Тэрміналагічны апарат даследаванняў савецкай гісторыі пасля Сталіна

Аўтары

  • Вячаслаў Іванавіч Менькоўскі Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь

DOI:

https://doi.org/10.33581/2520-6338-2026-3-%25p

Ключавыя словы:

сталінізм, постсталінізм, постструктуралізм, постмадэрн, паслясталінскі перыяд, савецкая суб’ектыўнасць, гістарычная памяць, палітыка памяці
Арганізацыі, якія аказалі падтрымку
Праца выканана ў рамках дзяржаўнай праграмы навуковых даследаванняў Рэспублікі Беларусь на 2026–2030 гг. «Сацыяльна-эканамічная, палітычная і нацыянальна-культурная бяспека беларускай дзяржаўнасці» (заданне «Гістарычныя рэгіёны Расійскай імперыі, Савецкага Саюза і постсавецкай Еўразіі»).

Анатацыя

Разглядаецца метадалагічная праблема выбару тэрміналогіі для абазначэння савецкай гісторыі пасля смерці І. В. Сталіна. Аналізуецца адрозненне паміж храналагічным паняццем «паслясталінскі перыяд» і канцэптуальным тэрмінам «постсталінізм». Паказваецца, што тэрмін «постсталінізм» дазваляе фіксаваць не проста храналагічны пераход, а якасны стан грамадства, абумоўлены папярэднім перыядам, яго ўнутраную супярэчлівасць і цыклічны характар вяртання да сталінскай спадчыны. Асаблівая ўвага надаецца ўплыву постструктуралісцкай метадалогіі на вывучэнне савецкай гісторыі, у прыватнасці фарміраванню школы савецкай суб’ектыўнасці ў англамоўнай гістарыяграфіі (працы С. Коткіна, І. Халфіна, Ё. Хельбека, А. Юрчака). Робіцца выснова аб тым, што выбар паміж паняццямі «паслясталінскі перыяд» і «постсталінізм» з’яўляецца выбарам паміж храналагічным апісаннем і канцэптуальным аналізам, а выкарыстанне прэфікса пост- у гістарычных даследаваннях сведчыць пра сталасць дысцыпліны, яе здольнасць да самарэфлексіі і міждысцыплінарнага дыялогу.

Біяграфія аўтара

  • Вячаслаў Іванавіч Менькоўскі, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь

    доктар гістарычных навук, прафесар;прафесар кафедры гісторыі Расіі гістарычнага факультэта

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Derrida J. De la grammatologie. Paris: Les Éditions de Minuit; 1967. 448 p.
  2. Derrida J. L’écriture et la différence. Paris: Aux Éditions du Seuil; 1967. 439 p.
  3. Foucault M. L’Archéologie du savoir. Paris: Éditions Gallimard; 1969. 288 p.
  4. Foucault M. Les Mots et les Choses: une archéologie des sciences humaines. Paris: Éditions Gallimard; 1966. 400 p.
  5. Deleuze G. Différence et répétition. Paris: Presses Universitaires de France; 1969. 412 p.
  6. Deleuze G, Guattari F. L’Anti-Œdipe: capitalisme et schizophrénie. Paris: Les Éditions de Minuit; 1972. 494 p.
  7. Lyotard J-F. La condition postmoderne: rapport sur le savoir. Paris: Les Éditions de Minuit; 1979. 128 p.
  8. Barthes R. La mort de l’auteur. Manteia. 1968;5:61–67.
  9. White H. Metahistory: the historical imagination in nineteenth-century Europe. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1973. 448 p.
  10. Ankersmit FR. History and tropology: the rise and fall of metaphor. Berkeley: University of California Press; 1994. 336 p.
  11. Ankersmit FR. Narrative logic: a semantic analysis of the historian’s language. The Hague: Martinus Nijhoff; 1983. 265 p.
  12. Kotkin S. Magnetic mountain: Stalinism as a civilization. Berkeley: University of California Press; 1995. 639 p.
  13. Orwell G. Nineteen eighty-four. London: Secker and Warburg; 1949. 312 p.
  14. Halfin I, Hellbeck J. Rethinking the Stalinist subject: Stephen Kotkin’s «Magnetic mountain» and the state of Soviet historical studies. Jahrbücher für Geschichte Osteuropas. 1996;3:456–463.
  15. Halfin I. From darkness to light: class, consciousness, and salvation in revolutionary Russia. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press; 2000. 474 p.
  16. Halfin I. Intimate enemies: demonizing the Bolshevik opposition, 1918–1928. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press; 2007. 416 p.
  17. Halfin I. Stalinist confessions: messianism and terror at the Leningrad Communist University. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press; 2009. 496 p.
  18. Hellbeck J. Revolution on my mind: writing a diary under Stalin. Cambridge: Cambridge University Press; 2006. 448 p.
  19. Hellbeck J, Heller K, editors. Autobiographical practices in Russia. Göttingen: V & R Unipress; 2004. 288 p.
  20. Fitzpatrick S. Tear off the masks! Identity and imposture in twentieth-century Russia. Princeton: Princeton University Press; 2005. 332 p.
  21. Slezkine Yu. The House of Government: a saga of the Russian revolution. Princeton: Princeton University Press; 2017. 1104 p.
  22. Yurchak A. Everything was forever, until it was no more: the last Soviet generation. Princeton: Princeton University Press; 2005. 352 p.
  23. Меньковский ВИ, Шмигель М, Жеребцов ИЛ. Центральная Азия как исторический регион. Журнал Белорусского государственного университета. История. 2023;4:54–62. EDN: KOZVZZ.

Downloads

Апублікавана

2026-10-19

Выпуск

№ 3 (2026): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Раздзел

Усеагульная гісторыя

License

Copyright (c) 2026 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

Аўтары, якія публікуюцца ў гэтым часопісе, пагаджаюцца з наступным:

 

1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на работу і перадаюць часопісу права першай публікацыі работы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).

2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, звязаныя з неэксклюзіўным распаўсюджаннем версіі работы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыя ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.

3. Аўтары маюць права размяшчаць сваю работу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да і ў час працэсу разгляду яе гэтым часопісам, паколькі гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную работу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Менькоўскі, В.І. 2026. Тэрміналагічны апарат даследаванняў савецкай гісторыі пасля Сталіна. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя. 3 (Oct. 2026), 57–62. DOI:https://doi.org/10.33581/2520-6338-2026-3-%p.