Фармальна-семантычная тыпалогiя германiзмаў у беларускай мове

Аўтары

  • Аксана Яўгенаўна Супрыновіч Беларускi дзяржаўны ўнiверсiтэт, пр. Незалежнасцi, 4, 220030, г. Мiнск, Беларусь https://orcid.org/0000-0002-1248-2583

Ключавыя словы:

германізмы, тыпалогія, міжмоўныя лексічныя паралелі, амасемія, парасемія, гетэрасемія, змешаны тып, функцыянальна непадобныя лексемы, сема, семны аналіз, семантычнае перасячэнне, семантычнае ўключэнне, канатацыя

Анатацыя

Разглядаюцца германізмы, вылучаныя са складу беларуска‑нямецкіх міжмоўных лексічных паралелей (291 пара слоў). Фармальна-семантычная тыпалогія германізмаў грунтуецца на трох тыпах семантычных адносін: амасеміі (поўная семантычная тоеснасць), парасеміі (частковая семантычная тоеснасць) і гетэрасеміі (семантычнае выключэнне). Устаноўлены пяць асноўных тыпаў германізмаў у беларускай мове: ама- і паралексы – амасеманты, ама- і паралексы – парасеманты, ама- і паралексы – гетэрасеманты, змешаны тып, функцыянальна непадобныя германізмы. Высветлена, што ў беларускай мове самым частотным з’яўляецца змешаны тып германізмаў (50 % лексічных пар), для якога характэрны частковая семантычная тоеснасць (парасемія з адносінамі ўключэння або перасячэння), несупадзенне ў функцыянальных кампанентах значэння і канатацыі. Менш за ўсё прадстаўлены функцыянальна непадобныя германізмы (2 % пар слоў), розныя па функцыянальных семах (тэрытарыяльных, лакальных, сацыяльных). Германізмы-гетэрасеманты (цалкам не супадаюць па значэнні) прадстаўлены ў 13 % выпадкаў, германізмы-парасеманты складаюць 19 % усіх разгледжаных адзінак, германізмы з адносінамі амасеміі адзначаны ў 16 % лексем. Істотная частка германізмаў у беларускай мове (84 %) адносяцца да няпоўных лексічных паралелей, або ілжывых сяброў перакладчыка. Практычная значнасць даследаванная заключаецца ў тым, што яго вынікі могуць выкарыстоўвацца ў курсах кантрастыўнай лінгвістыкі, перакладу, а таксама ў лексікаграфіі пры складанні двухмоўнага беларуска-нямецкага слоўніка ілжывых сяброў перакладчыка.

Біяграфія аўтара

  • Аксана Яўгенаўна Супрыновіч, Беларускi дзяржаўны ўнiверсiтэт, пр. Незалежнасцi, 4, 220030, г. Мiнск, Беларусь

    кандыдат філалагічных навук; дацэнт кафедры нямецкай мовы факультэта сацыякультурных камунікацый

Бібліяграфічныя спасылкі

  1. Pryhodzich AA, Pryhodzich MR, Genchel G, compilers. Germanizmy w belaruskaj move [Germanisms in the Belarusian language]. Pryhodzich MR, editor. Міnsk: Belarusian State University; 2015. 302 p. Belarusian.
  2. Bulyka AM. Dawnija zapazychanni belaruskaj movy [Old loan-words in the Belarusian]. Мinsk: Navuka i tehnika; 1972. 380 p. Belarusian.
  3. Bulyka AM. [Borrowings as a word-forming base in the old Belarusian literary and written language]. Belaruskaja lingvistyka. 2014;72:3–9. Belarusian.
  4. Kananenka DA. [Personal nouns of German origin in the language of Belarusian fiction]. Vesnik Vicebskaga dzjarzhawnaga wniversitjeta imja P. M. Mashjerava. 1996;1:111–117. Belarusian.
  5. Galaj OM. [The old printed book as a means of spreading Germanisms in the space of Belarussian culture]. In: Berezkina NYu, Vasil’ev VI, editors. Kniga – istochnik kul’tury. Problemy i metody issledovaniya. Materialy Mezhdunarodnoi nauchnoi konferentsii; 25–27 noyabrya 2008 g.; Minsk, Belarus’[A book is a source of culture. Problems and research methods. Materials of the International scientific conference; 2008 November 25–27; Minsk, Belarus]. Мinsk: Central National Library of Belarus; 2008. p. 81–83. Co-published by the «Nauka». Russian.
  6. Maslenikava SS. [Regional Germanisms of the Grodno region]. Vesnik Mazyrskaga dzjarzhawnaga pedagagichnaga wniversitjeta imja I. P. Shamjakina. 2014;1:138–143. Belarusian. 7. Maldzis A, editor. Belarusika = Albaruthenika. Kniga.
  7. Belaruska-njameckae gramadska-kul’turnae wzaemadzejanne: gistoryja, suchasnasc’, perspektyvy [Belarusian-German social-cultural collaboration: history, the present, prospects]. Міnsk: Cjentr imja F. Skaryny; 1996. 172 p. Belarusian.
  8. Maslenikava SS. [Goldenrods of the national language: phraseological units of the Grodno region with a component-Germanism]. Rodnae slova. 2013;10:39–41. Belarusian.
  9. Vyhota VA. Njamecka-belaruskija mownyja paraleli [German-Belarusian language parallels]. Minsk: Jencyklapedyks; 1999. 208 p. Belarusian.
  10. Sternin IA. Kontrastivnaya lingvistika [Contrastive linguistics]. Voronezh: Vostok – Zapad; 2006. 206 p. Russian.
  11. Akulenko VV. [About the false friends of translator]. In: Akulenko VV. Anglo-russkii i russko-angliiskii slovar’ lozhnykh druzei perevodchika [English-Russian and Russian-English dictionary of the false friends of translator]. Моscow: Sovetskaya entsiklopediya; 1969. p. 371–384. Russian.

Downloads

Апублікавана

2021-08-05

Выпуск

№ 2 (2021): Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія

Раздзел

Мовазнаўства

License

Аўтары, публікуюцца ў дадзеным часопісе, згаджаюцца з наступным:

  1. Аўтары захоўваюць за сабой аўтарскія правы на працу і прадастаўляюць часопісу права першай публікацыі працы на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-NonCommercial. 4.0 International (CC BY-NC 4.0).
  2. Аўтары захоўваюць права заключаць асобныя кантрактныя дамоўленасці, якія тычацца неэксклюзіўнага распаўсюджвання версіі працы ў апублікаваным тут выглядзе (напрыклад, размяшчэнне яе ў інстытуцкім сховішчы, публікацыю ў кнізе) са спасылкай на яе арыгінальную публікацыю ў гэтым часопісе.
  3. Аўтары маюць права размяшчаць іх працу ў інтэрнэце (напрыклад, у інстытуцкім сховішчы або на персанальным сайце) да пачатку і падчас працэсу разгляду яе дадзеным часопісам, паколькi гэта можа прывесці да прадуктыўнага абмеркавання і большай колькасці спасылак на дадзеную працу. (Гл. The Effect of Open Access).

How to Cite

[1]
Супрыновіч, А.Я. 2021. Фармальна-семантычная тыпалогiя германiзмаў у беларускай мове. Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Філалогія. 2 (Aug. 2021), 86–96.