Усходняе пытанне ў 1812–1842 гг.

Аўтары

  • Эдзік Гарэгінавіч Мінасян Ерэванскі дзяржаўны ўніверсітэт, вул. А. Манукяна, 1, 0025, г. Ерэван, Арменія
  • Валерый Георгіевіч Тунян Інстытут гісторыі НАН Рэспублікі Арменія, вул. Маршала Баграмяна, 24/4, 0019, г. Ерэван, Арменія
  • Вячаслаў Іванавіч Менькоўскі Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь
  • Мэры Вазгенаўна Аганісян Ерэванскі дзяржаўны ўніверсітэт, вул. А. Манукяна, 1, 0025, г. Ерэван, Арменія
  • Арэвік Эдыкаўна Мінасян Ерэванскі дзяржаўны ўніверсітэт, вул. А. Манукяна, 1, 0025, г. Ерэван, Арменія

Ключавыя словы:

усходняе пытанне, інтарэсы, вялікія дзяржавы, чарнаморскія пралівы, мадэрнізацыя, міждзяржаўныя адносіны
Арганізацыі, якія аказалі падтрымку
Даследаванне выканана пры фінансавай падтрымцы Камітэта па вышэйшай адукацыі і навуцы Міністэрства адукацыі, навукі, культуры і спорту Рэспублікі Арменія ў рамках навуковага праекта 21T-6A269 «Адлюстраванне турэцка-армянскай вайны 1920 г. у армянскай прэсе 1920–1940 гг.».

Анатацыя

У першай палове ХIХ ст. назіралася абвастрэнне ўсходняга пытання, якое закранала інтарэсы еўрапейскіх дзяржаў. У гэтым кантэксце значнасць мела пазіцыя Расійскай імперыі адносна бяспекі ўладанняў Асманскай імперыі. Адносіны імперый у 1812–1842 гг. мелі сітуатыўны характар, што адлюстроўвалася ў шэрагу дагавораў. Адметнай рысай Бухарэсцкага мірнага дагавора, падпісанага ў 1812 г., з’яўлялася захаванне Турцыяй сітуатыўнага нейтралітэту ў мэтах чакання вынікаў паходу Напалеона на Расію. Адрыянапольскі мірны дагавор быў заключаны ў 1829 г. для вырашэння грэчаскага пытання і дасягнення шэрага пераваг, такіх як захаванне бяспекі закаўказскіх уладанняў і захаванне цэласнасці Асманскай імперыі. Збліжэнне Расіі з Турцыяй стымулявала падпісанне ў 1833 г. саюзна-абарончага Ункяр-Іскелесійскага дагавора, які закранаў інтарэсы заходніх краін. Нягледзячы на ўмеранасць Расіі ў патрабаваннях, жаданне захаваць Асманскую імперыю і не дапусціць стварэння новага імперскага фарміравання на Блізкім Усходзе, дзяржавы не дабіліся паўнацэннага ўзаемадзеяння. Вырашальны ўплыў на характар руска-турэцкіх адносін мела Англія. Па гэтай прычыне ўсходняе пытанне стала прадметам палітычнага торгу, інструментарыем для атрымання тых ці іншых прэрагатыў і правядзення экспансіянісцкай палітыкі з боку заходніх дзяржаў. Такі падыход зацягваў вырашэнне ўсходняга пытання, што абвастрала міжнародныя адносіны, але да пэўнага моманту падтрымлівала ўжо аслабленую Асманскую імперыю. Згодна з канвенцыямі, заключанымі ў 1840–1841 гг. у Лондане, Ункяр-Іскелесійскі дагавор быў скасаваны, чарнаморскія пралівы Басфор і Дарданэлы перайшлі пад кантроль еўрапейскіх дзяржаў.

Біяграфіі аўтараў

  • Эдзік Гарэгінавіч Мінасян, Ерэванскі дзяржаўны ўніверсітэт, вул. А. Манукяна, 1, 0025, г. Ерэван, Арменія

    доктар гістарычных навук, прафесар; загадчык кафедры гісторыі Арменіі гістарычнага факультэта

  • Валерый Георгіевіч Тунян, Інстытут гісторыі НАН Рэспублікі Арменія, вул. Маршала Баграмяна, 24/4, 0019, г. Ерэван, Арменія

    доктар гістарычных навук, прафесар; вядучы навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі армянскага пытання і генацыду армян

  • Вячаслаў Іванавіч Менькоўскі, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, пр. Незалежнасці, 4, 220030, г. Мінск, Беларусь

    доктар гістарычных навук, прафесар; прафесар кафедры гісторыі Расіі гістарычнага факультэта

  • Мэры Вазгенаўна Аганісян, Ерэванскі дзяржаўны ўніверсітэт, вул. А. Манукяна, 1, 0025, г. Ерэван, Арменія

    кандыдат філалагічных навук, дацэнт; вучоны сакратар.

  • Арэвік Эдыкаўна Мінасян, Ерэванскі дзяржаўны ўніверсітэт, вул. А. Манукяна, 1, 0025, г. Ерэван, Арменія

    выкладчык кафедры раманскай філалогіі факультэта еўрапейскіх моў і камунікацыі

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Пашуто ВТ, Санин ГА, Никифоров ЛА, Киняпина НС, Георгиев ВА, Станиславская АМ и др. Итоги и задачи изучения внешней политики России. Нарочницкий АЛ, редактор. Москва: Наука; 1981. 389 с.
  2. Киняпина НС, редактор. Восточный вопрос во внешней политике России: конец ХVIII – начало ХХ в. Москва: Наука; 1978. 435 с.
  3. Шеремет ВИ. Османская империя и Западная Европа: вторая треть ХIХ в. Москва: Наука; 1986. 307 с.
  4. Тунян ВГ. Модернизация Османской империи и армянский вопрос. История и политика. 2018;2:63–69.
  5. Тунян ВГ. Отношения Российской и Османской империй в конце ХVIII в. – 1806 г. Союзничество и конфронтация. История и политика. 2021;5:3–10.
  6. Тунян ВГ. Манук-бей: грани созидания. Ереван: Чартарагет; 2019. 172 с.
  7. Нарочинский АЛ, Агафонова НС, Деев ГК, Достян ИС, Костылев ВП, Кузнецова НБ и др., редакторы. Внешняя политика России ХIХ и начала ХХ века. Том 6, Январь 1825 г. – декабрь 1826 г. Москва: Наука; 1985. 928 с. (Серия 2, 1815–1830 гг.).
  8. Кудрявцева ЕП. Греческая революция 1821 г. и политика России в восточном вопросе. Вестник МГИМО-университета. 2021;14(1):31–47. DOI: 10.24833/2071-8160-2021-1-76-31-47.
  9. Тунян ВГ. А. С. Грибоедов: новое в известном. Ереван: Чартарагет; 2015. 180 с.
  10. Тунян ВГ. А. С. Грибоедов и Армения. Ереван: Амарас; 1995. 100 с.
  11. Берже АП, редактор. Акты, собранные Кавказской археографической комиссией. Том 6, часть 2. Тифлис: Типография Главного управления наместника Кавказского; 1875. 950 с.
  12. Нарочинский АЛ, Деев ГК, Достян ИС, Костылев ВП, Кузнецова НБ, Мазаев ВИ и др., редакторы. Внешняя политика России ХIХ и начала ХХ века. Том 5, Январь 1823 г. – декабрь 1824 г. Москва: Наука; 1982. 832 с. (Серия 2, 1815–1830 гг.).
  13. Тунян ВГ. Россия и армянский вопрос. Ереван: [б. и.]; 1998. 240 с.
  14. Киняпина НС. Ункяр-Искелесийский договор 1833 г. Исторические науки. 1958;3:29–30.
  15. Ставраки МИ. Русские на Босфоре в 1833 году. Русская старина. 1884;43(8):363–368.
  16. Бухаров Д. Россия и Турция: от возникновения политических между ними отношений до Лондонского трактата 13/25 марта 1871 года. Санкт-Петербург: Типография Ф. С. Сущинского; 1878. 248 с.
  17. Мартенс Ф, составитель. Собрание трактатов и конвенций, заключенных Россией и иностранными державами. Том 12, Трактаты с Англией (1832–1895). Санкт-Петербург: Типография А. Брики; 1898. 504 с.
  18. Тунян ВГ. Политика самодержавия России в Закавказье ХIХ – начала ХХ в. Часть 2, 1826–1836 гг. Ереван: Типография Государственного инженерного университета Армении; 2006. 160 с.
  19. Бажова ВП, Литвак БГ, Орлик ОВ, Смирнов НА, Фадеев АВ, редакторы. Истoрия СССР с древнейших времен до наших дней. Том 4, Назревание кризиса крепостного строя в первой половине XIX века. Москва: Наука; 1967. 744 с. (Серия 1, С древнейших времен до Великой Октябрьской социалистической революции).

Downloads

Апублікавана

2025-11-17

Выпуск

№ 4 (2025): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Раздзел

Усеагульная гісторыя

License

Copyright (c) 2025 Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

Аўтары, якія публікуюцца ў гэтым часопісе, пагаджаюцца з наступным:

 

1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на работу і перадаюць часопісу права першай публікацыі работы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).

2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, звязаныя з неэксклюзіўным распаўсюджаннем версіі работы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыя ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.

3. Аўтары маюць права размяшчаць сваю работу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да і ў час працэсу разгляду яе гэтым часопісам, паколькі гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную работу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Мінасян, Э.Г. et al. 2025. Усходняе пытанне ў 1812–1842 гг. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя. 4 (Nov. 2025), 33–40. DOI:https://doi.org/10.33581/2520-6338-2025-4-%p.