Социально-профессиональный состав сельского населения белорусско-российско-украинского пограничья накануне Второй мировой войны

Михаил Иванович Старовойтов

doi:10.33581/2520-6338-2020-1-47-61

Аўтары

Міхаіл Іванавіч Старавойтаў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны, вул. Савецкая, 104, 246019, г. Гомель, Беларусь

Ключавыя словы:

сельскае насельніцтва, сацыяльная структура, прафесійны склад, беларуска-расійска-ўкраінскае памежжа, дынаміка колькасці насельніцтва, гендарны дысбаланс, мадэрнізацыя, калгаснікі, рабочыя, служачыя, саматужнікі, сяляне-аднаасобнікі, спецыялісты, кіраўнікі, занятыя ў сельскай гаспадарцы, размеркаванне насельніцтва па крыніцах сродкаў існавання, беларуская спецыфіка

Анатацыя

Комплексна разгледжаны арыгінальныя архіўныя матэрыялы перапісу 1939 г. і прааналізаваны сацыяльная структура і прафесійны склад сельскага насельніцтва беларуска-расійска-ўкраінскага памежнага рэгіёна, развіццё якога па «стратэгічных меркаваннях» не з’яўлялася прыярытэтным у планах савецкай мабілізацыйнай мадэрнізацыі. Выдзелены асноўныя прычыны і этапы фарміравання гендарнага дысбалансу, паказана дынаміка колькасці сельскага насельніцтва рэгіёна. Адзначана, што сярод жыхароў сяла пераважалі тытульныя этнасы і больш за палову складалі жанчыны. Гісторыка-параўнальны аналіз дазволіў устанавіць шэраг спецыфічных асаблівасцей сацыяльна-прафесійнай структуры сельскага насельніцтва беларускай часткі памежжа, на чым акцэнтуецца асаблівая ўвага ў артыкуле. Доля тытульнага этнасу сярод спецыялістаў, работнікаў асветы, сферы паслуг, прадстаўнікоў новых прафесій, звязаных з абслугоўваннем тэхнікі і механізмаў, планава-ўліковай, селекцыйнай працай, прафесійнай дзейнасцю, якая патрабавала высокай кваліфікацыі і адукацыі, у беларускіх абласцях была ніжэйшай у параўнанні з расійскімі і ўкраінскімі. Зроблена выснова, што тэхнічная і сацыяльна-культурная мадэрнізацыя ў сельскай гаспадарцы на беларускай тэрыторыі праходзіла больш павольна, чым у суседніх абласцях памежжа, пра што сведчыць сацыяльна-прафесійнае аблічча яе сельскага насельніцтва напярэдадні Другой сусветнай вайны, якая перапыніла гэты прагрэсіўны працэс.

Біяграфія аўтара

Міхаіл Іванавіч Старавойтаў, Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны, вул. Савецкая, 104, 246019, г. Гомель, Беларусь

кандыдат гістарычных навук, дацэнт; дацэнт кафедры гісторыі Беларусі гістарычнага факультэта

Бібліяграфічныя спасылкі

Ivanov RF, editor. Regiony i regionalizm v stranakh Zapada i Rossii [Regions and regionalism in the countries of the West and Russia]. Moscow: Institute of General History of the Russian Academy of Science; 2001. 260 p. Russian.
Khodzin SМ. Belaruskaja vjoska w mizhvaenny chas: shljahi i formy saveckaj madjernizacyi (1921–1939) [Belarusian village in the interwar period: ways and forms of Soviet modernization (1921–1939)]. Міnsk: Belarusian State University; 2014. 240 p. Belarusian.
Smolij VA, editor. Istorija ukrai’ns’kogo seljanstva. Tom 2 [History of the Ukrainian peasantry. Volume 2]. Кyiv: Naukova dumka; 2006. 656 p. Ukrainian.
Krawchenko B. Social change and national consciousness in twentieth-century Ukraine. London: Macmillan Press Ltd; 1985. XVI + 268 p. Ukrainian edition: Kravchenko B. Social’ni zminy i nacional’na svidomist’ v Ukrai’ni XX st. Ivashko V, Kornijenko V, translators. Kyiv: Osnovy; 1997. 423 p.
Romantsov VO. Naselennja Ukrai’ny i jogo ridna mova za chasiv radjans’koi vlady ta nezalezhnosti (XX – pochatok XXI stolittja) [The population of Ukraine and its native language during the period of radyanskoi power and independence (20th – early 21st century)]. Кyiv: Olena Teliga publishing house; 2000. 184 p. Ukrainian.
Zhiromskaya VB. Demograficheskaya istoriya Rossii v 1930-e gg. Vzglyad v neizvestnoe [Demographic history of Russia in the 1930s. A look into the unknown]. Мoscow: ROSSPEN; 2001. 280 p. Russian.
Yastrebitskaya AL, Blok M. [Apology of comparative history of European societies (abstract)]. In: Yastrebitskaya AL, editor. XX vek: metodologicheskie problemy istoricheskogo poznaniya. Chast’ 2 [20th century: methodological problems of historical knowledge. Part 2]. Мoscow: Institute of Scientific Information for Social Sciences of the Russian Academy of Sciences; 2001. p. 14–29. Russian.
Barg MA, Chernyak YB. [Region as a category of internal typologization of class-antagonistic formations]. In: Zhukov VM, editor. Problemy sotsial’no-ekonomicheskikh formatsii. (Istoriko-tipologicheskie issledovaniya) [Problems of socio-economic formations. (Historical and typological research)]. Мoscow: Nauka; 1975. p. 39–49. Russian.
Koval’chenko ID, Borodkin LI. [Agrarian typology of the provinces of European Russia at the turn of the 19th–20th centuries (experience of multidimensional quantitative analysis)]. Istoriya SSSR. 1979;1:59–95. Russian.
Borodkin LI. Mnogomernyi statisticheskii analiz v istoricheskikh issledovaniyakh [Multidimensional statistical analysis in historical research]. Мoscow: Publishing House of the Moscow State University; 1986. 188 p. Russian.
Koka Yu. [Current trends and current problems of historical science in the world]. Novaya i noveishaya istoriya. 2003;3:17–20. Russian.
Starovoitov MI. [The level of literacy and education of the East Slavic population of the Belarusian-Russian-Ukrainian border area (1920s–1930s)]. Belaruski gistarychny chasopis. 2009;10:49–56. Belarusian.
Starovoitov MI. [National and social composition of the military personnel of the Belarusian military district on the eve of the Second World War]. Ideologicheskie aspekty voennoi bezopasnosti. 2018;1:8–15. Russian.
Starovoitov MI. Handicraftsmen and self-employed farmers of Byelorussian-Russian-Ukrainian Frontier in the end 1930s (sociocultural aspect). Izvestiya Gomel’skogo gosudarstvennogo universiteta imeni F. Skoriny. 2011;5:112–121. Russian.