Пераўтварэнне этнічнай ідэнтычнасці немцаў Санкт-Пецярбургскай губерні ў грамадзянскую (1763–1871 гг.)

Аўтары

  • Вольга Віктараўна Ярохіна Маскоўскі педагагічны дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Вярнадскага, 88, 119571, г. Масква, Расія; Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна, Пецярбургскае шасэ, 10, 196605, г. Санкт-Пецярбург, Расія
  • Ганна Аляксееўна Кайрак Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна, Пецярбургскае шасэ, 10, 196605, г. Санкт-Пецярбург, Расія

Ключавыя словы:

этнічная ідэнтычнасць, грамадзянская ідэнтычнасць, Расійская імперыя, Санкт-Пецярбург, Санкт-Пецярбургская губерня, гарадскія немцы, каланісты
Арганізацыі, якія аказалі падтрымку
Даследаванне выканана пры фінансавай падтрымцы Расійскага навуковага фонду і Санкт-Пецярбургскага навуковага фонду (грант № 23-18-20025).

Анатацыя

Разглядаецца фарміраванне этнічнай ідэнтычнасці ў немцаў, якія перасяліліся ў Расійскую імперыю ў другой палове XVIII ст., а таксама трансфармацыя этнічнай ідэнтычнасці ў грамадзянскую. Аналізуецца жыццё нямецкіх перасяленцаў у Санкт-Пецярбургу і Санкт-Пецярбургскай губерні. Робіцца выснова аб тым, што ў гарадскіх немцаў і сельскіх немцаў (каланістаў) пераўтварэнне этнічнай ідэнтычнасці ў грамадзянскую адбывалася па-рознаму. Яго спецыфіка была абумоўлена веравызнаннем, саслоўнай прыналежнасцю, а таксама эканамічнай самадастатковасцю немцаў. Да канца XVIII ст. яны імкнуліся захоўваць сваю этнічную ідэнтычнасць, таму размаўлялі на нямецкай мове, запісваліся ў нямецкія рамесніцкія цэхі, заключалі шлюбы з этнічнымі немцамі. У канцы XVIII ст. пачаўся працэс развіцця грамадзянскай ідэнтычнасці ў гарадскіх немцаў Санкт-Пецярбурга. Яны цесна кантактавалі з рускім насельніцтвам, таму імкнуліся вывучаць рускую мову, атрымліваць адукацыю ў рускіх навучальных установах і г. д. Адзначаецца, што ў каланістаў, якія знаходзіліся пад уплывам абшчыны і мелі шматлікія льготы, трансфармацыя ідэнтычнасці адбывалася больш павольна. Пачатку гэтай трансфармацыі паспрыялі мадэрнізацыйныя працэсы ў дзяржаве ў сярэдзіне XIX ст. У нямецкіх каланістаў Санкт-Пецярбургскай губерні пераўтварэнне этнічнай ідэнтычнасці ў грамадзянскую пачалося крыху раней, у пачатку XIX ст.

Біяграфіі аўтараў

  • Вольга Віктараўна Ярохіна, Маскоўскі педагагічны дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Вярнадскага, 88, 119571, г. Масква, Расія; Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна, Пецярбургскае шасэ, 10, 196605, г. Санкт-Пецярбург, Расія

    доктар гістарычных навук, дацэнт; прафесар кафедры гісторыі Расіі Маскоўскага педагагічнага дзяржаўнага ўніверсітэта, галоўны навуковы супрацоўнік Навукова-адукацыйнага цэнтра гістарычных даследаванняў і аналізу Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта ім. А. С. Пушкіна

  • Ганна Аляксееўна Кайрак, Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна, Пецярбургскае шасэ, 10, 196605, г. Санкт-Пецярбург, Расія

    лабарант Навукова-адукацыйнага цэнтра гістарычных даследаванняў і аналізу

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Achkasov VA. [Ethnic identity in situations of public choice]. Journal of Sociology and Social Anthropology. 1999;2(1):48–58. Russian.
  2. Lebedeva NM, editor. Identichnost’ i tolerantnost’ [Identity and tolerance]. Moscow: Institute of Ethnology and Anthropology of the Russian Academy of Sciences; 2002. 414 p. Russian.
  3. Antonova NV. [The problem of personal identity in the interpretation of modern psychoanalysis, interactionism and cognitive psychology]. Voprosy psikhologii. 1996;1:131–143. Russian.
  4. Habermas YuV. V poiskakh natsional’noi identichnosti: filosofskie i politicheskie stat’i [In search of national identity: philosophical and political articles]. Donetsk: Donbass; 1999. 415 p. Russian.
  5. Tishkov VA. On the phenomenon of ethnicity. Ehtnograficheskoe obozrenie. 1997;3:3–21. Russian.
  6. Gorshkov MK, Tikhonova NE, editors. Rossiiskaya identichnost’ v usloviyakh transformatsii: opyt sotsiologicheskogo analiza [Russian identity in the context of transformations: the experience of sociological analysis]. Moscow: Nauka; 2005. 395 p. Russian.
  7. Badmaev VA, Khutyz ZA. Historical memory and the construction of national identity. New technologies. 2009;4:75–79. Russian.
  8. Repina LP, editor. Proshloe dlya nastoyashchego. Istoriya-pamyat’ i narrativy natsional’noi identichnosti [The past for the present: history-memory and narratives of national identity]. Moscow: Akvilon; 2020. 464 p. Russian.
  9. German AA, editor. Grazhdanskaya identichnost’ i vnutrennii mir rossiiskikh nemtsev v gody Velikoi Otechestvennoi voiny i v istoricheskoi pamyati potomkov. Materialy XIII Mezhdunarodnoi nauchnoi konferentsii; 21–23 oktyabrya 2010 g.; Moskva, Rossiya [Civil identity and the inner world of Russian Germans during the Great Patriotic War and in the historical memory of descendants. Materials of the 13th International scientific conference; 2010 October 21–23; Moscow, Russia]. Moscow: MSNK-press; 2011. 576 p. Russian.
  10. Lebedeva EV. [From imperial paternalism to civic identity. The Germans of Russia and the problem of the formation of the all-Russian identity in the 18th – early 20th century]. In: German AA, editor. Grazhdanskaya identichnost’ i vnutrennii mir rossiiskikh nemtsev v gody Velikoi Otechestvennoi voiny i v istoricheskoi pamyati potomkov. Materialy XIII Mezhdunarodnoi nauchnoi konferentsii; 21–23 oktyabrya 2010 g.; Moskva, Rossiya [Civil identity and the inner world of Russian Germans during the Great Patriotic War and in the historical memory of descendants. Materials of the 13th International scientific conference; 2010 October 21–23; Moscow, Russia]. Moscow: MSNK-press; 2011. p. 412–432. Russian.
  11. Cherkaz’yanova IV. [Anniversaries of the Saint Petersburg colonies as a factor in the formation of the all-Russian identity of colonists]. In: German AA, editor. Obrazovanie, zhizn’ i sud’ba nemetskikh poselenii v Rossii. Materialy 15-i Mezhdunarodnoi nauchno-prakticheskoi konferentsii; 5–9 avgusta 2015 g.; Marks, Rossiya [Education, life and fate of German settlements in Russia. Materials of the 15th International scientific conference; 2015 August 5–9; Marx, Russia]. Moscow: RusDoich media; 2016. p. 97–109. Russian.
  12. Busch M. Deutsche in St. Petersburg 1865–1914: Identität und Integration. Essen: Klartext Verlag; 1995. 288 S.
  13. Dal’man D. [Petersburg Germans in the 18th century: peasants, artisans, entrepreneurs]. In: Smagina GI, editor. Nemtsy v Rossii. Peterburgskie nemtsy [Germans in Russia. Petersburg Germans]. Saint Petersburg: Dmitrii Bulanin; 1999. p. 156–163. Russian.
  14. Guboglo MN. Identifikatsiya identichnosti: ehtnosotsiologicheskie ocherki [Identification of identity: ethnosociological essays]. Moscow: Nauka; 2003. 763 p. Russian.
  15. Repina LP. [Memory and knowledge about the past in the structure of identity]. Dialogue with time. Intellectual History Review. 2007;21:5–21. Russian.
  16. Tishkov VA. Rekviem po ehtnosu: issledovanie po sotsial’no-kul’turnoi antropologii [Requiem for ethnos: a study in sociocultural anthropology]. Moscow: Nauka; 2003. 542 p. Russian.
  17. Aipova AK. [The essence of the concept of «ethnic identity»]. In: Vishnevskii MI, Snopkova EI, editors. Filosofsko-pedagogicheskie problemy nepreryvnogo obrazovaniya. Materialy III Mezhdunarodnoi nauchno-prakticheskoi konferentsii; 26–27 aprelya 2018 g.; Mogilev, Belarus’ [Philosophical and pedagogical problems of continuing education. Materials of the 3rd International scientific and practical conference; 2018 April 26–27; Magiliow, Belarus]. Magiliow: Mogilev State A. Kuleshov University; 2018. p. 129–133. Russian.
  18. Mironov BN. Sotsial’naya istoriya Rossii perioda imperii (XVIII – nachalo XX v.). Genezis lichnosti, demokraticheskoi sem’i, grazhdanskogo obshchestva i pravovogo gosudarstva. Tom 1 [Social history of Russia during the imperial period (18th – early 20th centuries). The genesis of the individual, the democratic family, civil society and the rule of law. Volume 1]. Saint Petersburg: Dmitrii Bulanin; 2003. 547 p. Russian.
  19. Chebotareva VG. [German colonies of the Russian Empire – «states within a state»]. Ehtnograficheskoe obozrenie. 1997;1:129–144. Russian.
  20. Drobizheva LM. [State and ethnic identity: choice and mobility]. In: Magun VS, editor. Grazhdanskie, ehtnicheskie i religioznye identichnosti v sovremennoi Rossii [State and ethnic identity: choice and mobility. Civil, ethnic and religious identities in modern Russia]. Moscow: Institute of Sociology of the Russian Academy of Sciences; 2006. p. 10–29. Russian.
  21. Tishkov VA. [What is Russia and the Russian people]. Pro et Contra. 2007;11(3):21–41. Russian.
  22. Amburger E. Deutsche in Staat, Wirtschaft und Gesellschaft Rußlands: Die Familie Amburger in St. Petersburg 1770–1920. Wiesbaden: Otto Harrassowitz; 1986. 307 S.
  23. Stricker W. Deutsch-russische Wechselwirkungen oder die Deutschen im Russland und die Russen in Deutschland. Leipzig: Mayer; 1849. 294 S.
  24. Attenhofer GL. Mediko-topograficheskoe opisanie Sankt-Peterburga, glavnogo i stolichnogo goroda Rossiiskoi imperii [Medico-topographic description of Saint Petersburg, the principal and capital city of the Russian Empire]. Kozlov AP, translator. Saint Petersburg: Imperatorskaya akademiya nauk; 1820. 432 p. Russian.
  25. Ulyanov NP. [Petrishule is the oldest school in Saint Petersburg]. In: Smagina GI, editor. Nemtsy i razvitie obrazovaniya v Rossii. Saint Petersburg: Russian Academy of Sciences; 1998. p. 129–136. Russian.
  26. Zyuss V. Chemu i kak uchili v nemetskikh shkolakh Rossii (nachalo XVIII stoletiya – 1917 god) [What and how were taught in German schools in Russia (the beginning of the 18th century – 1917)]. Annenkov EA, translator. Saint Petersburg: Rostok; 2007. 518 p. Russian.
  27. Litsenberger OA. Evangelichesko-lyuteranskaya tserkov’ v rossiiskoi istorii (XVI–ХХ vv.) [The Evangelical Lutheran Church in Russian history (16th – 20th centuries)]. Moscow: Lutheran Cultural Heritage Foundation; 2003. 543 p. Russian.
  28. Nachtigal R. Aufstieg und Niedergang der Deutschen von St. Petersburg – Leningrad. In: German AA, editor. Rossiiskie nemtsy v inonatsional’nom okruzhenii: problema adaptatsii, vzaimovliyaniya, tolerantnosti. Materialy Mezhdunarodnoi nauchnoi konferentsii; 14–19 sentyabrya 2004 g.; Saratov, Rossiya [Russian Germans in a foreign environment: problems of adaptation, mutual influence, tolerance. Materials of the International scientific conference; 2004 September 14–19; Saratov, Russia]. Moscow: MSNK-press; 2005. p. 29–56. Germany.
  29. Shaidurov VN, Osipov NA, Kajryak AA. German craft culture in Saint Petersburg: characteristics of development in the first half of the 19th century. Journal of Frontier Studies. 2023;3:48–73. Russian. DOI: 10.46539/jfs.v8i3.532.
  30. Pylyaev MI. Staryi Peterburg. Rasskazy iz byloi zhizni stolitsy [Old Petersburg. Stories from the former life of the capital]. Moscow: Svarog i K; 1997. 480 p. Russian.
  31. Lebedeva EV. [Self-organisation of the German population of Russian cities in the 18th – early 20th century (on the example of Moscow and Saint Petersburg)]. In: German AA, editor. Nemtsy Rossii: istoricheskii opyt i sovremennye problemy samoorganizatsii. Materialy Mezhdunarodnoi nauchno-prakticheskoi konferentsii; 29–30 oktyabrya 2007; Moskva, Rossiya [Germans of Russia: historical experience and modern problems of self-organisation. Materials of the International scientific and practical conference; 2007 October 29–30; Moscow, Russia]. Moscow: MSNK-press; 2008. p. 11–15. Russian.
  32. Shaidurov VN, Erokhina OV. German colonies of St. Petersburg province: appearance and development in the 1765–1800s. Journal of Frontier Studies. 2023;8(1):15–31. Russian. DOI: 10.46539/jfs. v8i1.493.
  33. von Koppen P. Erklarender Text zu der ethnographischen Karte des St. Petersburger Gouvernements. Saint Petersburg: Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften; 1867. 150 S.
  34. Velitsyn AA. Nemtsy v Rossii. Ocherki istoricheskogo razvitiya i nastoyashchego polozheniya nemetskikh kolonii na yuge i vostoke Rossii [Germans in Russia. Essays on the historical development and present situation of the German colonies in the south and east of Russia]. Saint Petersburg: Russkii vestnik; 1893. 282 p. Russian.
  35. Stumpp K. Die Russlanddeutschen: zweihundert Jahre unterwegs. Freilassing: Pannonia-Verlag. Zeitraum; 1964. 139 S.
  36. Lykova EE, Osekina MI, compilers. Nemtsy-kolonisty v vek Ekateriny: sbornik dokumentov Rossiiskogo gosudarstvennogo arkhiva drevnikh aktov po istorii organizatsii nemetskikh kolonii v Povolzh’e [Germans colonists in the age of Catherine: collection of documents of the Russian State Archive of Ancient Acts on the history of the organisation of German colonies in the Volga region]. Moscow: Drevlekhranilishche; 2004. 340 p. Russian.
  37. Shelukhin S. Nemetskaya kolonizatsiya na Yuge Rossii [German colonisation in the South of Russia]. Odessa: Aktsionernoe yuzhno-russkoe obshchestvo pechatnogo dela; 1915. 83 p. Russian.
  38. Schrader TA. [Legal and cultural adaptation of German colonists in the Saint Petersburg Province in the post-reform period]. In: Yukhneva NV, compiler. Peterburg i guberniya. Istoriko-etnograficheskie issledovaniya [Petersburg and the province. Historical and ethnographic studies]. Leningrad: Nauka; 1989. p. 132–139. Russian.
  39. Bakhmutskaya EV. [The factor of Saint Petersburg in the economic, social and spiritual life of the German colonies under the capital]. In: German AA, editor. Klyuchevye problemy istorii rossiiskikh nemtsev. Materialy Х Mezhdunarodnoi nauchnoi konferentsii Mezhdunarodnoi assotsiatsii issledovatelei istorii i kul’tury rossiiskikh nemtsev; 18–21 noyabrya 2003 g.; Moskva, Rossiya [The key problems of the history of the Russian Germans. Materials of the 10th International science conference of the International Association of Researchers of the History and Culture of Russian Germans; 2003 November 18–21; Moscow, Russia]. Moscow: MSNK-press; 2004. p. 357–371. Russian.
  40. Shaidurov VN. German craftsmen of Saint Petersburg: specifics of formation and development of the community in the 18th – early 19th century. Journal of the Belarusian State University. History. 2023;3:23–32. Russian.
  41. Sergeev II. Mirnoe zavoevanie Rossii nemtsam [The peaceful conquest of Russia by the Germans]. Petrograd: Obshchestvo 1914 g. bor’by s nemetskim zasil’em; 1917. 68 p. Russian.

Downloads

Апублікавана

2024-01-31

Выпуск

№ 1 (2024): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Раздзел

Усеагульная гісторыя

License

Аўтары, якія публікуюцца ў гэтым часопісе, пагаджаюцца з наступным:

 

1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на работу і перадаюць часопісу права першай публікацыі работы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).

2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, звязаныя з неэксклюзіўным распаўсюджаннем версіі работы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыя ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.

3. Аўтары маюць права размяшчаць сваю работу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да і ў час працэсу разгляду яе гэтым часопісам, паколькі гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную работу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Ярохіна, В.В. and Кайрак, Г.А. 2024. Пераўтварэнне этнічнай ідэнтычнасці немцаў Санкт-Пецярбургскай губерні ў грамадзянскую (1763–1871 гг.). Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя. 1 (Jan. 2024), 42–55.