руху ад сектанцкай формы да дэнамінацыі.

Біяграфія аўтара

  • Таццяна Вітальеўна Лісоўская, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь
    кандыдат гістарычных навук, дацэнт; дацэнт кафедры гісторыі Беларусі новага і найноўшага часу, намеснік дэкана па навуке і міжнародным супрацоўніцтве гістарычнага факультэта

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Балич НЛ. Религиозная идентичность жителей Беларуси в зависимости от типа населенного пункта и конфессиональной принадлежности. Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук. 2022;67(3):270–280. DOI: 10.29235/2524-2369-2022-67-3-270-280.
  2. Мартинович ВА. Нетрадиционная религиозность: возникновение и миграция. Материалы к изучению нетрадиционной религиозности. Том 1. Минск: Минская духовная академия; 2015. 62 c. (Монографии Минской духовной академии).
  3. Лисовская ТВ. Работа с молодежью в белорусских позднепротестантских общинах (1917–1991). Журнал Белорусского государственного университета. История. 2024;4:35–46. EDN: ALMPTQ.
  4. Лисовская ТВ. Поздний протестантизм в Беларуси (конец XIX в. – 1991 г.). Минск: Издательский центр БГУ; 2025. 400 с.
  5. Сидоренко НС, Буланов СЛ. Протестантизм: опыт классификации. Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук. 2017;3(часть 3):170–174. EDN: YFMCKV.
  6. Яроцкий П. Стан пізньопротестантських конфесій. Українське релігієзнавство. 2008;46:302–331. DOI: 10.32420/2008.46.1931.
  7. Гусев ИЕ. История религий мира. Минск: Харвест; 2018. 264 с.
  8. Лисовская ТВ. Зарождение позднепротестантского движения в Беларуси в конце XIX – начале ХХ в. Вестник Омского государственного университета. Серия: Исторические науки. 2022;9(1):7–18. DOI: 10.24147/2312-1300.2022.9(1).7-18.
  9. Лункин Р. Российский протестантизм: евангельские христиане как новый социальный феномен. Современная Европа. 2014;3:133–143. DOI: 10.15211/soveurope32014133143.
  10. Погасий АК. Религиозные разделения и межконфессиональное понимание. Религиоведение. 2009;2:110–114. EDN: KYRWVK.
  11. Данилов АВ, Мартинович ВА. Особенности конфессиональной структуры Республики Беларусь. В: Данилов АВ, редактор. Посткоммунистическая Беларусь в процессе религиозных трансформаций. Минск: Адукацыя i выхаванне; 2002. с. 6–13.
  12. Конь РМ. Введение в сектоведение. Нижний Новгород: Нижегородская духовная семинария; 2008. 495 с.
  13. Терюкова ЕА. Понятие сектантства в российском вероисповедном законодательстве начала ХХ в. Вестник Санкт-Петербургского университета. Серия 17, Философия. Конфликтология. Культурология. Религиоведение. 2013;4:102–108. EDN: RMWRLP.
  14. Бендин АЮ. Старообрядцы и российская веротерпимость в XIX – начале XX в. В: Осипов ВИ, Зиновкина НВ, Соколова ЕИ, Осипова АВ, редакторы-составители. Старообрядчество: история, культура, современность. Материалы XI Международной конференции; 11–13 ноября 2014 г.; Москва, Россия. Том 1. Москва: Музей истории и культуры старообрядчества; 2014. с. 147–160. EDN: MPXDEJ.
  15. Булгаков СВ. Настольная книга для священноцерковнослужителей. Сборник сведений, касающихся преимущественно практической деятельности отечественного духовенства. Киев: Типография Киево-Печерской Успенской лавры; 1913. Краткие сведения о существовавших и существующих расколах, ересях, сектах, новейших рационалистических учениях и проч. [Справочник по ересям, сектам и расколам]; с. 1592–1745.
  16. Варсонофий (Лузин АВ). Проблема сектоведения как науки. Казань: Центральная типография; 1914. 18 с.
  17. Фетисов НН. Опыт уяснения основных вопросов науки сектоведения. Киев: Петр Барский в Киеве; 1914. 26, [2] с.
  18. Дородницын А. Основные формы сектантских заблуждений. Миссионерское обозрение. 1902;2:225–236.
  19. Грацианский Д. Что такое секта вообще и «рационалистическая» и «мистическая» в частности? Миссионерское обозрение. 1904;8:971–980.
  20. Плотников К. История и обличение русского сектантства. Выпуск 1. Санкт-Петербург: Типография И. В. Леонтьева; 1910. 132, IV с.
  21. Сокалаў ВГ. Сектанцтва i яго рэакцыйная сутнасць. Мiнск: Акадэмiя навук БССР; 1952. 34, [1] с.
  22. Вольфсон СЯ. Сучасныя рэлiгiйныя настроi на Беларусi. Полымя. 1929;10:130–143.
  23. Алпеева ТМ. Сущность и характерные черты идеологии и деятельности религиозного сектантства в Белоруссии. Минск: Знание; 1985. 21 с.
  24. Ленсу МЯ, Прокошина ЕС, редакторы. Баптизм и баптисты. Минск: Наука и техника; 1969. 319 с.
  25. Клибанов АИ. Религиозное сектантство в прошлом и настоящем. Москва: Наука; 1973. 256 с. (Научно-атеистическая литература).
  26. Вебер М. Избранные произведения. Давыдов ЮН, редактор. Москва: Прогресс; 1990. Протестантские секты и дух капитализма; с. 273–305 (Социологическая мысль Запада).
  27. Трёльч Э. Социальные учения христианских церквей. В: Гараджа ВИ, Руткевич ЕД, составители. Религия и общество. Москва: Аспект Пресс; 1996. с. 226–237.
  28. Вебер М. Избранные произведения. Давыдов ЮН, редактор. Москва: Прогресс; 1990. Протестантская этика и дух капитализма; с. 61–272.
  29. Niebuhr RH. The social sources of denominationalism. New York: Meridian Book; 1975. 304 p.
  30. Martin DA. The denomination. British Journal of Sociology. 1962;13(2):1–14.
  31. Becker H. Systematic Sociology on the basis of the Beziehungslehre and Gebildelehre of Leopold von Wiese. New York: Wiley & Sons; 1932. 772 р.
  32. Новикова ЛГ. Религиозность в Беларуси на рубеже веков: тенденции и особенности проявления (социологический аспект). Минск: БТН-информ; 2001. 132 c. (Библиотека социологии).
  33. Балагушкин ЕГ. Нетрадиционные религии в современной России: морфологический анализ. Часть 1. Москва: Институт философии РАН; 1999. 244 с.
  34. Васильева ЕН. «Новые религиозные движения»: понятие и специфика. Вестник Ленинградского государственного университета имени А. С. Пушкина. 2016;1:153–163.
  35. Баркер А. Новые религиозные движения: практическое введение. Санкт-Петербург: Издательство Русского христианского гуманитарного института; 1997. 282 с.
  36. Яковлева ЮА. Социологический анализ нетрадиционных религиозных сообществ: теоретико-методологический аспект. Государство, религия, церковь в России и за рубежом. 2011;29(2):133–149. EDN: PFCMNH.
  37. Данилов АВ, редактор. Посткоммунистическая Беларусь в процессе религиозных трансформаций. Минск: Адукацыя і выхаванне; 2002. 130 с.
  38. Григорьева ЛИ. Религии «нового века» и современное государство. Красноярск: Сибирский государственный технологический университет; 2002. 399 с.
  39. Балагушкин ЕГ. Новые религии как социокультурный и идеологический феномен. Общественные науки и современность. 1996;5:90–100.
  40. Прокошина ЕС, Короткая ТП, Рекуць ИФ, Титовец АА, Кутузова НА, Дьяченко ОВ и др. Неокульты: «новые религии» века? Майхрович АС, редактор. Минск: Четыре четверти; 2000. 240 с. EDN: XXSFAP.
  41. Гурко АВ. Новыя рэлігіі. У: Пашкоў ГП, рэдактар. Рэлігія і царква на Беларусі. Мінск: Беларуская энцыклапедыя; 2001. с. 230–231.
  42. Кутузова НА. Новые религиозные организации в Беларуси: классификация и причины распространения в молодежной среде. В: Цвилик МВ, составитель; Новицкий ВИ, редактор. Вопросы свободы совести и религиозных организаций в Республике Беларусь. Минск: Четыре четверти; 2005. с. 299–306.
  43. Мартинович ВА. Методологические проблемы изучения религиозного многообразия. Журнал Белорусского государственного университета. Социология. 2022;3:92–102. DOI: 10.33581/2521-6821-2022-3-92-102.

Downloads

Апублікавана

2026-05-22

Выпуск

№ 2 (2026): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Раздзел

Гісторыя Беларусі

License

Copyright (c) 2026 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

Аўтары, якія публікуюцца ў гэтым часопісе, пагаджаюцца з наступным:

 

1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на работу і перадаюць часопісу права першай публікацыі работы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).

2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, звязаныя з неэксклюзіўным распаўсюджаннем версіі работы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыя ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.

3. Аўтары маюць права размяшчаць сваю работу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да і ў час працэсу разгляду яе гэтым часопісам, паколькі гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную работу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Лісоўская, Т.В. 2026. Евангельска-баптысцкі рух у Беларусі ў гістарычных даследаваннях: да пытання тэрміналагічнага дыскурсу. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя. 2 (May 2026), 22–32. DOI:https://doi.org/10.33581/2520-6338-2026-2-%p.