Нацысцкія дзіцячыя лагеры на акупаванай тэрыторыі Беларусі (1941–1944): да пытання тыпалогіі

Аўтары

  • Алеся Іосіфаўна Корсак Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Еўфрасінні Полацкай, вул. Блахіна, 29, 211440, г. Наваполацк, Беларусь

Ключавыя словы:

нацысцкія дзіцячыя лагеры, дзіцячы донарскі лагер, дзіцячы перасыльны лагер, генацыд, Вялікая Айчынная вайна, Беларусь

Анатацыя

З апорай на архіўныя дакументы і матэрыялы расследавання крымінальнай справы аб генацыдзе насельніцтва Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, узбуджанай Генеральнай пракуратурай Рэспублікі Беларусь, палітыка нацысцкай Германіі, якая праводзілася ў адносінах да дзяцей на акупаванай тэрыторыі Беларусі ў 1941–1944 гг., вызначана як частка сістэмнай палітыкі эксплуатацыі і знішчэння беларускага народа. Прааналізаваны падыходы да тыпалагізацыі нацысцкіх дзіцячых лагераў, якія функцыянавалі на акупаванай тэрыторыі Беларусі, у айчыннай і замежнай гістарыяграфіі. На аснове назапашанага вопыту і даследавання комплексу архіўных дакументаў прапанавана тыпалогія месцаў прымусовага ўтрымання дзяцей. Выдзелены наступныя тыпы месцаў прымусовага ўтрымання дзяцей: дзіцячае гета, дзіцячы донарскі лагер, дзіцячы перасыльны лагер, донарска-размеркавальны дзіцячы лагер і спецыялізаваны дзіцячы лагер.

Біяграфія аўтара

  • Алеся Іосіфаўна Корсак, Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Еўфрасінні Полацкай, вул. Блахіна, 29, 211440, г. Наваполацк, Беларусь

    кандыдат гістарычных навук, дацэнт; прарэктар па ідэалагічнай і выхаваўчай рабоце

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Корсак А. Месцы прымусовага ўтрымання насельніцтва Беларусі перыяду нацысцкай акупацыі: да пытання тэрміналогіі і тыпалагізацыі. Беларускі гістарычны часопіс. 2025;6:3–10. EDN: ZYXRNN.
  2. Лобанок ВЕ, Климов ИФ, Романовский ВФ, Филимонов АА, редакторы. Нацистская политика геноцида и «выжженной земли» в Белоруссии (1941–1944). Минск: Беларусь; 1984. 271 с.
  3. Белуга ЗИ, Каминский НИ, Манаенков АЛ, Семенова АВ, Факторович АА, Ховратович ИП и др., составители. Преступления немецко-фашистских оккупантов в Белоруссии, 1941–1944. Липило ПП, Романовский ВФ, редакторы. Минск: Беларусь; 1965. 464 с.
  4. Савоняко МЯ. Немецко-фашистские лагеря на территории Белоруссии в годы Великой Отечественной войны, 1941–1944 гг. [диссертация]. Минск: БГУ; 1993. 225 с. EDN: NLJQEV.
  5. Літвін АМ, Грэбень ЯА, Новікаў СЯ. Вяртанне ў рабства: прымусовая праца насельніцтва Беларусі, 1941–1945 гг. Лойка ВА, Паўлавіцкі СП, перакладчыкi; Літвін АМ, рэдактар. Мінск: Тэсей; 2010. 584 с.
  6. Иоффе ЭГ. Белорусские евреи. Трагедия и героизм: 1941–1945. Минск: [б. и.]; 2003. 428 с.
  7. Кулинок СВ. Карательная операция «Клетка обезьяны». В: Белорусский государственный музей истории Великой Отечественной войны. Карательные операции нацистов против партизан и населения Беларуси, 1941–1944 гг. Материалы круглого стола, посвященного 80-й годовщине трагедии белорусской деревни Хатынь; 22 марта 2023 г.; Минск, Беларусь. Минск: Республиканский институт высшей школы; 2023. с. 14–18.
  8. Селеменев ВД. Нацистские карательные операции в Полоцко-Лепельской партизанской зоне (апрель – май 1944 г.). В: Демянюк АК, Петюкевич ТВ, Воинов ОЛ, Колобаева УА, Красноженова ЕЕ, Круковская ОЛ и др., редакторы. Партизанский архив. Материалы Международного круглого стола «Нацистские карательные операции на территории Беларуси в годы Великой Отечественной войны»; 25 апреля 2024 г.; Минск, Беларусь. Выпуск 1. Минск: Колорград; 2025. с. 102–116.
  9. Морозов ДВ, Бординьон Э. Итальянские интернированные военные в нацистском лагере Шталаг-352 в Масюковщине (1943–1944). Журнал Белорусского государственного университета. История. 2021;4:54–63. DOI: 10.33581/2520-6338-2021-4-54-63.
  10. Паўлаў УП. Дзеці ліхалецця: дакументальныя нарысы. Мінск: Паліграфкамбінат імя Я. Коласа; 2005. 412, [3] с.
  11. Павлов ВП. Дети лихолетья: документальные очерки и повести. Минск: Беларуская навука; 2017. 398, [1] с.
  12. Яковлев ДВ, составитель. Дети войны. Материалы круглого стола «Детские дома в г. Витебске и Витебской области на временно оккупированной территории в годы Великой Отечественной войны, 1941–1944 гг.»; 2005 г.; Витебск, Беларусь. Витебск: Витебская областная типография; 2007. 144, [4] с.
  13. Александренко ЛА, Козак КИ, Кузьмичева ТА, составители. Детство войны 1941–1945 гг.: живые свидетельства Беларуси. Минск: И. П. Логвинов; 2012. 215 с.
  14. Бездзель ВЯ. Дзеці на акупаванай тэрыторыі Беларусі (1941–1944). Коршук УК, рэдактар. Віцебск: Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт; 2013. 157 с. EDN: UKHGUL.
  15. Steinert J-D. Deportation und Zwangsarbeit. Polnische und sowjetische Kinder im nationalsozialistischen Deutschland und im besetzten Osteuropa, 1939–1945. Essen: Klartext; 2013. 306 S.
  16. Person K, Steinert J-D. Przemysłowa concentration camp. The camp, the children, the trials. [S. l.]: Palgrave Macmillan; 2023. 251 p. (The Holocaust and its contexts). DOI: 10.1007/978-3-031-13948-2.
  17. Вахсман Н. История нацистских концлагерей. Москва: Центрполиграф; 2015. 698 с.
  18. Красноженова ЕЕ, Асташкин ДЮ, Вычеров ДА, Хазов ВК. Ленинградские дети в условиях оккупации Северо-Запада РСФСР в период Великой Отечественной войны (1941–1944 гг.). Санкт-Петербург: Свое издательство; 2023. 125 с.
  19. К’яры Б. Штодзённасць за лініяй фронту: акупацыя, калабарацыя і супраціў у Беларусі (1941–1944 г.). Баршчэўскi Л, перакладчык; Сагановіч Г, рэдактар. 2-е выданне. Мінск: [б. в.]; 2008. 389 с. (Бібліятэка часопіса «Беларускі гістарычны агляд»).
  20. Benz W, Distel B, editors. Der Ort des Terrors. Geschichte der nationalsozialistischen Konzentrationslager. München: C. H. Beck; 2005–2009. 9 Bände.
  21. Аристов СВ. Проблемы истории концентрационного лагеря Саласпилс (1941–1944 годы). Вестник Томского государственного педагогического университета. 2017;9:24–30. DOI: 10.23951/1609-624X-2017-9-24-30.
  22. Аристов СВ. Terra inkognita: система нацистских концлагерей на оккупированной территории СССР (1941–1944 гг.). Москва: Яуза; 2022. 432 с. (Библиотека Российского военно-исторического общества).
  23. Kangeris К, Neiburgs U, Vīksne R. Aiz šiem vārtiem vaid zeme. Salaspils nometne, 1941–1944. Rīga: Lauku Avīze; 2016. 431 lpp.
  24. Kangeris K, Neiburgs U, Viksne R. Beyond nazi crimes and Soviet propaganda. The Salaspils Camp in Latvia, 1941–1944. [S. l.]: Central European University Press; 2025. 330 p.
  25. Цыганок НЛ. Осиповичи: трагические страницы. Минск: Белорусская энциклопедия имени Петруся Бровки; 2020. 149, [2] с. (Беларусь. Трагедия и правда памяти).

Downloads

Апублікавана

2026-10-28

Выпуск

№ 3 (2026): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Раздзел

Тэматычны раздзел

License

Copyright (c) 2026 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

Аўтары, якія публікуюцца ў гэтым часопісе, пагаджаюцца з наступным:

 

1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на работу і перадаюць часопісу права першай публікацыі работы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).

2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, звязаныя з неэксклюзіўным распаўсюджаннем версіі работы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыя ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.

3. Аўтары маюць права размяшчаць сваю работу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да і ў час працэсу разгляду яе гэтым часопісам, паколькі гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную работу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Корсак, А.І. 2026. Нацысцкія дзіцячыя лагеры на акупаванай тэрыторыі Беларусі (1941–1944): да пытання тыпалогіі. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя. 3 (Oct. 2026), 71–79. DOI:https://doi.org/10.33581/2520-6338-2026-3-%p.