Семантычныя суадносіны беларуска-іншаславянскіх лексічных паралелей у этымалагічным гняздзе (на матэрыяле аднаго тыпу вытворных гнязда *lik-)

Аўтары

  • Павел Сяргеевіч Бранавец Беларускi дзяржаўны ўнiверсiтэт, пр. Незалежнасцi, 4, 220030, г. Мiнск, Беларусь https://orcid.org/0000-0003-3110-4286

Ключавыя словы:

лексічная семантыка, семасіялогія, лексічная тыпалогія, ілжывыя сябры перакладчыка, міжмоўныя амонімы, беларуская мова, украінская мова, руская мова, польская мова, чэшская мова, славянскія мовы

Анатацыя

На падставе лексікаграфічных даных прадстаўлена 50 беларуска-іншаславянскіх (украінскіх, рускіх, польскіх і чэшскіх) лексічных паралелей, якія ўваходзяць у этымалагічнае гняздо праславянскага кораня *lik-, з абмежаваннем выбаркі дзеяслоўнымі вытворнымі тыпу ад-лічыць (від-лічити, от-личить, od-liczyć, od-líčit). Разглядаюцца іх семантычныя адносіны (амасемія, парасемія, гетэрасемія), прычым сярод парасемантаў вылучаюцца тры віды сувязей, адпаведных паступоваму пераходу ад амасемічных да гетэрасемічных адносін (стылістыка-канататыў ная дэкарэляцыя, семантычнае ўключэнне, семантычнае перасячэнне), а ў гетэрасеміі прапануецца адрозніваць моцныя і аслабленыя выпадкі. На аснове якаснага і колькаснага супастаўлення зроблена выснова аб найбольшым семантычным збліжэнні беларускай выбаркі з украінскай, найменшым – з рускай. Названы фактары, якія ўплываюць на складванне пэўнага тыпу семантычных адносін. Прапануецца гіпотэза аб тыпалагічнай ролі характару семантычнай карэляцыі этымалагічна звязаных міжмоўных лексічных паралелей пры супастаўленні лексіконаў блізкароднасных моў. Прыведзеныя лексічныя паралелі могуць паслужыць у якасці фрагментаў кантрастыўных слоўнікаў, карысных пры вывучэнні адпаведных моў і ў практыцы перакладу.

Біяграфія аўтара

  • Павел Сяргеевіч Бранавец, Беларускi дзяржаўны ўнiверсiтэт, пр. Незалежнасцi, 4, 220030, г. Мiнск, Беларусь

    выкладчык кафедры тэарэтычнага і славянскага мовазнаўства філалагічнага факультэта

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Krivitskii AA, Mikhnevich AE, Podluzhnyi AI. Belorusskii yazyk dlya nebelorusov [Belarusian language for non-Belarusians]. Minsk: Vyshjejshaja shkola; 1973. 272 p. Russian.
  2. Shidlovskii AV. Lingvisticheskie problemy perevoda na belorusskii yazyk [Linguistic problems of translation into Belarusian]. Minsk: Vyshjejshaja shkola; 1978. 95 p. Russian.
  3. Grabchikov SM. Mezh’yazykovye omonimy i paronimy. Opyt belorussko-russkogo slovarya [Interlingual homonyms and paronyms. Experience of the Belarusian-Russian dictionary]. Minsk: Belarusian State University; 1980. 216 p. Russian.
  4. Vyhota V. Belaruska-ruski slownik: mizhmownyja amonimy, paronimy i polisemija [Belarusian-Russian dictionary: interlingual homonyms, paronyms and polysemy]. Minsk: Belaruski knigazbor; 2004. 120 p. Belarusian.
  5. Vyhota V. Njamecka-belaruski slownik «fal’shyvyh sjabrow perakladchyka» = Deutsch-belarussisches Wörterbuch der «falschen Freunde des Übersetzers». Minsk: Knigazbor; 2006. 84 p. Belarusian.
  6. Zinkevich AV. Bolgarsko-russkii differentsial’nyi slovar’s belorusskimi sootvetstviyami [Bulgarian-Russian differential dictionary with Belarusian correspondences]. Minsk: Belarusian State University; 2003. 50 p. Russian.
  7. Ivašina N, Rudenka A, Janovec L. Falešní přátelé překladatele v češtině a běloruštině. Praha: Univerzita Karlova v Praze, Pedagogická fakulta; 2006. 122 s.
  8. Rovdo IS. Mezh’yazykovaya omonimiya v sisteme russkoi i belorusskoi leksiki [Interlingual homonymy in Russian and Belarusian vocabulary system]. Vesnіk BDU. Seryja 4. Fіlalogіja. Zhurnalіstyka. Pedagogіka. Psіhalogіja. 1979;2:29–33. Russian.
  9. Shuba PP. [Interlingual Belarusian-Russian homonymy and paronymy]. In: Biryla MV, Suprun AJa, editors. Pytanni bilingvizmu i wzaemadzejannja mow [Bilingualism and language interaction]. Minsk: Navuka i tjehnika; 1982. p. 106–131. Belarusian.
  10. Suprun AE. Soderzhanie obucheniya russkomu yazyku v belorusskoi shkole [Russian language learning content in a Belarusian school]. Minsk: Vysheishaja shkola; 1987. 230 p. Russian.
  11. Rowda IS. Roznawzrownevaja naminatywnaja adpavednasc’ belaruskaj i ruskaj mow (u suvjazi z prablemaj leksichnyh lakun) [Multilevel nominative correspondence of the Belarusian and Russian languages (in connection with the problem of lexical gaps)]. Minsk: Belarusian State University; 1999. 170 p. Belarusian.
  12. Rudenka AM, Anikiejenka TJ. [Etymologicaly connected interlingual homonyms in Belarusian and other Slavic languages]. Vesnіk BDU. Seryja 4. Fіlalogіja. Zhurnalіstyka. Pedagogіka. 2013;1:17–19. Belarusian.
  13. Manakin VN. Sopostavitel’naya leksikologiya [Contrastive lexicology]. Kyiv: Znaniya; 2004. 326 p. Russian.
  14. Shirshov IA. Tolkovyi slovoobrazovatel’nyi slovar’ russkogo yazyka [Comprehensive derivational dictionary of Russian language]. Moscow: AST; 2004. 1024 p. Co-published by the «Russkie slovari», «Astrel’», «Ermak». Russian.
  15. Suprun AJ. Leksicheskaya tipologiya slavyanskikh yazykov [Lexical typology of Slavic languages]. Minsk: Belarusian State University; 1983. 46 p. Russian.

Downloads

Апублікавана

2021-06-02

Выпуск

№ 2 (2021): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія

Раздзел

Мовазнаўства

License

Аўтары, публікуюцца ў дадзеным часопісе, згаджаюцца з наступным:

  1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на працу і прадастаўляюць часопісу права першай публікацыі працы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).
  2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, якія тычацца неэксклюзіўнага распаўсюджвання версіі працы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыю ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.
  3. Аўтары маюць права размяшчаць іх працу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да пачатку і падчас працэсу разгляду яе дадзеным часопісам, паколькi гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную працу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Бранавец, П.С. 2021. Семантычныя суадносіны беларуска-іншаславянскіх лексічных паралелей у этымалагічным гняздзе (на матэрыяле аднаго тыпу вытворных гнязда *lik-). Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія. 2 (Jun. 2021), 52–60.