Значэнне Казахскага стэпу ў трансгранічным гандлі Кітая і Расійскай імперыі ў другой палове XIX – пачатку XX ст.

Аўтары

  • Бахтыёр Абдзіхакімавіч Алімджанаў Ташкенцкі міжнародны ўніверсітэт Кімё, вул. Ш. Руставелі, 156, 100121, г. Ташкент, Узбекістан
  • Жаслан Ясеевіч Нурбаеў Казахстанскі інстытут стратэгічных даследаванняў пры Прэзідэнце Рэспублікі Казахстан, вул. Бэйбітшылік, 4, 010000, г. Астана, Казахстан
  • Гулміра Жалмагамбет-кызы Султангазы Універсітэт КазГЮЎ імя М. С. Нарыкбаева, ш. Каргалжынская, 8, 010000, г. Астана, Казахстан

Ключавыя словы:

імперыя, трансгранічны гандаль, купецтва, бай, Казахскі стэп, Цэнтральная Азія, Усходні Туркестан, францір
Арганізацыі, якія аказалі падтрымку
Даследаванне выканана пры фінансавай падтрымцы Камітэта навукі Міністэрства навукі і вышэйшай адукацыі Рэспублікі Казахстан у рамках навуковага праекта AP19679187 «Інстытут байства ва ўмовах імперскай і бальшавіцкай мадэрнізацыі: гістарычны і культуралагічны аналіз».

Анатацыя

На аснове неапублікаваных архіўных дакументаў, дадзеных камерцыйных банкаў, біяграфій купцоў і баеў разглядаецца развіццё гандлю на граніцы паміж Казахскім стэпам, Кітаем і Расійскай імперыяй у другой палове XIX – пачатку XX ст. У гістарычнай літаратуры сітуацыя на гэтай граніцы характарызуецца як зменлівая і такая, якая спалучае прыметы імперскай і каланіяльнай палітыкі. Даказваецца, што на граніцы Усходняга Туркестана вялася хутчэй імперская, чым каланіяльная палітыка, паколькі рэгіён не знаходзіўся пад кантролем, а на мясцовае купецтва і прыгранічнае насельніцтва не аказваўся ціск. Пасіўнае ўмяшанне імперскай адміністрацыі ў трансгранічны гандаль прыносіла палітычным гульцам пэўную выгаду і забяспечвала лаяльнае стаўленне мясцовых гандлёвых структур. Названая вышэй граніца зафіксавала палітычныя амбіцыі Кітая і Расіі, не аказаўшы значнага ўплыву на трансгранічны гандаль, што садзейнічала росту прадпрыемніцтва з абодвух бакоў. Дадзеная сітуацыя змяніла стэпавы рэгіён Казахстана ў сацыяльна-эканамічных адносінах, а менавіта трансфармавала традыцыйную структуру казахскага грамадства (з’явіліся новыя сацыяльныя катэгорыі – байства і казахскае купецтва) і ўнутраны гандаль. Імперская палітыка абумовіла рост ролі прыгранічных гарадоў, такіх як Верны, Кашгар, Кульджа, Арэнбург і Ташкент, у гандлі.

Біяграфіі аўтараў

  • Бахтыёр Абдзіхакімавіч Алімджанаў , Ташкенцкі міжнародны ўніверсітэт Кімё, вул. Ш. Руставелі, 156, 100121, г. Ташкент, Узбекістан

    кандыдат гістарычных навук; дацэнт кафедры гісторыі гістарычнага факультэта

  • Жаслан Ясеевіч Нурбаеў , Казахстанскі інстытут стратэгічных даследаванняў пры Прэзідэнце Рэспублікі Казахстан, вул. Бэйбітшылік, 4, 010000, г. Астана, Казахстан

    кандыдат гістарычных навук; старшы навуковы супрацоўнік аддзела азіяцкіх даследаванняў Цэнтра міжнародных даследаванняў

  • Гулміра Жалмагамбет-кызы Султангазы , Універсітэт КазГЮЎ імя М. С. Нарыкбаева, ш. Каргалжынская, 8, 010000, г. Астана, Казахстан

    кандыдат гістарычных навук; дацэнт кафедры права юрыдычнага факультэта

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Исиев ДА. Уйгурское государство Йеттишар (1864–1877). Москва: Наука; 1981. 94 с.
  2. Баландье Ж. Колониальная ситуация: теоретический подход. Ab Imperio. 2013;2:29–64. DOI: 10.1353/imp.2013.0050.
  3. Горшенина СМ. Теория «естественных границ» и завоевание Кульджи (1870−1871 гг.): автопортрет Российских военно-дипломатических элит Санкт-Петербурга и Туркестана. Ab Imperio. 2014;2:102–165.
  4. Михалева ГА. Узбекистан в XVIII – первой половине XIX века. Ремесло, торговля и пошлины. Леус ЛА, редактор. Ташкент: Фан; 1991. 112 с.
  5. Почекаев РЮ. Соглашения Российской и Британской империй с Йэттишаром: историко-правовое исследование. Вестник РУДН. Серия: Юридические науки. 2021;3:527–544. DOI: 10.22363/2313-2337-2021-25-3-527-544.
  6. Hopkirk P. The great game: on secret service in High Asia. London: Counterpoint; 1990. 562 р.
  7. Meyer KE, Brysac ShB. Tournament of shadows: the great game and the race for empire in Central Asia. Washington: John Murray; 1999. 646 р.
  8. Лаврентьев В. Капитализм в Туркестане (буржуазная колонизация Средней Азии). Ленинград: Наука; 1930. 160 с.
  9. Pianciola N. Illegal markets and the formation of a Central Asian borderland: the Turkestan – Xinjiang opium trade (1881–1917). Modern Asian Studies. 2020;6:1828–1875. DOI: 10.1017/S0026749X18000227.
  10. Пианчола Н. Маки для большевиков: опиум на туркестано-синьцзянском приграничье в 1914–1929 годах. Acta Slavica Iaponica. 2022;1:127–149.
  11. Галузо ПГ. Туркестан – колония: очерк истории Туркестана от завоевания русскими до революции 1917 года. Москва: Коммунистический университет; 1929. 240 с.
  12. Бовыкин ВИ, Гавлин МЛ, Епифанова ЛМ и др., редакторы. История предпринимательства в России. Книга 2, Вторая половина XIX – начало XX века. Москва: РОССПЭН; 1999. 572 с.
  13. Алимджанов БА, Чориев ШХ, Иванов ТН. История Среднеазиатского коммерческого банка (1881–1911). Вопросы истории. 2020;2:215–222. EDN: YWNIIO.
  14. Побережников ИВ. Азиатская Россия: фронтирная модернизация. Известия Уральского федерального университета. Серия 2, Гуманитарные науки. 2011;4:191–203. EDN: OPROXV.
  15. Алексеев ВВ, Побережников ИВ, Зубков КИ, Нефедов СА, Алексеева ЕК, Корнилов ГЕ и др. Опыт российских модернизаций XVIII–XX вв.: взаимодействие макро- и микропроцессов. Алексеев ВВ, редактор. Екатеринбург: Институт истории и археологии Уральского отделения РАН; 2011. 404 с. EDN: UJCIIH.
  16. Почекаев РЮ. Эволюция налогообложения в Казахстане в XIX веке в контексте фронтирной модернизации. Право. Журнал Высшей школы экономики. 2013;4:174–190. EDN: RYGFJX.
  17. Быков АЮ. Истоки модернизации Казахстана: проблема седентаризации в российской политике XVIII – начала XX века. Москва: Азбука; 2003. 267 с.
  18. Быков АЮ. Российская политика в Степных областях и трансформация казахского общества (1731–1917 гг.). Том 1. Москва: Институт востоковедения РАН; 2023. 466 с.
  19. Ковальская СИ. Судьбы модернизации Казахстана в англоязычной историографии. Астана: Евразийский национальный университет имени Л. Н. Гумилева; 2007. 336 с.
  20. Тебаев ДБ. Фронтир в политике Российской империи на территории Степного края во второй половине XVIII века (на примере Младшего и Среднего жузов). Иран-наме. 2010;1:246–256.
  21. Завалишин ИИ. Описание Западной Сибири. Том 3, Сибирско-киргизская степь. Москва: Издательство Общества распространения полезных книг; 1867. [2], 145, [5], IV с.
  22. Щеглова ТК. Ярмарки Западной Сибири и Степных областей во второй половине XIX века: из истории российско-азиатской торговли. Барнаул: Издательство Барнаульского государственного педагогического университета; 2002. 236 с.
  23. Янченко ДГ. Пограничье России и Китая позднеимперского периода в контексте пересмотра торгово-экономических отношений. Вестник Санкт-Петербургского университета. История. 2023;2:317–333. EDN: GOADEP.
  24. Попов АВ. Русская диаспора в Синьцзян-Уйгурском автономном районе Китая. В: Российская Академия наук. Национальные диаспоры в России и за рубежом в XIX–XX вв. Москва: Издательство РАН; 2001. с. 194–201. EDN: PXDASZ.
  25. Алимджанов БА, Алтымышова ЗА. История деятельности Кашгарского отделения Русско-азиатского коммерческого банка. Вопросы истории. 2019;8:88–100. EDN: QRDAEP.
  26. Котюкова ТВ, составитель. Восстание 1916 года в Туркестане: документальные свидетельства общей трагедии: сборник документов и материалов. Москва: Марджани; 2016. 468 с.

Downloads

Апублікавана

2025-09-01

Выпуск

№ 3 (2025): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Раздзел

Усеагульная гісторыя

License

Copyright (c) 2025 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

Аўтары, якія публікуюцца ў гэтым часопісе, пагаджаюцца з наступным:

 

1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на работу і перадаюць часопісу права першай публікацыі работы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).

2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, звязаныя з неэксклюзіўным распаўсюджаннем версіі работы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыя ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.

3. Аўтары маюць права размяшчаць сваю работу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да і ў час працэсу разгляду яе гэтым часопісам, паколькі гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную работу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Алімджанаў , Б.А. et al. 2025. Значэнне Казахскага стэпу ў трансгранічным гандлі Кітая і Расійскай імперыі ў другой палове XIX – пачатку XX ст. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя. 3 (Sep. 2025), 58–67. DOI:https://doi.org/10.33581/2520-6338-2025-3-58-67.