Дэльфійскае прароцтва і лёс спартанскага цара Леаніда

Аўтары

  • Аксана Віктараўна Кулішова Інстытут гісторыі Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта, Мендзялееўская лінія, 5, 199034, г. Санкт-Пецярбург, Расія
  • Ларыса Гаўрылаўна Печатнава Інстытут гісторыі Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта, Мендзялееўская лінія, 5, 199034, г. Санкт-Пецярбург, Расія

Ключавыя словы:

Старажытная Грэцыя, Дэльфійскі аракул, Грэка-персідскія войны, Спарта, цар Леанід
Арганізацыі, якія аказалі падтрымку
Даследаванне выканана пры фінансавай падтрымцы Расійскага навуковага фонду (грант № 23-28-01360).

Анатацыя

Адзначаецца, што згодна з антычнай літаратурнай традыцыяй сярод грэчаскіх полісаў менавіта Спарта была найбольш цесна звязана са знакамітым свяцілішчам і аракулам Апалона ў Дэльфах, прычым не толькі ў рэлігійным, але і ў ваенна-палітычным сэнсе. Традыцыя захавала мноства адрасаваных спартанскім царам дэльфійскіх прароцтваў, як сапраўдных, так і складзеных пастфактум. Адно з іх было звязана з імем спартанскага цара Леаніда і яго ўдзелам у змаганні пры Фермапілах у 480 г. да н. э. Магчыма, сам Леанід звярнуўся да дапамогі дэльфійскіх жрацоў, каб атрымаць патрэбнае яму прароцтва. Герадот перадае змест Дэльфійскага аракула і ў празаічнай, і ў вершаванай форме. Падкрэсліваецца, что даследчыкі Новага часу сумняваюцца ў сапраўднасці прароцтва. Прадметам абмеркавання з’яўляюцца таксама абставіны ўзнікнення і розныя тлумачэнні Дэльфійскага аракула ў антычных крыніцах. Робіцца здагадка аб тым, што розныя формы прароцтва былі створаны ў розны час: празаічная форма – яшчэ да падзей у Фермапілах, вершаваная форма – ужо пасля іх. Выказваецца меркаванне аб тым, што вершаваны варыянт прароцтва з’явіўся ўжо пасля бітвы пры Фермапілах. Верагодна, ён быў створаны па ініцыятыве царскага роду Агіядаў, да якога належаў Леанід. Падкрэсліваецца, што аракул, згодна з якім умовай выратавання Спарты была абвешчана гібель яе
цара, стаў інтэгральным складнікам міфа аб Леанідзе. Выкарыстоўваючы гэты міф, Спарта паспяхова трансфармавала паражэнне пры Фермапілах у перамогу сваіх палітычных і маральных каштоўнасцей. Змаганне пры Фермапілах стала важнай часткай «спартанскага міражу», а Леанід і яго атрад – гераічным прыкладам, на якім яшчэ на працягу стагоддзяў выхоўвалася спартанская моладзь.

Біяграфіі аўтараў

  • Аксана Віктараўна Кулішова, Інстытут гісторыі Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта, Мендзялееўская лінія, 5, 199034, г. Санкт-Пецярбург, Расія

    доктар гістарычных навук, дацэнт; прафесар кафедры гісторыі Старажытнай Грэцыі і Рыма

  • Ларыса Гаўрылаўна Печатнава, Інстытут гісторыі Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта, Мендзялееўская лінія, 5, 199034, г. Санкт-Пецярбург, Расія

    доктар гістарычных навук, дацэнт; прафесар кафедры гісторыі Старажытнай Грэцыі і Рыма

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Lupi М. Sparta and the Persian Wars, 499–478. In: Powell IA, editor. A companion to Sparta. Volume 1. Hoboken: Wiley-Blackwell; 2018. p. 271–290.
  2. Grant JR. Leonidas’ last Stand. Phoenix. 1961;15:14–27.
  3. Harvey D. Leonidas the Regicide? Speculations on the death of Kleomenes I. Bowersock GW, Burkert W, Putnam MCJ, editors. Arktouros. Hellenic Studies presented to Bernard M. W. Knox. Berlin: De Gruyter; 1979. р. 253–260.
  4. Cartledge P. The Spartans: an epic history. London: Channel 4 Books; 2002. 285 p.
  5. Surikov IE. Antichnaya Gretsiya: politiki v kontekste ehpokhi. Arkhaika i rannyaya klassika [Ancient Greece: politicians in the context of epoch: Archaic and Early Classical period]. Moscow: Nauka; 2005. 351 p. Russian.
  6. Huxley GL. Early Sparta. London: Faber; 1962. 164 p.
  7. Griffiths A. Was Kleomenes Mad? In: Powell A, editor. Classical Sparta: techniques behind her success. London: Routledge; 1989. p. 26–51.
  8. Powell IA. Sparta. Reconstructing history from secrecy, lies and myth. In: Powell IA, editor. A companion to Sparta. Volume 1. Hoboken: Wiley-Blackwell; 2018. p. 3–28.
  9. Hooker JT. Spartan propaganda. In: Powell А, editor. Classical Sparta, techniques behind her success. London: Routledge; 1989. p. 122–141.
  10. Kulishova OV. Del’fiiskii orakul v sisteme antichnykh mezhgosudarstvennykh otnoshenii (VII–V vv. do n. eh.) [The Delphic oracle in the system of ancient interstate relations (7th–5th centuries BC)]. Saint Petersburg: Gumanitarnaya akademiya; 2001. 432 p. Russian.
  11. How WW, Wells J. A commentary on Herodotus. Volume 2, Books 5–9. Oxford: Clarendon Press; 1912. 458 p. 458 p.
  12. Powell A. Divination, royalty and insecurity in Classical Sparta. Kernos: Revue Internationale et Pluridisciplinaire de Religion Grecque Antique. 2009;22:35–82. DOI: 10.4000/kernos.1767.
  13. Beloch KJ. Griechische Geschichte. Band 2. Strassburg: Trübner; 1916. 432 S.
  14. Meyer Ed. Geschichte des Altertums. Band 4. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft; 1954.
  15. Parke HW, Wormell DEW. The Delphic oracle. Volume 2, The oracular responses. Oxford: Blackwell; 1956. 271 p.
  16. Zeilhofer G. Sparta, Delphoi und die Amphiktyonen im 5 Jahrhundert vor Christus [dissertation]. Erlangen: [s. n.]; 1959. 80 S.
  17. Evans JAS. The «final problem» at Thermopylae. Greek, Roman and Byzantine Studies. 1964;5(4):231–237.
  18. Fontenrose JE. The Delphic oracle. Its responses and operations, with a catalogue of responses. Berkeley: University of California Press; 1978. 496 p.
  19. Lupi М. Oracoli ed eroicizzazione: il sacrificio, il risarcimento e il recupero delle ossa di Leonida. In: Nicolai R, editor. Seminari Romani di Cultura Greca, n. s. III. Roma: Edizioni Quasar; 2014. p. 353–370.
  20. Richer N. The religious system at Sparta. In: Ogden D, editor. A companion to Greek religion. Oxford: Blackwell; 2007. р. 236–252.
  21. Rossi LE. Gli oracoli come documento di improvvisazione. Brillante C, Cantilena M, Pavese CO, editors. I poemi epici rapsodici non omerici e la tradizione orale. Atti del convegno; 1977 settembre 28–30; Venezia, Italy. Padova: Antenore; 1981. p. 203–221.
  22. Kienast D. Die Politizierung des griechischen Nationalbewusstseins und die Rolle Delphis im grossen Perserkrieg. In: Shubert C, Brodersen K, Huttner U, editors. Rom und der griechische Osten. Festschriften fuer H. H. Schmitt zum 65 Geburtstag. Stuttgart: Franz Steiner Verlag; 1995. S. 117–133.
  23. Kulishova OV. [The oracle of Delphi in the Greco-Persian conflict]. Vestnik drevnei istorii. 2001;3:17–35. Russian.
  24. Dimauro E. Re contro. La rivalità dinastica a Sparta fino al regno di Agide II. Alessandria: Edizioni dell’Orso; 2008. 217 p.
  25. Doran T. Spartan oliganthropia. Ancient History. 2018;1–2:1–106.
  26. Zali V. Suspense in Herodotus’ narrative of the battle of Thermopylae. Konstantakos IM, Liotsakis V, editors. Suspense in Ancient Greek literature. Berlin: De Gruyter; 2021. р. 229–241.
  27. Lazenby JF. The Spartan army. Mechanicsburg: Stackpole Books; 2012. 280 p.
  28. Gengler O. Leonidas and the heroes of Thermopylae: memory of the dead and identity in Roman Sparta. In: Cavanagh H, Cavanagh W, Roy J, editors. Honouring the Dead in the Peloponnese. Proceedings of the conference; 2009 April 23–25; Sparta, Greece. Nottingham: University of Nottingham; 2011. p. 151–161.
  29. Allgaier B. Embedded Inscriptions in Herodotus and Thucydides. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag; 2022. 198 p.
  30. Scott AG. The Spartan heroic death in Plutarch’ Laconian Apophthegms. Hermes. Zeitschrift für klassische Philologie. 2015;143:72–82.

Downloads

Апублікавана

2024-02-11

Выпуск

№ 1 (2024): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Раздзел

Усеагульная гісторыя

License

Аўтары, якія публікуюцца ў гэтым часопісе, пагаджаюцца з наступным:

 

1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на работу і перадаюць часопісу права першай публікацыі работы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).

2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, звязаныя з неэксклюзіўным распаўсюджаннем версіі работы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыя ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.

3. Аўтары маюць права размяшчаць сваю работу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да і ў час працэсу разгляду яе гэтым часопісам, паколькі гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную работу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Кулішова, А.В. and Печатнава, Л.Г. 2024. Дэльфійскае прароцтва і лёс спартанскага цара Леаніда. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя. 1 (Feb. 2024), 33–41.