Першая сусветная вайна і фарміраванне новага рэгіянальнага парадку на Балканах: узрастанне ролі малых краін

Аўтары

  • Вольга Ігараўна Агансон Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава, Ленінскія горы, 1, 119991, г. Масква, Расія https://orcid.org/0000-0002-4736-0789

Ключавыя словы:

Першая сусветная вайна, Балканы, рэгіянальны парадак, малыя краіны, Аўстра-Венгрыя, Сербія, Румынія, Балгарыя, Грэцыя

Анатацыя

Першая сусветная вайна прывяла да радыкальнай перабудовы ўсёй сістэмы міжнародных адносін, адным з галоўных вынікаў якой стала трансфармацыя малых краін Цэнтральнай і Паўднёва-Усходняй Еўропы з аб’ектаў у суб’екты міжнародных адносін. Малыя краіны, якія ўзніклі або пашырылі сваю тэрыторыю ў выніку распаду шматнацыянальных імперый, ператварыліся ў ключавых удзельнікаў сусветнага палітычнага працэсу на рэгіянальным узроўні, у сувязі з чым асаблівую цікавасць уяўляе перафармаціраванне палітычнай прасторы Балканскага паўвострава, бо нестабільнасць у гэтым рэгіёне запусціла працэс злому ўсёй ранейшай сістэмы міжнародных адносін. Мэта артыкула заключаецца ў тым, каб адказаць на пытанне: «Як сусветны канфлікт, які пачаўся ў Паўднёва-Усходняй Еўропе, трансфармаваў дадзены рэгіён?». Для гэтага былі разгледжаны тры блокі праблем: «унёсак» балканскага рэгіянальнага парадку ў развязванне Першай сусветнай вайны (гістарыяграфічны аспект праблемы); узаемадзеянне фактараў, якія паўплывалі на перафармаціраванне балканскай палітычнай прасторы ў гады вайны; новае аблічча пасляваеннага парадку ў Паўднёва-Усходняй Еўропе. Навізна і актуальнасць даследавання абумоўлены яго метадалагічнай базай: прымяненнем інструментарыю тэорыі міжнародных адносін для аналізу канкрэтна-гістарычнага матэрыялу, у дадзеным выпадку – працэсу «канструявання» рэгіёна ва ўмовах «тэктанічных» зрухаў, якія адбываліся ў нетрах сістэмы міжнародных адносін у першыя дзесяцігоддзі ХХ ст. Так, выкарыстоўваецца аналітычная мадэль рэгіянальнага парадку, а таксама ўводзяцца ключавыя для тэорыі міжнародных адносін катэгорыі: вялікая дзяржава, малая краіна (у фокусе ўвагі знаходзяцца Сербія, Румынія, Балгарыя і Грэцыя), прынцып нацыянальнага самавызначэння. Зроблена выснова пра тое, што рэгіянальны парадак, які аформіўся на Балканах падчас Першай сусветнай вайны, быў плёнам узаемадзеяння рознаўзроўневых фактараў, да якіх належалі, па-першае, ваенна-стратэгічнае і палітычнае планаванне варожых кааліцый вялікіх дзяржаў (Антанты і блока Цэнтральных дзяржаў), якія імкнуліся прыцягнуць на свой бок рэгіянальных саюзнікаў; па-другое, разуменне малымі краінамі таго, што вайна адкрыла «акно магчымасцей» для рэалізацыі іх нацыянальных інтарэсаў і знешнепалітычных праграм; па-трэцяе, заняпад традыцыйных імперый, якія вызначалі палітычны клімат на Балканах. Канстатуецца, што абрысы рэгіянальнага парадку, які сфарміраваўся ў Паўднёва-Усходняй Еўропе па выніках Першай сусветнай вайны, вызначаўся супрацоўніцтвам і саперніцтвам мясцовых нацыянальных дзяржаў ва ўмовах знікнення поліэтнічных імперый і зніжэння цікавасці да рэгіёна з боку дзяржаў – архітэктараў версальскай сістэмы (Вялікабрытаніі і Францыі). Гэта дазваляе казаць пра пэўную аўтаномнасць пасляваеннага рэгіянальнага парадку на Балканах.

Біяграфія аўтара

  • Вольга Ігараўна Агансон, Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава, Ленінскія горы, 1, 119991, г. Масква, Расія

    кандыдат гістарычных навук; вядучы навуковы супрацоўнік кафедры новай і навейшай гісторыі краін Еўропы і Амерыкі гістарычнага факультэта

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Toynbee A. The world after the peace conference: being an epilogue to the «History of the Peace Conference of Paris» and a prologue to the «Survey of International Affairs, 1920–1923». London: Oxford University Press; 1925. 91 p.
  2. Seton-Watson RW. German, Slav, and Magyar: a study in the origins of the Great War. London: Williams and Norgate; 1916. 198 p.
  3. Goldsworthy V. Inventing Ruritania: the imperialism of the imagination. London: Hurst and Company; 2013. 302 p.
  4. Todorova M. Imagining the Balkans. New York: Oxford University Press; 2009. 288 p.
  5. Vinogradov VN. [Again on new approaches to the history of the First World War]. Novaya i noveishaya istoriya. 1995;5:62–74. Russian.
  6. Emets VA. [The Soviet historiography of the First World War]. In: Sidorov AL, editor. Pervaya mirovaya voina 1914–1918 [First World War 1914–1918]. Moscow: Nauka; 1968. p. 23–57. Russian.
  7. Zolotorev VA, Listikov SYu, editors. Voina i obshchestvo v XX veke. Kniga 1. Voina i obshchestvo nakanune i v period Pervoi mirovoi voiny [War and society in 20th century. Book 1. War and society on the eve and during of the First World War]. Moscow: Nauka; 2008. 611 p. Russian.
  8. Kozenko BD. [Domestic historiography of the First World War]. Novaya i noveishaya istoriya. 2001;3:3–27. Russian.
  9. Mal’kov VL, editor. Pervaya mirovaya voina. Prolog XX veka [The First World War. The prologue of the 20th century]. Moscow: Nauka; 1998. 693 p. Russian.
  10. Pisarev YuA, Mal’kov VL, editors. Pervaya mirovaya voina: diskussionnye problemy istorii [The First World War: historiography discussions]. Moscow: Nauka; 1994. 304 p. Russian.
  11. Mal’kov VL, Shkundin GD, editors. Mirovye voiny XX veka. Kniga 2. Pervaya mirovaya voina: dokumenty i materialy [World wars of the 20th century. Book 2. The First World War: documents and materials]. Moscow: Nauka; 2002. 580 p. Russian.
  12. Belousov LS, Manykin AS, editors. Pervaya mirovaya voina i sud’by evropeiskoi tsivilizatsii [The First World War and the destiny of European civilization]. Moscow: Izdatel’stvo Moskovskogo universiteta; 2014. 816 p. Russian.
  13. Mirovye voiny XX veka. Kniga 1. Pervaya mirovaya voina: istoricheskii ocherk [World wars of the 20th century. Book 1. The First World War: a historical essay]. Moscow: Nauka; 2002. 686 p. Russian.
  14. Barnes HE. The genesis of the world war: an introduction to the problem of war guilt. New York: A. A. Knopf; 1927. 796 p.
  15. Fay SB. The origins of the world war. Volume II. After Sarajevo. Immediate causes of the war. New York: The Macmillan Company; 1928. 622 p.
  16. McMeekin S. The Russian origins of the First World War. Cambridge (Mass.): The Belknap Press of Harvard University Press; 2011. 324 p.
  17. Otte TG. A «formidable factor» in European politics: views of Russia in 1914. In: Levy JS, Vasquez JA, editors. The outbreak of the First World War: structure, politics and decision-making. New York: Cambridge University Press; 2014. р. 87–112.
  18. Williamson SR. July 1914 revisited and revised: the erosion of the German paradigm. In: Levy JS, Vasquez JA, editors. The outbreak of the First World War: structure, politics and decision-making. New York: Cambridge University Press; 2014. р. 30–62.
  19. Clark C. The sleepwalkers: how Europe went to war in 1914. London: Penguin Books; 2013. 697 p.
  20. Aganson OI. [Anglo-American historiography on the Balkan origins of World War I: contemporary tendencies and approaches]. In: Danchenko SI, editor. Slavyane i Rossiya: istoricheskii kontekst i problemy istoriografii [Slavs and Russia: historical context and problems of historiography]. Moscow: Institute of Slavic Studies, Russian Academy of Sciences; 2015. p. 247–268. Russian.
  21. Aganson OI. [The Balkans of 1914: «the Thucydides model» in action?]. In: Danchenko SI, editor. Slavyane i Rossiya: problemy voiny i mira na Balkanakh. XVIII–XXI vv. K 100-letiyu so dnya rozhdeniya akademika Yu. A. Pisareva [Slavs and Russia: problems of war and peace in the Balkans. 18th–21th centuries. To the 100th anniversary of the birth of academician Yu. A. Pisarev]. Moscow: Institute of Slavic Studies of the Russian Academy of Sciences; 2017. p. 215–232. Russian.
  22. Schroeder PW. Stealing horses to great applause: Austria-Hungary’s decision in 1914 in systemic perspective. In: Afflerbach H, Stevenson D, editors. An improbable war? The outbreak of World War I and European political culture before 1914. New York: Berghahn Books; 2007. р. 17–42.
  23. Remak J. 1914 – The Third Balkan War: origins reconsidered. The Journal of Modern History. 1971;43(3):354–366.
  24. Radojević M, Dimić Lj. Srbija u Velikom ratu 1914–1918 [Serbia in the Great War 1914–1918]. Belgrade: Srpska književna zadruga; 2014. 298 p. Serbian.
  25. Shkundin GD. Razdelyai i vlastvui! Vopros o separatnom mire s Bolgariei v politike derzhav Antanty (oktyabr’ 1915 – mart 1916 g.) [Divide et impera! The Entente powers’ policy towards a separate peace with Bulgaria (October 1915 – March 1916)]. Sofia: Prof. Marin Drinov; 2007. 182 p. Russian.
  26. Vinogradov VN, editor. Za balkanskimi frontami Pervoi mirovoi voiny [Behind the Balkan fronts of the First World War]. Moscow: Indrik; 2002. 504 p. Russian.
  27. Petrunina OE. Grecheskaya natsiya i gosudarstvo v XVIII–XX vv.: ocherki politicheskogo razvitiya [Greek nation and state in the 18th–20th centuries: studies in political history]. Moscow: KDU; 2010. 744 p. Russian.
  28. Lloyd George D. Voennye memuary. Toma 1–2 [War memoirs. Volumes 1–2]. Zvavich I, translator. Moscow: Gosudarstvennoe sotsial’no-ekonomicheskoe izdatel’stvo; 1934. 678 p. Russian.
  29. Meyer HC. Mitteleuropa in German thought and action, 1815–1945. The Hague: Martinus Hijhoff; 1955. 390 p.
  30. Joffre J. Mémoires du maréchal Joffre (1910–1917). Tome 2. Paris: Plon; 1932. 468 p.
  31. Sosnosky T. Die Balkanpolitik Österreich-Ungarns seit 1866. Band 1. Stuttgart: Deutsche Verlags-Anstalt; 1913. 307 S.
  32. D’Hoop MJM. La France, la Grande-Bretagne et les Pays balkaniques de 1936 à 1939. In: Les relations franco-britanniques de 1935 à 1939: communications présentées aux colloques franco-britanniques tenus à Londres (Imperial War Museum) du 18 au 21 octobre 1971, Paris (Comité d’histoire de la 2ème guerre mondiale) du 25 au 29 septembre 1972. Paris: CNRS Éditions; 1975. p. 53–63.
  33. Yaz’kova AA. Malaya Antanta v evropejskoi politike. 1918–1925 [The Little Entente in the European politics. 1918–1925]. Moscow: Nauka; 1974. 330 p. Russian.

Downloads

Апублікавана

2020-01-28

Выпуск

№ 1 (2020): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Раздзел

Тэматычны раздзел

License

Аўтары, якія публікуюцца ў гэтым часопісе, пагаджаюцца з наступным:

 

1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на работу і перадаюць часопісу права першай публікацыі работы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).

2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, звязаныя з неэксклюзіўным распаўсюджаннем версіі работы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыя ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.

3. Аўтары маюць права размяшчаць сваю работу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да і ў час працэсу разгляду яе гэтым часопісам, паколькі гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную работу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Агансон, В.І. 2020. Першая сусветная вайна і фарміраванне новага рэгіянальнага парадку на Балканах: узрастанне ролі малых краін. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя. 1 (Jan. 2020), 7–17. DOI:https://doi.org/10.33581/2520-6338-2020-1-7-17.