Тыпа-храналагічная эвалюцыя жалезных наканечнікаў стрэл X–XV стст. з тэрыторыі паўночнай Беларусі

Аўтары

  • Уладзімір Аляксандравіч Плавінскі Беларускi дзяржаўны ўнiверсiтэт, пр. Незалежнасцi, 4, 220030, г. Мiнск, Беларусь

Ключавыя словы:

зброя, зброя далёкага бою, лук, арбалет, наканечнік, страла, болт

Анатацыя

Адзначана, што з тэрыторыі паўночнай Беларусі паходзіць не менш за паўтысячы жалезных наканечнікаў стрэл лука і арбалета X–XV стст. На падставе аналізу ўсяго масіву знаходак вылучаны некалькі этапаў эвалюцыі комплексу наканечнікаў. Выяўлена, што для X–XI стст. найбольш характэрнымі з’яўляюцца ўтулкавыя двушыпныя, чаранковыя стрэлы з пяром ланцэтападобнай, рамбічнай, лаўрападобнай формы; на ХІІ–ХІІІ стст. прыпадае пашырэнне тыпалагічнага асартыменту наканечнікаў стрэл, у тым ліку шырока распаўсюджваюцца стрэлы, прызначаныя для стральбы са складанасастаўнога лука, што дазваляе меркаваць аб яго актыўным выкарыстанні ў гэты час; павялічваецца колькасць бранябойных наканечнікаў, прызначаных для прабівання колкавых і пласцінкавых даспехаў. Сцвярджаецца, што з сярэдзіны ХІІІ ст. на тэрыторыі Беларусі пашыраюцца чаранковыя наканечнікі стрэл мангольскіх тыпаў, што стала вынікам распаўсюджання мангольскіх тэхналагічных традыцый на тэрыторыі Русі. Паказана, што з другой паловы XIII – першай паловы XIV ст. назіраецца ўніфікацыя і скарачэнне тыпалагічнага асартыменту стрэл, павялічваецца колькасць бранябойных наканечнікаў, аднак дамінуючымі застаюцца плоскія наканечнікі. Заўважана, што ў акрэслены перыяд адбывалася нязначнае распаўсюджанне арбалетнага ўзбраення, і гэта стала вынікам эпізадычных кантактаў з крыжакамі.

Біяграфія аўтара

  • Уладзімір Аляксандравіч Плавінскі, Беларускi дзяржаўны ўнiверсiтэт, пр. Незалежнасцi, 4, 220030, г. Мiнск, Беларусь

    аспірант кафедры археалогіі і спецыяльных гістарычных дысцыплін гістарычнага факультэта. Навуковы кіраўнік – доктар гістарычных навук, прафесар А. А. Егарэйчанка

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Medvedev A. F. [Hand-throwing weapons (bow and arrows, crossbow) VIII–XIV centuries]. Moscow : Nauka, 1966 (in Russ.).
  2. Dvurechenskij O. V. [Arrowheads of Moscow Rus and the Russian State of the XV–XVII centuries]. In: Arkhaeologiya Podmoskovya [Moscow archeolog.] : materials of the sci. semin. Moscow, 2007. Issue 3. P. 227–331 (in Russ.).
  3. Alekseev L. V. [Excavations of ancient Braslav]. In: Kratk. soobshch. Inst. arkheol. [Brief rep. of the Inst. of archeol.] 1960. Issue 81. P. 95–106 (in Russ.).
  4. Bubenko T. S. [Medieval Vitebsk. Posad – Lower Castle (X – the first half of the XIV century)]. Vitebsk : Vitebsk State P. M. Masherov, 2004 (in Russ.).
  5. Alekseev L. V. [Polotsk land: essays on the history of Northern Belarus in the IX–XIII centuries]. Moscow : Nauka, 1966 (in Russ.).
  6. Levko O. N. [Medieval territorial administrative centers of Northeastern Belarus: formation and development]. Minsk : Belaruskaya navuka, 2004 (in Russ.).
  7. Tkachou M. A. [Report on the field research of the Dnieper-Dvinsky detachment for the 1976 season] : report. No. 1032. Minsk, 1977 (in Belarus.).
  8. Klimau M. V. [New information about the excavations of the Zapolack pasad of Polack (according to excavations in 2008)]. In: Vicebskija starazhitnasci [Vitebsk antiquity] : materials of the sci. conf. (Vitebsk, 22–23 Oct., 2009). Minsk, 2010. P. 39 – 48 (in Belarus.).
  9. Shtyhov G. V. [Ancient Polock (IX–XIII centuries)]. Minsk : Nauka i tekhnika, 1975 (in Russ.).
  10. Shadyro V. I., Laskavyi G. V. [Medieval arrowheads and crossbow arrows from the settlement near the village of Prudniki]. Gistarychna-arhealagichny zbornik. Minsk, 1994. No. 4. P. 217–224 (in Russ.).
  11. Shadyra V. I. [Belarusian Padzvinne (I thousand years of AD)]. Minsk : Institute of History of National Academy of Sciences of Belarus, 2006 (in Belarus.).
  12. Duk D. U. [Archaeological excavations on the ancient Polotsk hillfort in 2007]. In: Materyjaly pa arhealogii Belarusi. [Materials of Belarusian archeology]. Minsk, 2011. Issue 21. P. 30–60 (in Belarus.).
  13. Shtyhov G. V. [Report on excavations in the Vitebsk and Minsk regions and in the Ivatsevichi region of the Brest region in 1970] : report. No. 368. Minsk, 1970 (in Russ.).
  14. Klimau M. V. [Weapons, military equipment of a rider and a horse from the monument of Luchno-1 (based on archaeological excavations of 1999–2000)]. In: Materyjaly pa arhealogii Belarusi [Materials of Belarusian archeology]. 2001. Issue 3. P. 261–264 (in Belarus.).
  15. Shadyro V. I. [Report on excavations in the Glubokoe, Miory and Braslav districts of the Vitebsk region in 1990] : report No. 1206. Minsk, 1991 (in Russ.).
  16. Duchyc L. U. [Braslav Lakes in the IX–XIV centuries: historical and archaeological survey]. Minsk : Navuka i tehnika, 1991 (in Belarus.)
  17. Shtyhov G. V. [Cities of the Polotsk land (IX–XIII centuries)]. Minsk : Nauka i tekhnika, 1978 (in Russ.).
  18. Plavinski U. A. [Arrowheads from Muscovici ancient settlement]. In: Gistoryia i arhealogija garadzishcha Maskavichiy [History and archeology of hill ford Maskavichy]. Ryga. 2013. P. 213–228 (in Belarus.).
  19. Eremeev I. I., Shtyhov G. V. [Ancient Lukoml. Molded ceramics and early medieval cultural layer]. Аcta archeologika Albarutenica. Minsk, 2007. Vol. 1. P. 110–135 (in Russ.).
  20. Nadolski A. [Study of Polish armament in X, XI and XII centuries]. Acta Archaeological Universitatis Lodziensis. Lodz, 1954. No. 3 (in Pol.).
  21. Kainov S. Y. [Lancet-like arrowheads from the excavations of Gnezdov]. In: Rannesrednevekovye drevnosti Severnoi Rusi i ee sosedei [Early medieval antiquity of Northern Russia and its neighbors]. Saint Petersburg, 1999. P. 49 – 62 (in Russ.).
  22. Dovgenok V. I. [Military affairs in the Kiiv Rus: a science popular essay]. Kiev : Publishing house Academy of Sciences of URSR, 1950 (in Ukrainian).
  23. Kirpichnikov A. N. [Military affairs in Rus XIII–XV centuries]. Leningrad : Nauka, 1976 (in Russ.).
  24. Bohan Y. M. [The armament of the army of the Grand Duchy of Lithuania of the XIV century – the canvas of the XVI century]. Minsk : Jekaperspektyva, 2002 (in Belarus.).
  25. Rackevichus G. [Crossbowl and bow in Lithuania in the XIII–XVI]. Vilnius : Pilių tyrimo centras «Lietuvos pilys», 2002 (in Lith.).
  26. Plavinski U. A., Shadyra V. I. [Crossbow bolts from the settlement and the settlement Prudniki]. In: Belaruskae Padzvinne: vopyt, metodyka i vyniki paljavyh i mizhdyscyplinarnyh dasledavannjaw [Belarusian Dvina: experience, methodology and results of the f ield and interdisciplinary research] : collect. of sci. works. Polack, 2011. Part 1. P. 95–100 (in Belarus.).

Downloads

Апублікавана

2017-12-29

Выпуск

№ 4 (2017): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Раздзел

Археалогія

License

Аўтары, якія публікуюцца ў гэтым часопісе, пагаджаюцца з наступным:

 

1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на работу і перадаюць часопісу права першай публікацыі работы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).

2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, звязаныя з неэксклюзіўным распаўсюджаннем версіі работы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыя ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.

3. Аўтары маюць права размяшчаць сваю работу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да і ў час працэсу разгляду яе гэтым часопісам, паколькі гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную работу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Плавінскі, У.А. 2017. Тыпа-храналагічная эвалюцыя жалезных наканечнікаў стрэл X–XV стст. з тэрыторыі паўночнай Беларусі. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя. 4 (Dec. 2017), 115–128.